Siqareti tərgitdikdə ağciyərlərdə nə baş verir? ARAŞDIRMA

Siqaret çəkmək tənəffüs sisteminə ən çox zərər verən amillərdən biridir. Tütün tüstüsündə minlərlə kimyəvi maddə mövcuddur və onların bir çoxu toksik və kanserogendir. Bu maddələr uzun müddət ərzində ağciyər toxumasını zədələyir, nəfəs yollarında iltihab yaradır və oksigen mübadiləsini pozur. Lakin sevindirici haldır ki, siqareti tərgitdikdən sonra orqanizm, xüsusilə də ağciyərlər müəyyən dərəcədə bərpa prosesinə başlayır.

Lent.az siqaretin orqanizmə təsirləri ilə bağlı araşdırmasını təqdim edir:

İnsan orqanizmində tənəffüs sistemi özünü qismən yeniləmə qabiliyyətinə malikdir. Ağciyərlərin daxilində yerləşən alveollar (hava kisəcikləri) və bronxları örtən kirpikciklər (cilia) xarici təsirlərə qarşı qoruyucu rol oynayır. Siqaret çəkildikdə bu kirpikciklər zədələnir və funksiyasını itirir, nəticədə zərərli maddələr və selik ağciyərlərdə toplanır. Siqareti tərgitdikdən sonra isə bu strukturlar tədricən bərpa olunmağa başlayır. Araşdırmalar göstərir ki, siqareti buraxdıqdan sonra dəyişikliklər mərhələli şəkildə baş verir. İlk 20 dəqiqə ərzində ürək döyüntüsü və qan təzyiqi normallaşmağa başlayır. Bir neçə saat sonra qandakı karbonmonoksid səviyyəsi azalır və oksigenin daşınması yaxşılaşır. Təxminən 2-12 həftə ərzində qan dövranı və ağciyər funksiyası nəzərəçarpacaq dərəcədə yaxşılaşır. 1-9 ay sonra isə öskürək və nəfəs darlığı azalır, çünki kirpikciklər öz funksiyasını bərpa edərək ağciyərləri daha effektiv təmizləməyə başlayır.

Lakin bu bərpa prosesi hər kəsdə eyni olmur. Siqaret çəkmə müddəti, gündəlik istifadə miqdarı, insanın yaşı və ümumi sağlamlıq vəziyyəti bu prosesə birbaşa təsir göstərir. Uzun illər siqaret çəkən insanlarda ağciyər toxumasında geri dönməyən dəyişikliklər baş verə bilər. Məsələn, xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi (KOAH) və ya emfizema kimi vəziyyətlərdə alveolların strukturu ciddi şəkildə pozulur və tam bərpa mümkün olmur. Bundan əlavə, siqaret tüstüsü hüceyrə səviyyəsində genetik dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Bu dəyişikliklər xərçəng riskini artırır və bəzən siqaret tərgidildikdən sonra da müəyyən risk qalır. Bununla belə, siqareti buraxmaq bu riskləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldır və gələcəkdə ağır xəstəliklərin yaranma ehtimalını aşağı salır. Yaş faktoru da mühüm rol oynayır. Gənc yaşda siqareti tərgitmək ağciyərlərin daha effektiv bərpa olunmasına imkan verir. Yaş artdıqca hüceyrələrin yenilənmə sürəti azalır, buna görə də bərpa prosesi daha yavaş gedir. Buna baxmayaraq, istənilən yaşda siqareti buraxmaq sağlamlıq üçün faydalıdır.

Həyat tərzi də bu prosesə təsir edən əsas amillərdəndir. Mütəmadi fiziki aktivlik ağciyərlərin ventilyasiyasını artırır, dərin nəfəs alma qabiliyyətini yaxşılaşdırır və orqanizmin oksigenlə təminatını gücləndirir. Sağlam qidalanma, kifayət qədər su qəbulu və təmiz hava da bərpa prosesini dəstəkləyir. Antioksidantlarla zəngin qidalar (meyvə və tərəvəzlər) hüceyrələrin zədələnməsini azaltmağa kömək edir. Siqareti tərgitmək ağciyərlərin tam bərpasını hər zaman təmin etməsə də, onların funksiyasını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır. Bu addım yalnız tənəffüs sistemini deyil, ümumi sağlamlığı qorumaq üçün də vacibdir. Zərərli təsirin dayandırılması, risklərin azalması və həyat keyfiyyətinin yüksəlməsi baxımından siqareti buraxmaq ən düzgün qərarlardan biridir.