“Tarif müharibələri”: Kim uduzur, kim udur?

Ölkələr arasında ticarət əlaqələri həmişə qlobal iqtisadiyyatın mühüm elementi olub. Bununla belə, son illərdə tarif müharibələrinin getdikcə artdığını görürük - ölkələr öz iqtisadiyyatlarını qorumaq üçün bir-birlərinin mallarına daha yüksək rüsumlar tətbiq etməyə başlayıblar. Bu cür tədbirlər milli istehsalçıları dəstəkləmək üçün səmərəli üsul kimi görünsə də, uzunmüddətli perspektivdə həm ayrı-ayrı ölkələrə, həm də bütövlükdə qlobal bazara ciddi ziyan vurur.

Tariflər malların maya dəyərini artırır ki, bu da onların istehlakının azalmasına səbəb olur. Ticarət məhdudiyyətləri bazarları daraldır, şirkətin gəlirlərini azaldır, sərmayədarları daha qənaətcil olmağa vadar edir. Nəticədə iqtisadiyyat yavaşlayır ki, bu da iqtisadiyyatı ixracdan asılı olan ölkələr üçün xüsusilə nəzərə çarpır.

İdxal olunan mallara rüsum tətbiq olunduğu üçün onların ölkə daxilində maya dəyəri artır. Bu, qiymətlərin ümumi artımına səbəb olur ki, bu da inflyasiyanı sürətləndirir. Buna cavab olaraq mərkəzi banklar pul siyasətini sərtləşdirir ki, bu da kreditlərin əlçatanlığına mənfi təsir göstərir və əhalinin alıcılıq qabiliyyətini azaldır.

Tariflər rəqabət mühitinə də mənfi təsir göstərir. Ölkələr tarif maneələri tətbiq etdikdə beynəlxalq bazarlarda fəaliyyət göstərən şirkətlər ucuz xammal və komponentlərə çıxışı itirirlər. Bu, məhsulların bahalaşmasına gətirib çıxarır ki, bu da digər ölkələrin malları ilə müqayisədə onların rəqabət qabiliyyətini aşağı salır.

Tariflərin tətbiqi təchizat zəncirinin pozulmasına gətirib çıxarır. Müasir iqtisadiyyat qloballaşan təchizat zəncirlərinə əsaslanır. Bir çox şirkət xaricdə istehsal olunan komponentlərdən və materiallardan istifadə edir. Tarif müharibələri onları yeni təchizatçılar axtarmağa və ya istehsalı köçürməyə məcbur edir ki, bu da xərcləri artırır və biznesin səmərəliliyini azaldır.

Bu müharibədən istehlakçılar da zərər görürlər. İdxal olunan mallara rüsum tətbiq edildikdə, onların dəyəri artır. Bu isə o deməkdir ki, son müştəri eyni məhsul üçün daha çox pul ödəməyə məcbur olur. Belə ki, tarif müharibələri vətəndaşların həyat səviyyəsinə mənfi təsir göstərir.

Tarif müharibələri təkcə iqtisadi problemlərə yol açmır, geosiyasi gərginliyə də səbəb olur. Belə ki, ticarət münaqişələri çox vaxt siyasi münaqişələrə çevrilir. Tariflərin tətbiqi cavab tədbirləri ilə nəticələnə bilər ki, bu da dövlətlər arasında gərginlik yaradır. Bu, diplomatik böhranlara və bütün dünyada proteksionizmin artmasına səbəb olur.

Son aylar ABŞ və Avropa arasında ticarət müharibələri xüsusilə son hadisələr fonunda aktual mövzu olaraq qalır. Məsələn, ABŞ administrasiyası Avropa mallarına, o cümlədən avtomobillərə və spirtli içkilərə yeni rüsumlar tətbiq etməyi düşünür ki, bu da Avropa İttifaqında narahatlığa səbəb olur. Bu tədbirlər Aİ-nin cavab tədbirlərinə, o cümlədən Amerika mallarına yüksək tariflərə səbəb ola bilər. ABŞ və Avropa arasında iqtisadi qarşılıqlı asılılıq bu cür münaqişələri xüsusilə mürəkkəbləşdirir. Hər iki tərəf əsas ticarət tərəfdaşıdır və istənilən məhdudiyyət hər iki iqtisadiyyata zərər verə bilər. Bununla belə, iri korporasiyaların tənzimlənməsi və müdafiə xərcləri kimi siyasi fikir ayrılıqları vəziyyəti daha da gərginləşdirməkdə davam edir. Qeyd etmək yerinə düşər ki, Aİ ABŞ-a mal ixracatında birinci yerdədir.

Bir sözlə, tarif müharibələri bəzi sənaye sahələri üçün qısamüddətli faydalarına baxmayaraq, uzunmüddətli perspektivdə iqtisadiyyata ziyan vurur. Onlar yavaş artıma, yüksək inflyasiyaya, rəqabət qabiliyyətinin azalmasına və beynəlxalq münasibətlərdə gərginliyə səbəb olur. Ölkələr üçün iqtisadi əməkdaşlığı inkişaf etdirmək, innovasiyaya sərmayə qoymaq və ciddi məhdudiyyətlərdən istifadə etmədən ticarət əlaqələrini gücləndirməyə imkan verən kompromis həll yolları axtarmaq daha səmərəlidir.

S.ELAY
XQ