Təxribatın dili dəyişir, hədəf dəyişmir İqbal Alısoy yazır

Müharibə artıq yalnız səngərdə aparılmır. Bəzən bir güllə atmadan da cəmiyyətləri qarşı-qarşıya qoymaq, dövlətlərə təzyiq göstərmək, insanların düşüncəsinə təsir etmək mümkündür. Bunun üçün silahdan çox informasiya, ordudan çox manipulyasiya, açıq təhdiddən çox gizli təbliğat lazım gəlir. Müasir dünyanın hibrid müharibə reallığı məhz budur.

Azərbaycan da bu reallıqdan kənarda deyil. Ölkəmizin regionda artan siyasi çəkisi, müstəqil xarici siyasəti və regional proseslərdə oynadığı rol müəyyən dairələri narahat edir. Azərbaycanın yalnız hadisələri izləyən deyil, eyni zamanda proseslərə təsir göstərən dövlətə çevrilməsi hər kəsin maraqlarına uyğun gəlmir. Belə məqamlarda təzyiq vasitələrinin dəyişməsi, informasiya məkanında müxtəlif iddiaların dövriyyəyə buraxılması və cəmiyyətdə fikir ayrılıqlarının dərinləşdirilməsinə cəhdlər təsadüfi görünmür.

İranın Azərbaycana münasibəti bu mənzərədə xüsusi diqqət tələb edir. Tehran Azərbaycanın müstəqil siyasətini, regional gücünü və öz milli maraqlarına uyğun qərarlar qəbul etmək hüququnu nəzərə almalıdır. Azərbaycan heç bir dövlətin siyasi iradəsinə tabe olan ölkə deyil. Rəsmi Tehranla münasibətlərdə əsas meyar da məhz bu olmalıdır: qarşılıqlı hörmət, suverenliyə ehtiram və daxili işlərə qarışmamaq. Azərbaycanın müstəqil seçimlərini şübhə altına alan, ölkəmizin regional mövqeyini hədəfə çevirən istənilən yanaşma haqlı olaraq suallar doğurur.

İran məsələsi ətrafında yaranan həssas vəziyyət də bu baxımdan xüsusi diqqət tələb edir. Regionda gərginliyin artdığı, maraqların toqquşduğu bir vaxtda Azərbaycan cəmiyyətinin emosional reaksiyalara deyil, sağlam təhlilə üstünlük verməsi vacibdir. İranla bağlı istənilən hadisəni Azərbaycan cəmiyyətində süni qarşıdurma yaratmaq üçün fürsətə çevirmək cəhdlərinə qarşı ayıq olmalıyıq.

İranla bağlı məsələlərdə mövqeyimizi açıq ifadə etməkdən çəkinməməliyik. Azərbaycan qonşuluq münasibətlərinin qorunmasında maraqlıdır, lakin bu maraq milli təhlükəsizliyimiz və suverenliyimiz hesabına təmin edilə bilməz. Tehran anlamalıdır ki, Azərbaycanla münasibətlərdə təzyiq dili, siyasi həssaslıqlardan istifadə və ölkəmizin müstəqil qərarlarına təsir göstərmək cəhdləri qarşılıqlı etimadı möhkəmləndirmir. Əksinə, belə yanaşmalar iki ölkə arasında onsuz da həssas olan münasibətlərə əlavə gərginlik gətirir. Qonşuluq yalnız coğrafi yaxınlıq deyil, həm də bir-birinin hüquqlarına hörmət etmək məsuliyyətidir.

Burada bir məqamı dəqiq ayırmaq lazımdır: dövlətlərin siyasətini tənqid etmək, onların addımlarını təhlil etmək və milli maraqlarımıza uyğun mövqe ortaya qoymaq təbiidir. Ancaq məsələni süni şəkildə Azərbaycan cəmiyyətinin daxilində düşərgələr yaratmaq, insanları bir-birinə qarşı qoymaq müstəvisinə daşımaq tamam başqa məqsədə xidmət edir. Biz bu iki yanaşmanı qarışdırmamalıyıq.

İranla münasibətlərə dair fərqli fikirlərin olması özlüyündə problem deyil. Problem həmin fərqlərin təxribat vasitəsinə çevrilməsi, cəmiyyətdə qarşılıqlı ittihamların artırılması və milli maraqların arxa plana keçirilməsidir. Kənardan yayılan hər hansı məlumatı yoxlamadan paylaşmaq, təsdiqlənməmiş iddiaları həqiqət kimi təqdim etmək, emosional çağırışlarla ictimai rəyi yönləndirmək informasiya təhlükəsizliyimizə zərər vura bilər.

Eyni zamanda, İranın Azərbaycana münasibətini qiymətləndirərkən konkret siyasi addımları, rəsmi şəxslərin bəyanatlarını və informasiya müstəvisində baş verənləri diqqətlə izləmək lazımdır. Azərbaycanın suveren qərarlarına hörmət edilməməsi, ölkəmizin regional əməkdaşlıq əlaqələrinin təzyiq vasitəsinə çevrilməsi və Azərbaycan cəmiyyətinə qarşı yönəlmiş hər hansı koordinasiyalı fəaliyyət faktlarla təsdiqlənərsə, bunlar açıq şəkildə gündəmə gətirilməlidir. Belə məsələlərdə susmaq və ya baş verənləri əhəmiyyətsiz göstərmək milli maraqlarımıza xidmət etmir.

Bəs bu vəziyyətdə nə etməliyik?

Əvvəla, məlumatı onun emosional təsirinə görə deyil, etibarlılığına görə qiymətləndirməliyik. İkincisi, sosial şəbəkələrdə qarşılaşdığımız hər iddianı mütləq həqiqət kimi qəbul etməməliyik. Üçüncüsü, siyasi mövqelərimiz fərqli olsa belə, milli maraqlar məsələsində məsuliyyətimizi unutmamalıyıq. Çünki informasiya müharibəsinin əsas məqsədlərindən biri cəmiyyətin öz daxilində etimadı zəiflətməkdir.

Ən təhlükəli məqam da budur: bəzən təxribatın uğur qazanması üçün onun müəllifinin kim olduğunu bilməyə ehtiyac qalmır. İnsanlar bir-birinə qarşı qoyulur, mübahisələr dərinləşir, əsassız iddialar həqiqətin yerini tutur. Nəticədə təxribatı hazırlayan tərəf kənarda dayanır, onun yaratdığı qarşıdurmanın nəticələrini isə cəmiyyət yaşayır.

İranla bağlı informasiya müstəvisində də prinsipial mövqe ortaya qoyulmalıdır. Əgər Azərbaycanı hədəfə alan, ölkəmizin nüfuzuna zərbə vurmağa və cəmiyyətdə parçalanma yaratmağa hesablanmış kampaniyaların konkret mənbələri və əlaqələri müəyyənləşdirilərsə, bu faktlar açıq şəkildə ictimaiyyətə təqdim edilməlidir. Heç bir dövlətin media imkanları, siyasi əlaqələri və ya regional təsir vasitələri Azərbaycan cəmiyyətinə qarşı manipulyasiya üçün toxunulmazlıq yaratmamalıdır. Rəsmi Tehran da öz ərazisindən və ona bağlı platformalardan Azərbaycana qarşı yönələn fəaliyyətlərlə bağlı səsləndirilən əsaslı suallara aydın cavab verməlidir.

Azərbaycanın gücü yalnız iqtisadi imkanlarında, hərbi qüdrətində və diplomatik əlaqələrində deyil. Bu güc həm də cəmiyyətin çətin məqamlarda ortaq maraqlar ətrafında birləşmək bacarığındadır. Biz fərqli düşünə, müxtəlif məsələlərə fərqli münasibət göstərə bilərik. Amma ölkəmizin təhlükəsizliyi, müstəqilliyi və gələcəyi ilə bağlı məsələlərdə məsuliyyətli davranmaq hamımızın borcudur.

Bu, hər kəsin eyni fikri söyləməsi demək deyil. Həmrəylik susmaq deyil, tənqiddən imtina etmək deyil. Həmrəylik odur ki, mübahisə edərkən belə, ölkəmizin maraqlarını zədələyən manipulyasiyalara alət olmayaq. Faktı şayiədən, tənqidi təxribatdan, sağlam müzakirəni süni qarşıdurmadan ayıraq.

Bu gün Azərbaycana qarşı yönələ biləcək informasiya hücumlarına ən düzgün cavab emosional reaksiyalar deyil, güclü informasiya immunitetidir. Bunun üçün həm dövlət qurumlarının, həm medianın, həm də ayrı-ayrı vətəndaşların üzərinə məsuliyyət düşür. Media xəbəri yoxlamalı, vətəndaş paylaşımın mənbəyinə baxmalı, ictimai müzakirələr isə faktlara əsaslanmalıdır.

Bir həqiqəti də unutmayaq: regionda proseslərin mürəkkəbləşdiyi vaxtlarda daxili sabitliyin və ictimai həmrəyliyin qorunması daha böyük əhəmiyyət qazanır. Kənardan gələn təzyiqlər nə qədər mürəkkəb olsa da, cəmiyyətin ayıqlığı və dövlətin milli maraqlara əsaslanan siyasəti bu təzyiqlərə qarşı mühüm dayaqdır.

İrana mesajımız aydındır: Azərbaycan öz müstəqilliyini, milli maraqlarını və dövlətçilik iradəsini heç bir xarici təsirə qurban verməyəcək. Biz qonşuluq münasibətlərinin tərəfdarıyıq, amma bu, prinsipial məsələlərdə susacağımız anlamına gəlmir. Azərbaycanın suverenliyinə hörmət edilməli, ölkəmizin daxili işlərinə müdaxilə yolverilməz sayılmalı, Azərbaycan cəmiyyətini qarşı-qarşıya qoyan istənilən fəaliyyətə qarşı faktlara əsaslanan mövqe ortaya qoyulmalıdır. Tehranla münasibətlərin gələcəyi də məhz bu prinsiplərə nə dərəcədə əməl olunmasından asılıdır.

Təxribatın dili dəyişə bilər, istifadə etdiyi vasitələr yenilənə bilər, amma məqsəd çox vaxt eyni qalır: parçalamaq, zəiflətmək və qarşıdurma yaratmaq.

Bizim cavabımız isə aydın olmalıdır: milli maraqlarımızı qorumalı, İran məsələsi də daxil olmaqla regional proseslərə soyuqqanlı yanaşmalı və heç bir təxribatın cəmiyyətimizi parçalamasına imkan verməməliyik.

Çünki Azərbaycanı güclü edən təkcə öz imkanları deyil, həmin imkanları qorumaq üçün nümayiş etdirdiyi birlik və siyasi iradədir.