“Sonsuz Qardaşlıq IV” təlimləri geosiyasi siqnaldır

Bakıda “Sonsuz Qardaşlıq – IV” adlı çoxmillətli hərbi təlimlərə Azərbaycanla yanaşı, Qazaxıstan, Qətər, Özbəkistan, Pakistan və Türkiyənin xüsusi təyinatlı qüvvələri qatılıb. Müasir döyüş şəraitinə uyğunlaşdırılmış ssenarilər çərçivəsində zirehli texnika, ordu aviasiyası və pilotsuz uçuş aparatları geniş şəkildə tətbiq olunub. Bu isə hərbi qüvvələrin çevikliyini, koordinasiyasını və effektivliyini artırmağa xidmət edir. Çoxmillətli formatda keçirilən bu təlimlər iştirakçı ölkələr arasında koordinasiyalı fəaliyyət mexanizmlərinin formalaşdırılması baxımından da əhəmiyyət daşıyır.

Bu barədə Azərbaycanın müdafiə naziri general-polkovnik Zakir Həsənov deyib ki, “Sonsuz Qardaşlıq–IV” təlimləri artıq dördüncü dəfədir təşkil olunur və ənənəvi xarakter daşıyan birgə əməkdaşlıq formatına çevrilib. Təlimlər dost və qardaş ölkələr arasında hərbi əməkdaşlıqla yanaşı, səmimi tərəfdaşlıq münasibətlərinin də təzahürüdür. Eyni zamanda əməkdaşlıq regional təhlükəsizliyin təminində və ölkələrin müdafiə potensialının gücləndirilməsində strateji rol oynayır.

Nazirin sözlərinə görə, təlimlər yalnız hərbi sahədə deyil, beynəlxalq təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi və regionda sülhün qorunması baxımından da vacibdir: “Qardaş və dost ölkələrin xüsusi təyinatlı qüvvələrinin birgə fəaliyyətləri qarşıya qoyulan tapşırıqların yüksək peşəkarlıqla yerinə yetirilməsini təmin edir və bu, həmrəylik ruhunun göstəricisi kimi çıxış edir”.

Müasir döyüş şəraitində xüsusi təyinatlı qüvvələrin rolunun getdikcə daha da artdığını vurğulayan nazir birgə təlimin hər bir iştirakçı üçün faydalı olacağını, şəxsi heyətin peşəkarlığının daha da yüksələcəyini və təcrübə mübadiləsi vasitəsilə hər bir ölkənin hərbi qüvvələri üçün yeni imkanların açılacağını əminliklə vurğulayıb.

Bu gün “Sonsuz Qardaşlıq – IV” təlimlərinin keçirilməsi böyük əhəmiyyət daşıyır. O yalnız hərbçilərin əməliyyat hazırlığını artırmır, həm də siyasi, diplomatik və strateji əhəmiyyət daşıyır. İştirakçı dövlətlər ortaq maraqlar və təhlükəsizlik hədəfləri əsasında bir araya gələrək vahid mövqe nümayiş etdirir. Bu isə strateji əməkdaşlığın gücləndirilməsinə xidmət edir. Xüsusilə beynəlxalq münasibətlərin qeyri-müəyyən və ziddiyyətli olduğu indiki dövrdə böyük əhəmiyyət daşıyır. Bundan başqa, qlobal güc mərkəzləri arasında rəqabətin artdığı, regional güclərin isə daha aktiv mövqe tutduğu bir vaxtda belə təlimlər strateji baxımdan önəm daşmaqla həm də mühüm geosiyasi siqnaldır.

Qeyd edək ki, “Sonsuz Qardaşlıq – IV” təlimlərinin keçirildiyi indiki dövr də onun əhəmiyyətini artırır. O, ABŞ–Ermənistan hərbi təlimlərinin intensivləşdiyi bir vaxtda region dövlətlərinin öz maraqları ətrafında sıx koordinasiya imkanlarını nümayiş etdirir. Yada salaq ki, 2025-ci ilin avqustun 12-dən 20-dək Ermənistanda ABŞ–Ermənistan birgə “EAGLE PARTNER-2025” adlı hərbi təlimlər keçirilib.

Bu təlimlərin məqsədi beynəlxalq sülhməramlı missiyalarda iştirak edən bölmələrin qarşılıqlı fəaliyyət səviyyəsinin artırılması, idarəetmə və taktiki rabitə sahəsində təcrübələrin mübadiləsi, eləcə də Ermənistan silahlı qüvvələrinin döyüş hazırlığının yüksəldilməsi idi. Lakin müşahidəçilər və analitiklər bu cür təlimlərin arxasında daha geniş geosiyasi məqsədlərin dayandığını bildirirlər. ABŞ-ın regionda hərbi iştirakının gücləndirilməsi Cənubi Qafqazdakı maraqlarını möhkəmləndirməyə yönəlmiş addımlar kimi dəyərləndirirlər.

Qeyd olunmalıdır ki, ABŞ hərbi-siyasi baxımdan dünyanın aparıcı güclərindən biri olaraq, müxtəlif regionlarda geosiyasi təsir imkanlarını genişləndirməyə çalışır. Ermənistanla həyata keçirilən hərbi təlimlər də bu strategiyanın tərkib hissəsi kimi qəbul edilir. ABŞ-da bir çox siyasi dairələrin ermənipərəst mövqedə olması da bu cür əməkdaşlıqların səbəbləri sırasındadır. Bu proseslər regionda geosiyasi balansı dəyişə və bəzi hallarda sabitliyə təhdid yarada bilər.

