Sayları bir milyardı ötdü: Dünyanı qorxudan rəqəm

Dünyada obez insanların ümumi sayı bir milyardı ötüb.

Bunu Rusiya Federasiyası Səhiyyə Nazirliyinin Piroqov Universitetinin rusiyalı mütəxəssislərinin iştirak etdiyi qlobal tədqiqatın məlumatları sübut edir. Nəticələr dünyanın ən nüfuzlu jurnallarından biri olan “The Lancet”-də dərc olunub.

Təhlil 1990-2022-ci illəri  və 190-dan çox ölkəni əhatə edib. Alimlər iş çərçivəsində beş yaş və daha yuxarı yaşda olan 220 milyondan çox insanın boy və çəki göstəricilərini öyrəniblər. Tədqiqatçıların fikrincə, son onilliklərdə piylənmənin böyümə sürəti əhəmiyyətli dərəcədə artıb, həm böyüklər, həm də uşaqlar təsir göstərir.

Nəşr edilmiş məlumatlara görə, 1990-cı ildən bəri piylənmənin yayılması həm qızlar (1,7%-dən 6,9%-ə), həm də oğlanlar (2,1%-dən 9,3%-ə) arasında dörd dəfədən çox artıb. Demək olar ki, bütün ölkələrdə göstəricilərdə davamlı artım qeydə alınıb. Eyni zamanda, çəkisi az olan uşaq və yeniyetmələrin sayı da azalıb. Qızlar arasında bu nisbət 10,3%-dən 8,2%-ə, oğlanlar arasında isə 16,7%-dən 10,8%-ə düşüb.

Tədqiqatçıların hesablamalarına görə, 2022-ci ildə dünyada demək olar ki, 160 milyon yetkinlik yaşına çatmayan uşaq piylənmədən əziyyət çəkib - 65 milyon qız və 94 milyon oğlan. Müqayisə üçün qeyd edək ki, 1990-cı ildə bu rəqəm 31 mln. Eyni zamanda, üç onillikdən artıq çəkidən əziyyət çəkənlərin nisbəti qızlar arasında təxminən beşdə bir, oğlanlar arasında isə üçdə birdən çox azalıb.

Problem yetkin əhali arasında da kəskinləşib. Piylənmədən əziyyət çəkən qadınların nisbəti 8,8%-dən 18,5%-ə, kişilərdə isə 4,8%-dən 14%-ə yüksəlib. Eyni zamanda, çəkisi az olan insanların sayı iki dəfə azalıb: qadınlar arasında - 14,5%-dən 7%-ə, kişilər arasında - 13,7%-dən 6,2%-ə qədər.

Tədqiqat müəllifləri qeyd ediblər ki, ikiqat yük (eyni vaxtda çəki və piylənmənin yayılması) aOkeaniya, Karib dənizi regionu, Yaxın Şərq və Şimali Afrikada cəmləşib. Bu cür göstəricilərin ən sürətli artımı aşağı və orta gəlirli ölkələrdə müşahidə olunur ki, burada piylənmə səviyyəsi bu gün inkişaf etmiş ölkələrin, o cümlədən Avropa ölkələrinin göstəricilərini tez-tez üstələyir.

Məlumat üçün bildirək ki, kalori istehlakı və enerji xərcləri arasındakı tarazlıq bir insanın çəkisini müəyyənləşdirir. Bir adam yandırdığı kalori miqdarından daha çox kalori alırsa, bu zaman kilo alır; Bir adam yandırdığı kaloridən az kalori alırsa, kilo itkisi yaşanır. Bu səbəblə obezitənin ən çox görülən səbəbi, həddindən artıq kalori alma və hərəkətsizlikdir. Bu səbəblərdən başqa obezitəyə səbəb olan müxtəlif elementlər var.

Səhv qidalanma: Çox yağlı, çox şəkərli və ya çox duzlu qidalarla qidalanan insanların obez olma ehtimalı daha çoxdur.Tədqiqatlara əsasən, hazır ərzaq istehlakı və piylənmə arasında xətti bir əlaqə mövcuddur.

Genetik faktorlar: Ailələrində obezitə xəstəliyi olan insanlarda genetik olaraq obezitə olmaq riski daha yüksəkdir. Genetik xüsusiyyətlər, obezite xəstəliyinin meydana gəlməsində də vücudun yağ saxlama mexanizmindən məsul olan hormonların miqdarını və fəaliyyətini təyin etdiyi üçün obezitə xəstəliyini də müəyyən edə bilər. Məsələn, doyma hissi verən leptin hormonunun kifayət qədər ifraz olunmadığı hallarda, şəxs kilo almağa daha çox meylli olur.

Həddindən artıq qidalanma: Xüsusilə yağ tərkibi olan qidaları çox istehlak etsəniz, obez ola bilərsiniz. Yağ və şəkər miqdarı yüksək olan qidalar kalorilərdə çox yüksəkdir və kilo verir.

Karbonhidratlı qidalarla qidalanmaq: Karbonhidratlar qanda şəkər səviyyəsini və insulin ifrazını artırır. Artan insulinin sərbəst buraxılması halında, yağ hüceyrələrinin meydana gəlməsi də artır.

Hərəkətsizlik: Az fəaliyyət göstərən insanlar yüksək hərəkətliliyi olanlara nisbətən daha az kalori yandırırlar. Yanan kalorili alınan kalorilidən az olduqda, çəki qazanmaq qaçınılmazdır.

Xəzər
“Cebheinfo.az”