Tehran üçün yeni risk: Kürd partiyalarının həmrəyliyi etirazları dərinləşdirir ŞƏRH

Kürd partiyaları bəyanat yayaraq, İranda davam edən ümumxalq etiraz aksiyalarını dəstəkləyiblər. Bəyanatda İran rejiminə qarşı etirazların gücləndirilməsi və istiqamətləndirilməsi üçün partiyaların birgə və təsirli fəaliyyətinin zəruriliyi bildirilib.

Partiyalar İranın müxtəlif bölgələrində həyata keçirilən qanlı repressiyaları pisləyiblər, həmrəylik, birlik, eləcə də kürd partiyalarının əməkdaşlığı üçün yol xəritəsinin hazırlanması məqsədilə dialoqun davam etdirilməsinə çağırıblar. İranın Ali dini rəhbəri Əli Xameneinin birbaşa göstərişi ilə Kirmanşah, İlam, Məlikşahi və Lorestan bölgələrində etirazların qanlı şəkildə yatırılması qətiyyətlə pislənib. Bəyanat Kürdüstan Fəhlə Partiyası, İran Kürdüstan Demokrat Partiyası, İran Kommunist Partiyasının Kürdüstan təşkilatı, Kürdüstan Azadlıq Partiyası, Kürdüstan Azad Həyat Partiyası, İran Kürdüstan Partiyası və Kürdüstan Xabat Partiyasının adından verilib.

Politoloq Oqtay Qasımov “Sherg.az”a bildirib ki, İranın müxtəlif bölgələrində baş verən etiraz aksiyalarını dəstəkləyən kürd partiyalarının birgə bəyanatı, həm regional təhlükəsizlik, həm də etnik siyasət baxımından bir sıra mühüm nəticələrə və potensial gərginliklərə yol aça bilər. Onun sözlərinə görə, kürd partiyalarının İranda davam edən ümumxalq etiraz aksiyalarına dəstək bəyanatı regionun siyasi dinamikasında diqqət çəkən hadisə kimi qiymətləndirilir:

“Bu bəyanat İran daxilində etnik və siyasi faktorları ön plana çıxarır. Kürd partiyalarının birgə fəaliyyəti, uzun müddətdir ki, Tehranın etnik azlıqlara qarşı sərt siyasətinə qarşı strukturlaşmış müqavimət nümunəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu, İranda yaşayan kürd əhalisinin həmrəyliyini gücləndirə bilər, lakin eyni zamanda Tehran üçün təhlükəsizlik riski yaradır, çünki mərkəzi hakimiyyətin regionlarda nəzarəti zəifləyə bilər. 1979-cu il İslam inqilabından sonra kürd hərəkatlarının fəaliyyətinin məhdudlaşdırılması bu bölgələrdə vaxtaşırı gərginliklərə səbəb olub. Son illərdə sosial-iqtisadi problemlər, işsizlik və regional inkişaf fərqləri mövcud narazılığı daha da dərinləşdirib. Kürd partiyalarının birgə bəyanatı və həmrəylik çağırışı müxalif qüvvələr arasında koordinasiyanın gücləndiyini göstərir və etirazların yalnız etnik xarakter daşımadığını ortaya qoyur. Kürd bölgələrində etirazların intensivləşməsi əlavə hərbi-inzibati resursların yönləndirilməsini tələb edir. Odur ki, Tehran üçün əsas çağırış bundan sonra bu etiraz dalğasının miqyasını və xarici təsirlərini nəzarətdə saxlamaqdır. Əks halda, İrandakı etnik və siyasi parçalanmalar daha da dərinləşə bilər, bu isə uzun müddətli sabitlik və təhlükəsizlik üçün risk daşıyır”.

Aksiyaların 2022-ci ildəki etirazlardan daha geniş sosial təbəqəni əhatə etdiyini xatırladan politoloq qeyd edib ki, yoxsul təbəqə ilə yanaşı, etirazlara orta sinifin təmsilçiləri də qatılıblar:

"Etirazlara qoşulan, dəstək verənlər arasında gənclər, tələbələr və digər sosial qrupda olan vətəndaşlar çoxdur. Etirazların əsas səbəbi kimi sosial-iqtisadi vəziyyət və rialın cidi şəkildə dəyər itirməsi, ərzaq və digər tələbat mallarının kəskin bahalaşması göstərilir. Lakin sadalanan məqamlar yeganə səbəb deyil. İranda etirazların bir neçə səbəbi var. Əsas səbəb İrandakı rejimin mahiyyətidir. Bu, həm də korrupsiyaya, təkəlçiliyə əsaslanmış bir sistemdir. İnsan haqlarını, etnik-milli hüquqları pozan bir sistemdir. Ötən əsrin 80-ci illərindən başlamış sanksiyalar İran iqtisadiyyatına, sosial həyatına çox ciddi mənfi təsir göstərib. Xüsusən, ötən il baş vermiş qısamüddətli İran-İsrail savaşının nəticələri də ölkədə etirazların yaranma səbəblərindən biridir”.