Bəzi ekspertlərin fikrincə, regiondakı məsələlərin region dövlətləri tərəfindən və birbaşa dialoq yolu ilə həll olunması daha səmərəlidir. Xarici aktorların fəal iştirakı isə bölgədə gərginlik riskini artırır. “EAGLE PARTNER-2025” təlimləri kontekstində səsləndirilən ehtimallardan biri də gələcəkdə Ermənistanda xarici hərbi kontingentin yaradılması məsələsidir. Bu da Cənubi Qafqazda yeni təhlükə mənbəyi kimi qiymətləndirilir.

Qeyd edək ki, belə bir geosiyasi vəziyyətdə “Sonsuz Qardaşlıq – IV” təlimləri həm cavab xarakterli tədbir, həm də region daxilində təhlükəsizlik mexanizmlərinin möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş strateji addımdır. Bu təlimlər iştirakçı dövlətlər arasında hərbi əməkdaşlığın və koordinasiyanın gücləndirilməsinə, eyni zamanda, regional təhlükəsizlik arxitekturasının qurulmasına xidmət edir. Cənubi Qafqaz ölkələrinin öz daxili resurslarına əsaslanaraq təhlükəsizlik məsələlərini həll etməyə çalışması, üçüncü tərəflərin təsirinin azaldılması baxımından da əhəmiyyətlidir.

Beləliklə, belə çoxmillətli əməkdaşlıq formatı regional təhlükəsizlik baxışlarının yaxınlaşdırılması, vahid yanaşmaların formalaşdırılması və institusional mexanizmlərin inkişaf etdirilməsi üçün mühüm platforma yaradır. Eyni zamanda, bu təlimlər BMT Nizamnaməsinə və digər beynəlxalq hüquqi sənədlərə sadiqliyin praktik göstəricisidir. Bu, həm də beynəlxalq ictimaiyyətə sülh, sabitlik və qarşılıqlı əməkdaşlıq prinsiplərinə əsaslanan aydın mesajdır. Həm iştirakçı ölkələrin milli təhlükəsizliklərini möhkəmləndirir, həm də regional və qlobal səviyyədə sabitliyin təmin olunmasına xidmət edir.

Bununla bağlı politoloq və araşdırmaçı İlqar Hüseynli bildirdi ki, Azərbaycana dost ölkələrlə qarşılıqlı etimada və ortaq maraqlara əsaslanan əməkdaşlıq formatları həm regional sabitliyin qorunmasına, həm də milli müdafiə qabiliyyətlərinin gücləndirilməsinə xidmət edir: “Bu kontekstdə keçirilən “Sonsuz Qardaşlıq-IV” birgə hərbi təlimi, Azərbaycan ilə dost və qardaş dövlətlər arasındakı strateji tərəfdaşlığın daha da möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu tip təlimlər, hər şeydən əvvəl, tərəfdaş ölkələrin orduları arasında əməkdaşlıq səviyyəsinin yüksəldilməsi, qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarının artırılması və döyüş birləşmələrinin real hərbi şəraitdə koordinasiyalı fəaliyyət göstərmək bacarığının təkmilləşdirilməsi məqsədi daşıyır

“Sonsuz Qardaşlıq-IV” təlimi, eyni zamanda, hərbi-strateji səviyyədə tərəfdaşlıq əlaqələrinin yeni mərhələyə keçməsi, mövcud əməkdaşlıq çərçivəsində ortaq layihələrin reallaşdırılması və qarşılıqlı etimadın dərinləşdirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Həmçinin regional və qlobal təhlükəsizlik çağırışlarına qarşı birgə cavabvermə mexanizmləri sınaqdan keçirilir, bu da gələcəkdə baş verə biləcək potensial təhdidlərə qarşı çevik və səmərəli reaksiya verilməsinə şərait yaradır.

Ümumiyyətlə, bu kimi təlimlər Azərbaycanın milli təhlükəsizlik və müdafiə strategiyasının əsas prioritetlərindən olan beynəlxalq hərbi əməkdaşlığın genişləndirilməsi məqsədinə tam uyğun gəlir. Bu əməkdaşlıq formatı təkcə bu günün deyil, həm də gələcəyin çağırışlarına cavab verə biləcək peşəkar, çevik və yüksək hazırlıqlı silahlı qüvvələrin formalaşdırılması üçün əhəmiyyətlidir”.

Sonda onu da qeyd edək ki,“Sonsuz Qardaşlıq – IV” təlimləri, sadəcə, hərbi hazırlıq tədbiri deyil, həm də strateji əməkdaşlığın, diplomatik həmrəyliyin və regional təhlükəsizlik sisteminin möhkəmləndirilməsinin simvoludur. Gələcəkdə bu təlimlərin daha geniş formatda və daha çox ölkənin iştirakı ilə keçirilməsi region və dünya üçün mühüm təhlükəsizlik təminatına çevrilə bilər.

Pünhan ƏFƏNDİYEV
XQ