Semptomlar fərqli, risk yüksək: Qadınlarda infarkt niyə nəzərdən qaçır?

Qadınların ürək sağlamlığı üzrə araşdırmalar davam etsə də, bu sahədə kifayət qədər məlumatlılıq hələ formalaşmayıb. Məsələn, çoxları qadınlarda infarktın əlamətlərinin fərqli ola biləcəyini bilmir. Bu məsələ bəzən həkimlərin də diqqətindən qaça bilər. Ürək həkimləri qadınların ürəyinə zərər verə biləcək hallar və ürək sağlamlığını qoruma yollarını izah edir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, ürək xəstəlikləri qadınlarda bütün xərçəng növlərinin cəminə nisbətən daha çox həyat itkisinə səbəb olur. Lakin qadınların çoxu həyatını xərçəngdən, hətta süd vəzisinin xərçəngindən itirəcəyini düşünür. Bu, təəccüblü deyil, çünki qadınların ürək sağlamlığı uzun müddət diqqətdən kənar qalıb və kifayət qədər araşdırılmayıb. Nəticədə həkimlər bəzən qadınlarda yayğın ürək problemlərini diaqnostik etməkdə çətinlik çəkir. 

"New York Times"ın məlumatına görə, tədqiqatçılar bəzi problemlərin səbəbini hələ müəyyən edə bilmədikləri üçün bu xəstəliklərin qarşısını almaq çətinləşir. Eyni zamanda, bir çox xəstə qadınlarda infarktın fərqli əlamətlər göstərə biləcəyini və nələrə diqqət etməli olduqlarını bilmir.

Bütün bu çətinliklərə baxmayaraq, qadınlar ürək sağlamlığı riskini azaltmaq üçün çox şey edə bilərlər. Bu tövsiyələrin bəzisi ümumi prinsiplərə əsaslanır: qadınlar və kişilər balanslı qidalanmalı, idman etməli, təzyiq, xolesterol və qlükoza səviyyəsini nəzarətdə saxlamalıdır.

Digər faktorlar isə cinsə görə dəyişir. Qadınların ürək sağlamlığı haqqında bilməli olduğu əsas məqamlar bunlardır:

Qadınlarda risk faktorları fərqlidir

Yüksək təzyiq və xolesterol, diabet, siqaret, hərəkətsizlik və ailə tarixi hər kəsin ürək sağlamlığını təsir edən faktorlardır. Lakin qadınlar üçün siyahı bir qədər uzanır. Hamiləlik dövründə preeklampsi və ya gestasiya diabeti yaşayan qadınların gələcəkdə ürək problemləri yaşaması ehtimalı daha yüksəkdir. New York Universitetində ürək sağlamlığı üzrə tədqiqatlar aparan Anais Hausvater qeyd edir: "Xəstələr adətən 20 il əvvəl hamiləlik zamanı preeklampsi keçirdiklərini söyləmək ehtiyacı hiss etmirlər, bir çox həkimlər də bunu soruşmur".

Polikistik yumurtalıq sindromu (PCOS) da ürək xəstəlikləri riskini artıran faktordur. Lupus, revmatoid artrit və autoimmun xəstəliklər qadınlarda daha yayğındır. Xüsusilə 45 yaşından əvvəl menopauza girən qadınlar da nisbətən həssas qrupda yer alır.

Menopauza ürək üçün kritik keçid dövrüdür

Estrogen ürək və damarları qoruduğundan qadınlar adətən kişilərdən təxminən 10 il gec ürək problemləri yaşayır. Buna görə menopauza qadınlar üçün kritik dövrdür. Estrogen azalarkən təzyiq və xolesterol yüksələ bilər, arteriyalar elastikliyini itirir. Con Hopkins Universitetindən həkim Tala Al-Talib deyir: "30 yaşımda xolesterol yaxşı idi. Birdən niyə pis oldu? Hələ də idman edirəm, eyni qidaları yeyirəm".

