Su resurslarının qorunması və idarə olunması strateji əhəmiyyət daşıyır

Yanvarın 12-də Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən müşavirə Bakı şəhərində və Abşeron yarımadasında su təchizatı, yağış və tullantı suları sistemlərinin təkmilləşdirilməsinə dair 2026–2035-ci illəri əhatə edən Dövlət Proqramının strateji mahiyyətini bir daha ortaya qoydu. Müzakirələr onu göstərdi ki, su məsələsi artıq təkcə sosial təminatla məhdudlaşmır, milli təhlükəsizlik, iqtisadi dayanıqlıq və ekoloji tarazlıqla birbaşa bağlı olan kompleks sahəyə çevrilib. Son illərdə ölkədə həyata keçirilən ardıcıl regional inkişaf proqramları nəticəsində əsas infrastruktur boşluqları aradan qaldırılıb. Elektrik enerjisi ilə təminat tam əhatəli xarakter alıb, generasiya gücləri daxili tələbatı üstələyib və ixrac imkanları formalaşıb. Vaxtilə enerji qıtlığı və idxaldan asılılıqla üzləşən sistem bu gün vahid idarəetmə mexanizmi ilə fəaliyyət göstərən, regional bazarlara çıxış imkanları olan dayanıqlı şəbəkəyə çevrilib. Eyni yanaşma qaz təchizatı sahəsində də tətbiq olunub və əhalinin 96 faizi təbii qazla təmin edilib.

Yol infrastrukturu sahəsində aparılan genişmiqyaslı layihələr ölkə üzrə vahid iqtisadi məkanın formalaşmasına xidmət edib. Magistral və yerli yolların, körpü və tunellərin inşası regionlararası əlaqələri gücləndirib. Xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə paralel şəkildə icra olunan enerji, yol, su və qaz layihələri həmin ərazilərin qısa müddətdə ümumi infrastruktur sisteminə inteqrasiyasını təmin edib. Su təsərrüfatı sahəsində görülən işlər isə ayrıca strateji xətt kimi diqqət çəkir. Son 20 ildə inşa edilmiş dörd iri su anbarı – o cümlədən “Taxtakörpü” və “Şəmkirçay” – Bakının və qərb bölgəsinin su təminatında həlledici rol oynayıb. Samur sularının “Ceyranbatan” anbarında ehtiyat kimi toplanması və bu anbarın müasir təmizləyici qurğularla yenidən qurulması paytaxtın uzunmüddətli su təhlükəsizliyini möhkəmləndirib. Azad edilmiş ərazilərdə su təsərrüfatı obyektlərinin bərpası da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. “Sərsəng”, “Suqovuşan”, “Köndələnçay”, “Xaçınçay” və “Zabuxçay” su anbarlarının yenidən qurulması kənd təsərrüfatının inkişafına, əhalinin fasiləsiz su təminatına və ekosistemin bərpasına şərait yaradıb. Yaxın dövrdə “Həkəriçay” və “Bərgüşadçay” anbarlarının tikintisinə başlanması isə su ehtiyatlarının daha da gücləndirilməsinə hesablanıb.

Müşavirədə vurğulanan əsas məqamlardan biri də iqlim dəyişikliklərinin yaratdığı risklər oldu. Qlobal miqyasda müşahidə olunan quraqlıq, qeyri-sabit yağıntı rejimi və şirin su ehtiyatlarının azalması su resurslarının daha çevik, elmi əsaslarla idarə olunmasını zəruri edir. Bu şəraitdə məqsəd təkcə mövcud ehtiyatlardan istifadə deyil, onların qorunması, mövsümi yığım imkanlarının artırılması və dəqiq uçot sisteminin qurulmasıdır. Məhz bu çağırışlar fonunda Bakı şəhərini, onun qəsəbələrini, Sumqayıtı və Abşeron rayonunu əhatə edən 2026–2035-ci illər üçün Dövlət Proqramı qəbul edilib. On illik icra müddəti layihələrin mərhələli, keyfiyyətli və nəzarətli şəkildə həyata keçirilməsinə imkan yaradır. Maliyyələşmənin həm dövlət büdcəsi, həm də xarici kreditlər hesabına təmin olunması proqramın real icra mexanizmlərinə malik olduğunu göstərir. Sənəddə qarşıya qoyulan əsas hədəflər kifayət qədər konkretdir. Təxminən 30 yeni su anbarının tikintisi, sayğaclaşdırmanın 100 faizə çatdırılması, magistral və paylayıcı şəbəkələrin yenilənməsi, itkilərin kəskin azaldılması prioritet istiqamətlər kimi müəyyənləşdirilib. Hazırda fasiləsiz içməli su ilə təmin olunan əhalinin payı 70 faiz təşkil edirsə, proqramın icrası ilə bu göstəricinin 95 faizə yüksəldilməsi nəzərdə tutulur. Yağış və tullantı sularının idarə olunması da proqramın mühüm komponentlərindəndir. Kanalizasiya xidmətlərinin əhatə dairəsinin 50 faizdən 95 faizə çatdırılması, Bakının 30 küçəsində yeni kollektor şəbəkələrinin qurulması leysan yağışları zamanı yaranan problemlərin qarşısını almağa yönəlib. Dənizə axıdılan suların tam təmizlənməsi, Hövsan sutəmizləyici stansiyasının modernləşdirilməsi isə Xəzər hövzəsinin ekoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına xidmət edir. Proqramın ən yenilikçi layihələrindən biri Abşeron yarımadasında duzsuzlaşdırma zavodunun inşasıdır. Xarici investisiyalar hesabına həyata keçiriləcək bu layihə su mənbələrinin şaxələndirilməsinə, Bakıya daxil olan su həcminin artırılmasına və gələcək tələbatın ödənilməsinə imkan verəcək. Beləliklə, mövcud beş su mənbəsinə altıncı alternativ mənbə əlavə olunacaq və sistemin dayanıqlılığı daha da güclənəcək. Rəqəmsal idarəetmə, SCADA və IoT texnologiyalarının tətbiqi, itkilərin real vaxt rejimində monitorinqi və ictimai nəzarət mexanizmləri su sektorunda şəffaflığı və səmərəliliyi artıracaq. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, məqsəd əhalini, sənayeni və kənd təsərrüfatını dayanıqlı su ilə təmin etmək, su mənbələrini qorumaq və uzunmüddətli ehtiyatları formalaşdırmaqdır.

Nəticə etibarilə, 2026–2035-ci illər üçün Dövlət Proqramı Bakı və Abşeron yarımadasında su təhlükəsizliyinin təmin olunması baxımından keyfiyyətcə yeni mərhələdir. Bu proqram su sektorunu qısamüddətli həllərdən strateji planlamaya keçirməklə, paytaxt aqlomerasiyasının davamlı inkişafı üçün möhkəm əsas yaradır.

Namiq Əhmədov

YAP Xəzər rayon təşkilatının sədri