Icma.az
close
up
RU
Tiktokda təhlükəli dopamin tələsi: Beynimizi niyə çürüdürük?

Tiktokda təhlükəli dopamin tələsi: Beynimizi niyə çürüdürük?

Kulis.az portalından əldə olunan məlumata əsasən, Icma.az xəbər verir.

Kulis.az sosial şəbəkələrdə qısa videolar izləməyin beyinə təsiri haqqında araşdırma yazını təqdim edir.

Sosial şəbəkələrdə qısa videoların gündəlik həyatımızda rolu getdikcə artır. Tiktok, İnstagram və YouTube platformalarında yayımlanan qısa videolar artıq yalnız əyləncə vasitəsi deyil; onlar həm də insan beyninin işləmə ritminə təsir edən güclü stimullara çevrilib. Bir neçə saniyəlik videolar, dəyişən görüntülər, parlaq rənglər və musiqi effekti ilk baxışda əyləncəli görünə bilər, lakin uzunmüddətli təsiri baxımından bu, yorucu, bəzən hətta təhlükəli ola bilər.

Amerika Psixologiya Assosiasiyasının apardığı genişmiqyaslı araşdırmalar göstərir ki, sürətli və ardıcıl vizual və səs stimulları beyində diqqət mərkəzlərinin fəaliyyətini dəyişdirir. Son dövrlər sosial mediada zarafatyana “beyin çürüməsi” kimi ifadələr işlədilsə də, bu termin əslində reallığa söykənir - beynin bu tip stimullara adaptasiyası neyrobioloji və psixoloji baxımdan müəyyən problemlər yaradır.

Beyin uzun müddət eyni mövzuya diqqət yetirmək üçün yaradılmayıb. Qısa videolar isə məhz bu zəifliyi “istifadəyə verərək” izləyicini fasiləsiz ekranda qalmağa sövq edir. İnsan barmağını sürüşdürərək növbəti videoya keçir və beynin dopamin adlanan “mükafat hormonu” tez-tez aktivləşir. Bir video gülüş doğurur, digəri maraq yaradır, üçüncüsü diqqəti yenidən çəkir. Bu təsadüfi ardıcıllıq beyində qumar oyunları ilə oxşar təsir yaradır və insan özünü bu mexanizmdən ayırmaqda çətinlik çəkir.

Buna görə də “beş dəqiqə baxım” - deyə başlayan izləmə seansı bəzən saatlarla davam edir. Beyin sürətli məzmunu normallaşdırır, nəticədə daha sakit, yavaş və konsentrasiya tələb edən fəaliyyətlər - kitab oxumaq, yazmaq, dərslərə fokuslanmaq və məntiqi ardıcıllıq tələb edən işlər yorucu və darıxdırıcı görünür.

Araşdırmalar göstərir ki, yeniyetmələr gün ərzində orta hesabla altı saatdan çox qısa video izləyir. Bu yaş dövründə beyin hələ inkişaf etdiyi üçün qısa videoların təsiri daha güclü və hiss olunur. Bu vəziyyət təhsil prosesində diqqətin dağılmasına, dərslərə marağın azalmasına, emosional dəyişkənliyə və özünəinamın zəifləməsinə səbəb olur.

Bundan əlavə, sosial platformalarda gördükləri ilə özlərini başqaları ilə müqayisə etmək gənclərin psixikasında dərin izlər buraxır. Ekranda çox vaxt keçirmək real ünsiyyətin əvəzinə virtual əlaqələr qurmağa səbəb olur, bu isə paradoksal olaraq gənclərdə tənha qalma hissini artırır.

Qısa videoların beynin sinir sisteminə təsiri isə əlavə narahatlıq yaradır. Sistem “həmişə ayıq” vəziyyətinə keçdiyi üçün gecələr yuxuya getmək çətinləşir. Eyni zamanda, bu videolardan geniş istifadə yuxusuzluq, stress, əsəbilik və narahatlıqla sıx bağlıdır. Beyin dincəlməyə vaxt tapmadığı üçün gündəlik fəaliyyətlər də təsirlənir və insan yorğunluq hissi yaşayır.

Mütəxəssislər qısa videoların tam qadağan edilməsini tövsiyə etməsələr də, onların istifadəsinə nəzarət vacibdir. Gün ərzində videolar üçün ayrılan vaxtın azaldılması, yatmazdan əvvəl telefondan uzaq durmaq və izləmə seanslarından sonra beynin sakitləşməsinə kömək edən fəaliyyətlər — kitab oxumaq, musiqi dinləmək, gəzinti və ya təbiət ilə ünsiyyət — mütləq şəkildə tövsiyə olunur. Bu balans xüsusilə uşaqlar və yeniyetmələr üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

Qeyd etmək lazımdır ki, TikTok və digər qısa video platformaları artıq həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib və yox olmayacaq. Lakin onların beyinə və psixikaya təsirini görməməzlikdən gəlmək mümkün deyil. İnsan öz psixoloji sağlamlığını qorumaq üçün bu platformalardan necə istifadə etdiyinə diqqət etməlidir.

Texnologiya düşmən deyil; əsas məsələ onunla şüurlu və balanslı münasibət qurmaqdır. Əgər bu qaydalara riayət edilsə, həm əyləncəmiz təmin olunar, həm də beynimiz sağlam qalar.

AzTV-dən üzr istədilər İranda konsul işləyən, "xalq düşməni" kimi güllənən qardaşlar - SSRİ onları necə ələ keçirdi? Özbəkistan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı Bakıda çıxış etdi
Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:234
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 26 Noyabr 2025 12:00 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see313

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see313

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see312

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see306

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see289

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see287

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see273

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see269

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see264

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see262

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see259

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see257

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see256

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see252

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see250

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see240

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see236

Qan qrupu immunitetə nə dərəcədə təsir edir?

20 Noyabr 2026 13:53see229

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see209

3 Tesla MRT SAF Hospitalda Nə zaman həyat əhəmiyyətlidir? (VİDEO)

20 Noyabr 2026 15:57see197
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri