Icma.az
close
up
RU
Şahmat matçında kim qalib gələcək? Şimal qütbündə gərginlik artır

Şahmat matçında kim qalib gələcək? Şimal qütbündə gərginlik artır

Qaynarinfo saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Dünyanın ən soyuq bölgələrindən biri hesab edilən Arktika son illərdə təkcə iqlim dəyişikliyi səbəbindən deyil, həm də beynəlxalq gərginliyin artması ilə gündəmdədir. 

Qaynarinfo xəbər verir ki. ABŞ, Rusiya və Çin arasında strateji əhəmiyyət kəsb edən bu bölgə, son illərdə hərbi və iqtisadi maraqların toqquşma nöqtəsinə çevrilib.

Buzların əriməsi yeni imkanlar yaradır

Arktika qlobal istiləşmənin ən çox təsir etdiyi bölgələrdən biridir. NASA-nın məlumatına görə, "arktik amplifikasiya” adlanan bu proses nəticəsində 1979-cu ildə 7 milyon kvadrat kilometr olan dəniz buzları 2024-cü ilə qədər 4,4 milyon kvadrat kilometrə qədər azalıb. Buzların əriməsi ilə yeni ticarət yolları açılır və regiona maraq artır.

Xüsusilə Şimal Dənizi Marşrutu və Şimal-Qərb Keçidi, Asiya və Avropa arasındakı ticarət üçün mühüm əhəmiyyət daşımağa başlayıb. Məsələn, Şanxay-Rotterdam marşrutunda Süveyş kanalından istifadə etmək əvəzinə bu yeni yollar seçildikdə, səyahət müddəti 2 həftə qısalır.

Kanada artıq bu potensialı nəzərə alaraq, nəzarətində olan Şimal-Qərb Keçidində iki dərin su limanı tikməyi planlaşdırır.

Hərbi rəqabət və artan gərginlik

ABŞ və Rusiya arasında cəmi 85 kilometr genişliyində olan Berinq boğazı iki supergüc arasındakı hərbi və strateji qarşıdurmanın mərkəzinə çevrilib.

2023-cü ildə NATO üzvü ölkələr Arktikada genişmiqyaslı hərbi təlimlər keçirib. Rusiya buna cavab olaraq, Norveç, Finlandiya və İsveç sahillərində güdümlü raket sınaqları təşkil edib.

2024-cü ilin avqust ayında Rusiya və Çin bombardmançı təyyarələrini ABŞ-ın Alyaska sahillərinə yaxın uçuraraq güc nümayiş etdirib. Rusiyanın Ukraynaya hücumundan sonra Moskva Arktikadakı Sovet dövründən qalan hərbi bazalarını yenidən fəaliyyətə qaytarıb. Bu bazalardan ən əhəmiyyətlisi Nagurskoye bazasıdır. Burada yerləşən S-300 hava müdafiə sistemləri və Tu-95 strateji bombardmançı təyyarələri Rusiyanın bölgədəki gücünü artırır.

ABŞ və Kanada isə NORAD radar və müşahidə sistemlərini modernləşdirmək üçün planlar hazırlayır. Bununla belə, Alyaskada ağır konteyner gəmilərinin qəbulunu təmin edə biləcək dərin su limanlarının olmaması ABŞ-ın bölgədəki hərbi və iqtisadi imkanlarını məhdudlaşdırır.

Rusiya və Çin arasında Arktik ittifaqı

Rusiya və Çin arasındakı münasibətlər Ukrayna müharibəsindən sonra daha da güclənib. Çin, Rusiyanın Arktik bölgələrindəki enerji layihələrinə böyük sərmayələr qoyur. Məsələn, Yamal LNG və Arktik 2 LNG layihələrində Çin şirkətləri əsas investor və avadanlıq təminatçısıdır.

Bunun qarşılığında Rusiya Şimal Dənizi Marşrutundan keçən tankerlərlə Çinə neft və qaz tədarükünü artırır. 2024-cü ildə bu marşrutdan keçən gəmilərin sayı rekord səviyyəyə çatıb.

Arktikadakı hərbi əməkdaşlıq da genişlənir:

* 2023-cü ilin yayında Rusiya və Çin hərbi gəmiləri Alyaska yaxınlığında birgə patrul həyata keçirib.

* 2024-cü ilin oktyabrında Çin və Rusiya Arktikada ilk birgə sahil mühafizə əməliyyatını təşkil edib.

* Çin özünü "Arktikaya yaxın ölkə" elan edərək bölgədə daha çox iştirak etmək niyyətində olduğunu bəyan edib.

Trampın Qrenlandiya planı: ABŞ-ın strateji addımı?

Keçmiş ABŞ prezidenti Donald Tramp 2024-cü ilin yanvarında vəzifəyə başladıqdan sonra Arktika ilə bağlı strategiyaya xüsusi diqqət yetirib. O, 2019-cu ildə olduğu kimi yenidən Danimarkadan Qrenlandiyanı satın almaq istəyini gündəmə gətirib.

Qrenlandiya təkcə coğrafi mövqeyinə görə deyil, həm də nadir torpaq elementləri ilə zəngin olması səbəbindən strateji baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu elementlər müasir texnologiyalar, ağıllı telefonlar, elektrik avtomobilləri və hərbi texnika istehsalında mühüm rol oynayır.

Qrenlandiyanın şimalındakı buzlaqlar əridikcə, Rusiyanın hərbi gəmilərinin birbaşa Şimali Amerikaya keçməsi üçün yeni yollar açılır. Bu, ABŞ-ın bölgədə daha fəal olması üçün əsas səbəblərdən biridir.

Arktikada gələcəyin mənzərəsi: yeni münaqişə bölgəsi?

Buzlaqların əriməsi və yeni ticarət yollarının açılması Arktikanı sadəcə coğrafi olaraq deyil, həm də iqtisadi və hərbi baxımdan dünyanın ən mühüm bölgələrindən birinə çevirir.

ABŞ və Kanada müdafiə sistemlərini modernləşdirməyə və bölgədəki hərbi mövcudluğunu artırmağa çalışır. Rusiya və Çin bölgədəki enerji və ticarət imkanlarını genişləndirərək Arktikada güclü mövqeyə sahib olmaq istəyir. Danimarka və Kanada Arktikdəki sərhəd və resurslar üzərində hüquqi iddialar irəli sürür.

Bu amillər Arktikanı gələcəkdə daha da gərgin və mübahisəli bir bölgəyə çevirə bilər. Hazırda əsas sual budur: Soyuq müharibə dövrünün ən mühüm bölgələrindən biri olan Arktikada yeni qlobal qarşıdurma baş verəcəkmi? Bütün bunlar fonunda dünya gücləri arasında davam edən bu "şahmat oyunu"nun qalibini zaman göstərəcək.

Aydın

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:235
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 05 Fevral 2025 12:41 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see311

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see308

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see306

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see305

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see296

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see291

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see287

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see287

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see262

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see258

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see254

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see251

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see251

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see249

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see240

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see238

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see237

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see236

Hesablama Palatasından inflyasiya ilə bağlı proqnoz: Bahalaşma davam edəcək

14 Noyabr 2026 13:59see207

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see199
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri