Icma.az
close
up
RU
Tiktokda təhlükəli dopamin tələsi: Beynimizi niyə çürüdürük?

Tiktokda təhlükəli dopamin tələsi: Beynimizi niyə çürüdürük?

Kulis.az portalından əldə olunan məlumata əsasən, Icma.az xəbər verir.

Kulis.az sosial şəbəkələrdə qısa videolar izləməyin beyinə təsiri haqqında araşdırma yazını təqdim edir.

Sosial şəbəkələrdə qısa videoların gündəlik həyatımızda rolu getdikcə artır. Tiktok, İnstagram və YouTube platformalarında yayımlanan qısa videolar artıq yalnız əyləncə vasitəsi deyil; onlar həm də insan beyninin işləmə ritminə təsir edən güclü stimullara çevrilib. Bir neçə saniyəlik videolar, dəyişən görüntülər, parlaq rənglər və musiqi effekti ilk baxışda əyləncəli görünə bilər, lakin uzunmüddətli təsiri baxımından bu, yorucu, bəzən hətta təhlükəli ola bilər.

Amerika Psixologiya Assosiasiyasının apardığı genişmiqyaslı araşdırmalar göstərir ki, sürətli və ardıcıl vizual və səs stimulları beyində diqqət mərkəzlərinin fəaliyyətini dəyişdirir. Son dövrlər sosial mediada zarafatyana “beyin çürüməsi” kimi ifadələr işlədilsə də, bu termin əslində reallığa söykənir - beynin bu tip stimullara adaptasiyası neyrobioloji və psixoloji baxımdan müəyyən problemlər yaradır.

Beyin uzun müddət eyni mövzuya diqqət yetirmək üçün yaradılmayıb. Qısa videolar isə məhz bu zəifliyi “istifadəyə verərək” izləyicini fasiləsiz ekranda qalmağa sövq edir. İnsan barmağını sürüşdürərək növbəti videoya keçir və beynin dopamin adlanan “mükafat hormonu” tez-tez aktivləşir. Bir video gülüş doğurur, digəri maraq yaradır, üçüncüsü diqqəti yenidən çəkir. Bu təsadüfi ardıcıllıq beyində qumar oyunları ilə oxşar təsir yaradır və insan özünü bu mexanizmdən ayırmaqda çətinlik çəkir.

Buna görə də “beş dəqiqə baxım” - deyə başlayan izləmə seansı bəzən saatlarla davam edir. Beyin sürətli məzmunu normallaşdırır, nəticədə daha sakit, yavaş və konsentrasiya tələb edən fəaliyyətlər - kitab oxumaq, yazmaq, dərslərə fokuslanmaq və məntiqi ardıcıllıq tələb edən işlər yorucu və darıxdırıcı görünür.

Araşdırmalar göstərir ki, yeniyetmələr gün ərzində orta hesabla altı saatdan çox qısa video izləyir. Bu yaş dövründə beyin hələ inkişaf etdiyi üçün qısa videoların təsiri daha güclü və hiss olunur. Bu vəziyyət təhsil prosesində diqqətin dağılmasına, dərslərə marağın azalmasına, emosional dəyişkənliyə və özünəinamın zəifləməsinə səbəb olur.

Bundan əlavə, sosial platformalarda gördükləri ilə özlərini başqaları ilə müqayisə etmək gənclərin psixikasında dərin izlər buraxır. Ekranda çox vaxt keçirmək real ünsiyyətin əvəzinə virtual əlaqələr qurmağa səbəb olur, bu isə paradoksal olaraq gənclərdə tənha qalma hissini artırır.

Qısa videoların beynin sinir sisteminə təsiri isə əlavə narahatlıq yaradır. Sistem “həmişə ayıq” vəziyyətinə keçdiyi üçün gecələr yuxuya getmək çətinləşir. Eyni zamanda, bu videolardan geniş istifadə yuxusuzluq, stress, əsəbilik və narahatlıqla sıx bağlıdır. Beyin dincəlməyə vaxt tapmadığı üçün gündəlik fəaliyyətlər də təsirlənir və insan yorğunluq hissi yaşayır.

Mütəxəssislər qısa videoların tam qadağan edilməsini tövsiyə etməsələr də, onların istifadəsinə nəzarət vacibdir. Gün ərzində videolar üçün ayrılan vaxtın azaldılması, yatmazdan əvvəl telefondan uzaq durmaq və izləmə seanslarından sonra beynin sakitləşməsinə kömək edən fəaliyyətlər — kitab oxumaq, musiqi dinləmək, gəzinti və ya təbiət ilə ünsiyyət — mütləq şəkildə tövsiyə olunur. Bu balans xüsusilə uşaqlar və yeniyetmələr üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

Qeyd etmək lazımdır ki, TikTok və digər qısa video platformaları artıq həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib və yox olmayacaq. Lakin onların beyinə və psixikaya təsirini görməməzlikdən gəlmək mümkün deyil. İnsan öz psixoloji sağlamlığını qorumaq üçün bu platformalardan necə istifadə etdiyinə diqqət etməlidir.

Texnologiya düşmən deyil; əsas məsələ onunla şüurlu və balanslı münasibət qurmaqdır. Əgər bu qaydalara riayət edilsə, həm əyləncəmiz təmin olunar, həm də beynimiz sağlam qalar.

AzTV-dən üzr istədilər İranda konsul işləyən, "xalq düşməni" kimi güllənən qardaşlar - SSRİ onları necə ələ keçirdi? Özbəkistan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı Bakıda çıxış etdi
Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:224
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 26 Noyabr 2025 12:00 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see361

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see332

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see326

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see270

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see257

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see248

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see236

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see232

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see229

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see225

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see222

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see220

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see216

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see203

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see194

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see186

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see185

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see177

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see177

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see176
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri