Tənqid edəni düşmən elan edən cəmiyyət... ŞƏRH

Rəqəmsal kommunikasiya vasitələrinin sürətlə inkişafı sosial şəbəkələri insanların fikir mübadiləsi apardığı əsas platformalardan birinə çevirib. Bununla yanaşı, son illərdə sosial mediada kütləvi qınaq və linç kampaniyalarının artması da diqqət çəkən məsələlərdən biri kimi gündəmə gəlib. Hər hansı paylaşım, fikir və ya mövqe qısa müddətdə minlərlə istifadəçinin reaksiyasına səbəb ola bilir, bəzən isə bu reaksiyalar sərt təhqirlərə, şəxsi hücumlara və ictimai təzyiqə çevrilir. Sosial şəbəkələrdə fərqli düşüncəyə malik insanların hədəfə alınması ifadə azadlığı və fikir plüralizmi baxımından ciddi suallar yaradır. Bir çox hallarda istifadəçilər ictimai qınaqdan, nüfuzlarına zərər gələcəyindən və ya kütləvi hücumlarla üzləşəcəklərindən ehtiyat edərək öz mövqelərini açıq şəkildə ifadə etməkdən çəkinirlər. Bu isə cəmiyyət daxilində müxtəlif baxışların sərbəst müzakirəsinə mənfi təsir göstərə bilər.
Məsələ ilə bağlı Demokrat.az-a açıqlama verən sosioloq Elçin Bayramlı bildirib ki, dünyanın inkişaf etmiş ölkələrində fərqli fikirlərin müzakirəsi üçün müəyyən mədəniyyət formalaşıb:
“Təəssüf ki, bizdə bu sahədə ciddi problemlər mövcuddur. İnsanlar fərqli fikirlərə qarşı çox vaxt dözümsüz yanaşırlar. Bəzən sadəcə həqiqəti demək, faktları ortaya qoymaq belə ağır nəticələrə səbəb olur. Hər hansı bir şəxs cəmiyyətin problemlərindən, nöqsanlarından və ya ümummilli məsələlərdən danışan kimi dərhal kütləvi hücumlarla üzləşir. Bu səbəbdən də bir çox insanlar artıq ictimai problemlər barədə danışmaq, onları gündəmə gətirmək istəmirlər. Çünki bilirlər ki, dərhal təhqir, söyüş və şəxsi hücumlarla qarşılaşacaqlar. Bu isə sağlam və sivil cəmiyyət üçün qəbuledilməz vəziyyətdir. Biz demokratik dövlətdə yaşayırıq və hər bir insanın fikir azadlığı var. Hər kəs öz mövqeyini, yanaşmasını sərbəst şəkildə ifadə edə bilər. Əgər hansısa fikir cəmiyyətə konkret zərər vurursa, ona arqumentlərlə etiraz etmək, hüquqi qaydada münasibət bildirmək mümkündür. Lakin insan problemləri gündəmə gətirir, faktlar göstərir və nöqsanları diqqətə çatdırırsa, normal halda buna təşəkkür edilməlidir. Çünki tənqid çox vaxt düzəlmək və inkişaf etmək üçün bir fürsətdir. Təəssüf ki, bizdə çox zaman bunun əksi müşahidə olunur. Kimsə hər hansı nöqsanı göstərən kimi düşmənə çevrilir və dərhal kütləvi hücumların hədəfi olur. Bu isə müzakirə və debat mədəniyyətinin zəif olduğunu göstərir. Sosial şəbəkələrdə vəziyyət xüsusilə narahatlıq doğurur. Fərqli fikirlər ətrafında sağlam müzakirələr aparmaq əvəzinə, məsələ tez-tez təhqir və qarşıdurma müstəvisinə keçir”.
O deyib ki, halbuki inkişaf etmiş cəmiyyətlərdə insanlar müxtəlif mövqeləri dinləyir, arqumentlərini ortaya qoyur və nəticədə ortaq məxrəcə gəlməyə çalışırlar:
“Bizdə isə bəzən müzakirələrin sonu söyüşə, qarşıdurmaya, hətta hüquq pozuntularına qədər gedib çıxır. Bu isə sağlam ictimai düşüncənin göstəricisi deyil. Cəmiyyət olaraq başa düşməliyik ki, başqasının fikrinə hörmət etmək, fərqli mövqelərə dözümlə yanaşmaq inkişafın vacib şərtlərindən biridir. Milli problemlərdən, sosial nöqsanlardan danışan insanlara düşmən kimi yox, problemin həllini istəyən vətəndaş kimi yanaşmaq lazımdır. Məsələn, toy və yas mərasimlərindəki problemlərlə bağlı tənqidi fikir səsləndirilən kimi bəzən kəskin reaksiyalar ortaya çıxır. Halbuki məqsəd həmin problemləri böyütmək deyil, onların aradan qaldırılmasına töhfə verməkdir. Problemləri gizlətmək və ya onlar haqqında danışmamaq vəziyyəti yaxşılaşdırmır, əksinə daha da dərinləşdirir. Sağlam cəmiyyət qurmaq istəyiriksə, müzakirə mədəniyyətini inkişaf etdirməliyik. Hər kəsin fikir və ifadə azadlığına hörmətlə yanaşılmalıdır. Kimsə yanlış fikir səsləndirirsə, buna cavab təhqirlə deyil, arqument və faktlarla verilməlidir. Əgər arqument əvəzinə söyüş və təhqir seçilirsə, bu, haqlı olmaqdan çox zəifliyin göstəricisidir. Bu baxımdan dünyanın inkişaf etmiş və demokratik cəmiyyətlərinin təcrübəsinə diqqət yetirməliyik. Tənqidə dözümlülük, açıq müzakirə mühiti və fərqli fikirlərə hörmət cəmiyyətin inkişafının əsas şərtlərindəndir. Yalnız bu yolla daha sağlam, daha güclü və daha müasir cəmiyyət qurmaq mümkündür”. 
Leyla Turan
Demokrat.az