Tehran ikinci etiraz dalğasından qorxur ANALİZ

Prezident Məsud Pezeşkian 3 fevralda İranın Yaxın Şərqdə gərginliyin azaldılması ilə bağlı ABŞ ilə danışıqlara hazırlaşmağa başladığını elan edib. Bu həftə Türkiyədə keçirilməsi gözlənilən görüşdə Tehranın nüvə proqramı da daxil olmaqla geniş məsələlərin müzakirə olunacağı gözlənilir. Bu fonda Qərb xəbər agentlikləri İran rəhbərliyi daxilində potensial ABŞ əməliyyatının yerli hakimiyyət orqanlarının həftələrdir tamamilə yatırıldığını iddia etdiyi İranda yeni, daha güclü etiraz dalğasına səbəb ola biləcəyi ilə bağlı qorxuların artdığını bildirdilər.

Tehran Vaşinqtonun gərginliyin azaldılması ilə bağlı danışıqlar çağırışına cavab verməyə hazırdır. Pezeşkian bunu X-də elan edib. O, əlavə edib ki, bu, bir sıra dost Yaxın Şərq ölkələrindən gələn bir tələbdir. Xarici işlər naziri Abbas Əraqçiyə dialoq üçün zəmin yaratmaq tapşırılıb. Pezeşkianın sözlərinə görə, məsləhətləşmələr "ədalətli və bərabər" olmalı, "təhdidlərdən və əsassız gözləntilərdən azad" olmalıdır. Axios mənbələrinə görə, dialoq 6 fevralda neytral məkanda - ABŞ və İran arasında vasitəçilərdən biri kimi çıxış edən Türkiyədə planlaşdırılır. Lakin portalın mənbələri vurğulayır ki, bu ssenari qəti deyil və bir həftə ərzində hər şey baş verə bilər. Bu, xüsusilə Tramp administrasiyası artıq Yaxın Şərqdə böyük bir zərbə qüvvəsi yaratdığını nəzərə alsaq, doğrudur.

İran mənbələrinə istinadən, Reuters xəbər verir ki, Tehranda ABŞ ilə hər hansı yeni müharibənin 28 dekabr 2025-ci ildə başlayan və təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən yatırılan küçə etirazlarının yenidən alovlanmasına səbəb olacağı ilə bağlı qorxular artır. Ən azından, bu, Ali Lider Əli Xamenei və onun ən yaxın müşavirləri ilə son söhbətdə təqdim olunan pessimist mənzərədir. Onların sözlərinə görə, yanvar ayında son küçə etirazlarının yatırılmasından sonra nümayişçilər hüquq-mühafizə orqanlarından qorxmalarını sadəcə itiriblər. Mənbələrdən biri vurğulayıb ki, "ABŞ-ın İrana hücumu qəzəbli insanların nümayişləri ilə birlikdə süquta səbəb ola bilər. Bu, İranda yüksək vəzifəli məmurların əsas narahatlığıdır və düşmənlərimizin istədiyi də məhz budur".

Lakin Reuters mənbələri bildirir ki, İran hakimiyyəti ABŞ-da bu qəzəbə səbəb olsa da, etirazçılara qarşı güc tətbiq etməyə hazırdır. Agentliyin mənbələri hesab edir ki, ümumi gərginlik qan tökülməsinə səbəb ola bilər. ABŞ ilə danışıqların bərpası ideyasının daxili məsləhətləşmələrin nəticəsi olması mümkündür.
ABŞ-İran danışıqları uzunmənzilli ballistik raket proqramından tutmuş uranın zənginləşdirilməsinə qədər geniş məsələləri əhatə edəcək. "New York Times" (NYT) mənbələri iddia edir ki, İran artıq ABŞ ilə hərtərəfli razılığa gəlmək üçün nüvə proqramını tamamilə dayandırmağa və ya dondurmağa hazırdır, lakin Qərb sanksiyalarının qaldırılmasını tələb edir. NYT mənbələrinə görə, Tehran hətta Vaşinqtonun ötən il irəli sürdüyü uran istehsalının İran ərazisindən regional vasitəçilərin ərazisinə keçirilməsinə imkan verəcək regional nüvə enerjisi konsorsiumu yaratmaq variantını da nəzərdən keçirəcək.

Tramp administrasiyası hazırda İrana müxtəlif təkliflər verir və "bu təkliflər təhdid və təkəbbürdən azad olarsa və ağlabatan şərtləri özündə ehtiva edərsə, fəlakətdən qaçınmaq ümidi var", - İranın Ali Liderinin müşaviri Əli Şamxani dünən jurnalistlərə bildirib. "Bu məsələlər hələlik ilkin mərhələdədir", - deyə o izah edib. "İkitərəfli danışıqlar əldə edilmiş qarşılıqlı anlaşma əsasında və məntiqsiz və əsassız tələblərdən yayınmaq şərti ilə başlamalıdır". İran rəsmisi Tehranın bütün şərtləri yerinə yetirilərsə, "Amerika tərəfi ilə birbaşa və dolayı görüşlər" ehtimalını istisna etməyib.

Ayrıca olaraq, Şamxani ölkənin nüvə zənginləşdirmə səviyyəsini azalda biləcəyini etiraf edib. "60% zənginləşdirmə səviyyəsi (silah dərəcəsinə yaxın) narahatlıq doğurursa, 20%-ə endirilə bilər, lakin bunun üçün bir qiymət ödənilməlidir", - deyə müşavir bildirib. "Uranı 60%-ə qədər zənginləşdirmək yalnız düşmənin ona qarşı planlarına qarşı çıxmaq, birincisi, danışıqlara və dialoqa hazırlıq üçün nəzərdə tutulub" .Bununla belə, o, əlavə edib ki, 12 günlük müharibədən sonra yüksək zənginləşdirilmiş uranın miqdarı məlum deyil. "Ehtiyat dağıntılarla örtülmüşdü", - deyə Şamxani qeyd edib. "Əlaqəli riskləri nəzərə alaraq, onu çıxarmaq üçün hələlik heç bir təşəbbüs yoxdur".

"Axios" mənbələri iddia edir ki, Tramp İrana qarşı güc tətbiqindən imtina edə bilər. Nəşrin mənbələrindən birinin məlumatına görə, Amerika lideri "bunu etmək istəmir", çünki hazırda İranı əsas təhlükə kimi görmür. Axios mənbələri iddia edir ki, İslam Respublikasına mümkün zərbələrlə bağlı şübhə Trampın yaxın çevrəsinin əksəriyyəti tərəfindən paylaşılır. Lakin, bu cür xəbərlərin 12 günlük müharibə zamanı baş verdiyi kimi, ABŞ-ın İran ərazisinə İsrail hücumlarına qoşulub-qoşulmayacağı son ana qədər qeyri-müəyyən qaldığı kimi, gözlənilməz hücum üçün atmosfer hazırlaya biləcəyinə inanmaq üçün bütün əsaslar var.

Hər iki halda da, Tehran hücumlara cavab verəcəyinə söz verir. Əli Şamxani potensial müharibə ssenarilərini müzakirə edərkən bildirib ki, "İsrail və Amerika iki ayrı qurum deyil, onlar birdirlər. Amerika hücum edərsə, təbii ki, İsrail də cəlb olunacaq və bizim cavabımız mütənasib olmalıdır".

VƏLİ