Tayvan böhranı qapıda: VaşinqtonnAsiyadakı müttəfiqlərini Çinə qarşı fəallaşdırır

ABŞ-Çin münasibətləri son illərdə ticarət müharibəsi, yüksək texnoloji rəqabət, Cənubi Çin dənizi və Tayvan ətrafında artan gərginlik fonunda yeni strateji qarşıdurma xəttini formalaşdırır.

2025-ci ildə xüsusilə AUKUS və QUAD kimi hərbi-siyasi alyansların fəallaşması, ABŞ-nin regionda müttəfiqlərlə koordinasiyasını gücləndirməsi və paralel olaraq Pekinin iqtisadi, diplomatik və hərbi vasitələrlə regional ekspansiya siyasətini dərinləşdirməsi qlobal nizam üçün əlavə risklər yaradır. Bu proses yalnız iki böyük güc arasında rəqabətin sərtləşməsi ilə məhdudlaşmır, həm də Asiya-Sakit okean məkanında təhlükəsizlik arxitekturasının yenidən formalaşmasına səbəb olur.

Region ölkələri ABŞ və Çin arasında balans yaratmaq üçün yeni siyasi mövqe axtarışına çıxır, strateji tərəfdaşlıqların məzmunu dəyişir və qarşıdakı illərdə güc balansının daha da dəyişəcəyi proqnozlaşdırılır.

Nəticədə, ABŞ-Çin rəqabətinin yeni mərhələsi təkcə ikitərəfli münasibətlərin sərtləşməsi deyil, həm də qlobal güc düzəninin, regional təhlükəsizlik mexanizmlərinin və strateji ittifaqların yenidən şəkillənməsi deməkdir.

Məsələ ilə bağlı Bakıvaxtı.az-a danışan politoloq Aqşin Kərimov bildirib ki, qlobal güc balansında ABŞ-Çin münasibətlərində hazırda sövdələşmə elementləri daha çox görünür:

"Tərəflər bu sövdələşmələrdən və onların icrasından irəli gələn nəticələri əldə etdikdən sonra yeni rəqabət meydanında bir-birilərinə qarşı mübarizəni davam etdirəcəklər. Bunun mahiyyəti ondan ibarətdir ki, ABŞ özünün qlobal hegemoniyasını yenidən fərqli şəkildə tərtib edir. Həmin prosesdə Çinlə danışıqlara üstünlük verilməsi, Rusiya ilə münasibətlərin tənzimlənməsi prioritet kimi görünməkdədir. Ancaq bu, ABŞ-nin öz strateji mövqeyindən geri çəkiləcəyi anlamına gəlmir. Hazırda Vaşinqtonun strategiyası ondan ibarətdir ki, Asiyadakı müttəfiqlərini Çinə qarşı fəallaşdırır. Özü isə kənardan bu prosesi idarə edir və ya ən azı nəzarəti əlində saxlayır. Bu, ABŞ-nin Çinin nəbzini yoxlamaq üçün irəli sürdüyü bir ideya kimi də qiymətləndirilə bilər. Bu yanaşmanın nəticələrinin formasından asılı olaraq Vaşinqton növbəti mərhələ üçün strategiya hazırlayacaq".

Aqşin Kərimov: ABŞ-Çin münasibətlərində sövdələşmə elementləri daha çox görünür

Analitik əlavə edib ki, daha sonrakı mərhələdə ABŞ-nin Çinlə münasibətlərdə Tayvan məsələsini əsas müzakirə predmetinə gətirəcəyi gözləniləndir. Dediyinə görə, Çin isə Asiya regionunda kifayət qədər güclüdür və onun Tayvana mümkün hərbi müdaxilə imkanları getdikcə daha geniş müzakirə olunur:

“Bütün bunların fonunda ABŞ həm Çinlə əməkdaşlıq modeli axtarır, həm də onun ambisiyalarını məhdudlaşdırmağa yönəlmiş ideyalarını inkişaf etdirir".

Aynur Babazadə