Tarixi İrs və gələcəyə baxış

Qədim Qəbələnin sakit dağ ətəklərində bu dəfə tarix yenidən yazıldı. Türk Dövlətləri Təşkilatının Dövlət Başçıları Şurasının 12-ci Zirvə Görüşü Azərbaycanın ev sahibliyi ilə məhz burada – Qəbələdə keçirildi. Bu zirvə təkcə rəsmi diplomatik toplantı deyildi. O, türk dünyasının birliyinə, ortaq gələcək idealına və siyasi həmrəyliyinə verilən yeni nəfəs, yeni strateji baxış idi.

Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər, qəbul edilən qərarlar və imzalanan sənədlər Türk dünyasının XXI əsrdə oynayacağı rolun təməlini daha da möhkəmləndirdi. Zirvənin keçirildiyi yerin qədim Qafqaz Albaniyasının mərkəzi olmuş Qəbələnin seçimi isə təsadüfi deyildi. Bu seçim tarixlə gələcəyin qovuşduğu bir məqamın rəmzi idi. Türklər yalnız ortaq köklərə sahib xalqlar deyil, həm də ortaq məqsədləri olan strateji tərəfdaşlardır.
Türk Dövlətləri Təşkilatı artıq sadəcə mədəni və humanitar platforma deyil. Bu gün TDT regionda geosiyasi güc mərkəzinə çevrilməkdədir. Qəbələ Zirvəsi göstərdi ki, türk dövlətləri ortaq tarixi dəyərlərdən çıxış edərək iqtisadi, enerji və təhlükəsizlik sahələrində bir-birinə dayaq olmağa qərarlıdır.
Prezident İlham Əliyev çıxışında bu həqiqəti xüsusi vurğuladı: “Təşkilatımız artıq beynəlxalq səviyyədə ciddi geosiyasi mərkəzə çevrilməkdədir.” Bu ifadə təkcə siyasi bəyanat deyil, həm də strateji istiqamətin bəyanıdır.
Bugünkü dünyada güc yalnız iqtisadi və hərbi potensialla ölçülmür. Güc həm də mənəvi, mədəni və siyasi həmrəyliyin birləşməsidir. Qəbələdə keçirilən Zirvə görüşü isə məhz bu birliyin canlı sübutuna çevrildi.
Zirvənin diqqət mərkəzində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin dərin məzmunlu çıxışı dayandı. Prezident çıxışında bir neçə əsas istiqaməti vurğuladı:
Birincisi, Azərbaycan TDT-nin fəaliyyətinə konkret töhfələr verir. Prezident bəyan etdi ki, Azərbaycan Təşkilatın Katibliyinin hesabına 2 milyon ABŞ dolları ianə köçürüb. Bu addım, ölkəmizin yalnız sözlə deyil, əməli dəstəklə Türk birliyinin inkişafına verdiyi töhfənin bariz nümunəsidir.
İkincisi, Prezident TDT-nin gələcəyinə dair açıq mesaj verdi: “Türk dövlətləri müstəqil siyasət yürütməli, heç bir xarici gücün diktəsi altında olmamalıdır.” Bu fikir Türk dünyasının geosiyasi balansda öz yeri və sözünü müstəqil şəkildə demək iradəsini ifadə edir.
Üçüncüsü, Azərbaycan lideri təhlükəsizlik məsələlərinə xüsusi önəm verdi. O, Türk dövlətləri arasında birgə hərbi təlimlərin 2026-cı ildə Azərbaycanda keçirilməsini təklif etdi. Bu, təşkilatın hərbi koordinasiya səviyyəsinin yüksəldilməsi, ortaq müdafiə mexanizmlərinin formalaşdırılması istiqamətində mühüm addım olacaq.
Dördüncüsü, nəqliyyat və enerji əməkdaşlığı zirvənin ən mühüm mövzularından biri idi. Prezident Əliyev Orta Dəhliz, Zəngəzur koridoru və “Yaşıl enerji” layihələrinin əhəmiyyətini vurğuladı. Bu layihələr Türk dünyasını yalnız mədəni cəhətdən deyil, həm də iqtisadi cəhətdən birləşdirən strateji damar rolunu oynayacaq.
Beşincisi, dövlət başçısı qardaş ölkələrin Qarabağın bərpasında göstərdikləri yardımları xüsusi minnətdarlıqla qeyd etdi. Füzuli, Ağdam və Zəngilan kimi şəhərlərdə inşa edilən məktəblər, uşaq mərkəzləri və dini abidələr Türk dünyasının qardaşlıq bağlarının praktik ifadəsidir.
Qəbələ Zirvəsinin sonunda qəbul edilən Qəbələ Bəyannaməsi Türk dünyasının qarşıdakı illər üçün strateji yol xəritəsini müəyyənləşdirdi. Bu sənəddə TDT-nin əsas hədəfləri – siyasi dialoqun dərinləşdirilməsi, ticarət dövriyyəsinin artırılması, enerji, nəqliyyat, rəqəmsal iqtisadiyyat və mədəni əlaqələrin gücləndirilməsi öz əksini tapdı.
Həmçinin, TDT+ adlı yeni formatın yaradılması qərara alındı. Bu model gələcəkdə təşkilata üzv olmayan, lakin Türk dövlətləri ilə sıx əməkdaşlıq edən tərəfdaş ölkələrin dialoqa qoşulmasını təmin edəcək.
Zirvədə Türk Universitetləri Birliyi üçün xüsusi fondun yaradılması da təsdiqləndi. Bu, gələcək nəsillərin ortaq təhsil məkanında formalaşmasını və gənclərin Türk birliyi ideyasını daha dərindən mənimsəməsini təmin edəcək.
Eyni zamanda, Zirvədə Orta Dəhliz və Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı razılaşmalar əldə olundu. Bu layihələr Türk dövlətlərini Avropa ilə birləşdirən əsas enerji və logistika xəttinə çevriləcək. Beləliklə, Qəbələ görüşü yalnız siyasi deyil, həm də iqtisadi baxımdan gələcəyə yönəlik real nəticələr doğurdu.
Qəbələ Zirvəsi dünyaya bir mesaj verdi: Türk dünyası artıq sadəcə ortaq tarix və dilə malik xalqlar birliyi deyil, qlobal səhnədə öz maraqlarını müdafiə edən siyasi gücdür.
Prezident İlham Əliyevin fikirləri bu reallığı təsdiqlədi: “Türk dövlətləri birlikdə olarsa, dünyanın böyük siyasi qüvvələrindən biri kimi formalaşa bilər.”
Bu ideya artıq uzaq gələcəyin arzusu deyil real strateji istiqamətdir. Türk dövlətləri bu istiqamətdə hərəkət edir və Azərbaycan bu prosesin mərkəzində dayanır.
Qəbələdə keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının 12-ci Zirvə Görüşü, əslində, Türk dünyasının birliyinin yeni mərhələyə keçidini simvolizə etdi. Bu zirvə tarixi irsdən güc alaraq gələcəyə yönəlmiş birliyin, müstəqil siyasətin və qlobal təsirin təcəssümüdür.
Azərbaycan Prezidentinin liderliyi altında səsləndirilən təşəbbüslər göstərdi ki, Türk birliyi artıq ideya deyil, real gücdür. Qəbələnin qədim daşları arasında səslənən bu qərarlar Türk dünyasının gələcək əsrlərdə də eyni dilin, eyni ruhun, eyni məqsədin daşıyıcısı olacağını göstərdi.
Bu zirvədən sonra Türk dövlətləri bir daha dünyaya sübut etdilər: tarix bizi birləşdirib, gələcək isə birgə qurulacaq.

Zahir Qəhrəmanov
YAP Şirvan şəhər təşkilatının sədri