Belə dəyişikliklər baş verəndə həkiminiz sizə uyğun həll yolları təklif edə bilər. Bu, həyat tərzi dəyişiklikləri, dərman müalicəsi və ya hər ikisi ola bilər.

Menopauza yaşına çatmamış qadınlarda risk aşağıdır, amma sıfır deyil. Təzyiq və xolesterolun təsiri illərlə yığılır, yəni 20–30 yaşlarınızda etdikləriniz gələcəkdə təsir edə bilər.

Qadınlarda infarkt əlamətləri fərqli ola bilər

Qadınlarda infarkt hər zaman döşdə sıxılma və ağrı şəklində müşahidə olunmur. Bu səbəbdən həkimlər və xəstələr bu əlamətləri tez-tez nəzərə almır. Ən yayğın simptom döş ağrısıdır. Lakin qadınların çoxu bunu "basqı” və ya "ağırlıq” kimi təsvir edir. Atria Tibb və Araşdırma İnstitutu tədqiqatçısı Natalie Bello bildirir ki, kişilər ağrını "ağrıyır” kimi, qadınlar isə "basqı və ya ağırlıq” kimi izah edir.

Həmçinin qadınlar infarkt zamanı nəfəs darlığı, başgicəllənmə, ürəkbulanma, çənə və bel ağrısı, soyuq tərləmə və anormal yorğunluq kimi bir neçə simptom yaşaya bilər. Yale Tibb Fakültəsi həkimi Erika Spatz qeyd edir ki, ailə məsuliyyətləri olan qadınlar öz sağlamlıqlarını geri plana atır və ya simptomları başqa səbəblərlə izah etməyə çalışır.

Qadınlarda infarkt səbəbləri də fərqlidir

Kişilərdə infarkt adətən böyük arteriyanın tıxanması nəticəsində baş verir. Qadınlarda isə kiçik damar xəstəlikləri, koronar arter spazmları və doğum sonrası rast gəlinən "spontan koronar arter disseksiyonu” daha yayğındır. Menopauza sonrası isə "qırıq ürək xəstəliyi” (Takotsubo kardiyomiyopati) baş verə bilər.

Qadınlara fərqli testlər tətbiq oluna bilər

Tipik olmayan infarkt standart testlərdə görünməyə bilər. Buna görə təcili tibbi yardımda qadınların simptomları fərqli qiymətləndirilə bilər. Nəticələr normal gələndə belə, daha sonra ürək həkiminə müraciət məsləhətdir. Narula və Spatz bildirir ki, PET, ürək MRT və ya koronar funksional testlər tələb oluna bilər.

Aaşdırma sahələrində ciddi boşluqlar mövcuddur

Qadın sağlamlığı üzrə araşdırmalar genişlənsə də, tibbi tədqiqatlarda cins eqoistliyi hələ də xidmət keyfiyyətinə təsir edir. Narula qadınların dərman, müalicə və tibbi cihazlarla bağlı tədqiqatlarda kifayət qədər təmsil olunmadığını qeyd edir.

Qadınlar çox vaxt təzyiq və xolesterol dərmanlarına gec başlayır. Bəzən həkimlər hamilə qalma ehtimalı olan yaşdakı xəstələrə dərman yazmaqdan çəkinir. Hausvater deyir: "Bunu tez-tez görürəm". Spatz əlavə edir ki, hamiləlik zamanı dərman istifadə oluna bilməz, amma bu, qadının dərmanı ümumiyyətlə istifadə edə bilməyəcəyi demək deyil.

Bəzən qadınlar həkim tərəfindən həyat tərzi və çəki barədə qiymətləndirilməkdən çəkinərək, ürək sağlamlığı məsələsini müzakirə etməkdən imtina edirlər. Natalie Bello bildirir ki, bu məsələdə xəstələri günahlandırmaq yox, onlara kömək yollarını izah etmək vacibdir.

Aydın