Icma.az
close
up
RU
Şəhərləri udan qara dəliklər : Onlar necə yaranır?

Şəhərləri udan qara dəliklər : Onlar necə yaranır?

Icma.az, Olke.az portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

Yerin altından qəfil gələn uğultulu çökmə ilə yolların yoxa çıxdığı, binaların uçurum kənarında asılı qaldığı səhnələr artıq yalnız fəlakət filmlərinə aid deyil. Ötən il İngiltərədə bir kanalın dibinin çökməsi nəticəsində iki qayığın yaranan nəhəng çuxura yuvarlanması bu qorxulu təbiət hadisəsini yenidən gündəmə gətirmişdi.

Ölkə.az xəbər verir ki, Türkiyə də daxil olmaqla dünyanın dörd bir yanından gələn xəbərlər çuxuların 2025-ci ildə sanki "yer udan canavarlar” kimi fəallaşdığını göstərir. Kaliforniyada bir məktəbin həyətində açılan 10 metrlik nəhəng çuxurdan tutmuş, Banqkokda əsas yolları iflic edən iri çökmələrə qədər çoxsaylı hadisələr yer qabığının sanki ayaqlarımızın altından çəkildiyi hissini yaradır. Vəziyyət o qədər ciddiləşib ki, ABŞ Konqresi çuxurların xəritələnməsi və səbəblərinin araşdırılması üçün xüsusi qanun layihəsini gündəminə daxil edib.

Çuxurlar təkcə vizual qorxu mənbəyi deyil, eyni zamanda böyük maliyyə yükünə də çevrilib. Məsələn, Baltimorda bir neçə il əvvəl yaranan bir çuxurun bağlanması üçün çəkilən xərclər gözləniləndən üç dəfə çox olub və 30 milyon dolları keçib. Şəhər rəsmiləri bildirir ki, problemi aradan qaldırmağa çalışdıqca vəziyyət daha da pisləşib və davamlı əlavə xərclər yaranıb. İnsan tələfatı isə bu hadisələrin ən acı tərəfidir: gecə yatağında yatarkən qəfil açılan çuxura düşərək bir daha tapılmayan insanların hekayələri obrukların nə qədər sinsi ola biləcəyini göstərir.

Əslində çuxurların formalaşması sadə bir prosesə əsaslanır. Su yerin altında əhəngdaşı və ya dolomit kimi asan həll olunan süxurları zamanla əridir və böyük boşluqlar yaradır. Qumdaşı kimi daha sərt süxurlar belə onları bir yerdə saxlayan təbii sementin su tərəfindən həll olunması nəticəsində qum dənələrinə parçalanaraq axıb gedə bilir. Ən təhlükəli ssenari isə yerin altında iri boşluq yarandığı halda, səthdəki qatın uzun müddət möhkəm görünməsidir. Üst qat kifayət qədər sərt olduqda, altındakı boşluq böyüyənə qədər dayanır və sonda ya zəlzələ, ya ağır nəqliyyat vasitəsinin keçidi, ya da sadəcə öz ağırlığı ilə qəfil çökür. Səth nə qədər sərt olarsa, çökmənin şiddəti və yaranan çuxurun ölçüsü də bir o qədər böyük olur.

Çuxurlar milyonlarla ildir baş verən təbii hadisələr olsa da, bu gün onların sayının artmasında insan fəaliyyətinin rolu böyükdür. Şəhərlərdə sızan su xətləri, yeraltı sularının həddindən artıq istifadəsi və iri tikinti layihələri üçün aparılan qazıntılar bu prosesi sürətləndirir. Torpağın yağış sularını hopdurmasına mane olan beton yollar və binalar suyun nəzarətsiz şəkildə yerin altına sızaraq eroziyanı artırmasına səbəb olur. Yeraltı su səviyyəsinin aşağı düşməsi isə üst qatı dəstəkləyən qaldırıcı qüvvəni zəiflədir və çökmələri qaçılmaz edir.

İqlim dəyişikliyinin gətirdiyi güclü fırtınalar və uzunmüddətli quraqlıqlar da vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Mütəxəssislər seysmik testlərlə bəzi təhlükəli boşluqların əvvəlcədən aşkar edilə biləcəyini desələr də, dəqiq harada axtarmaq lazım olduğunu bilmədən bu nəhəng çuxurları tapmaq samanlıqda iynə axtarmağa bənzəyir. Görünən odur ki, plansız şəhərsalma və dəyişən iqlim şəraitində təbiətin qəfil açılan bu "qara dəlikləri” müasir şəhər həyatının ən böyük və ən baha başa gələn sürprizlərindən biri olaraq qalacaq.(qaynarinfo)

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:131
embedMənbə:https://olke.az
archiveBu xəbər 14 Yanvar 2026 23:35 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see360

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see342

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see312

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see310

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see301

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see292

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see281

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see276

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see266

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see254

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see245

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see238

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see233

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see231

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see230

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see229

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see227

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see223

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see213

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see212
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri