“Tramp marşrutu”: Azərbaycanın maraqlarına cavab verir?

ABŞ Prezidenti Donld Trampın iştirakı ilə Azərbaycan və Ermənistan arasında nəqliyyat-kommunikasiya əlaqlərinin açılması barədə razılaşma əldə olunub.

Prezident İlham Əliyev və Baş nazir Nikol Paşinyan arasında imzalanmış sənəd “Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp marşrutu” (TRIPP) adlanacaq. Bununla 2020-ci il 10 noyabr Bəyanaının imzalanmasından sonra Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı davam edən mübahisələrə son qoyulub. 

Tramp administrasiyasının təqdim etdiyi “yol xəritəsi”nə uyğun olaraq həm Azərbaycanın, həm də Ermənistanın maraqlarını təmin edən kompromis variant tapılıb.

Belə ki, Ermənistan Azərbaycanın qərb hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında maneəsiz və təhlükəsiz keçidin təmin olunmasına razılıq verir. Yəni Azərbaycan vətəndaşları, nəqliyyat vasitələri və mallar gömrük yoxlamasından və sərhəd-buraxılış nəzarətindən keçmədən Naxçıvan MR-a eləcə də, əks istiqamətdə hərəkət edə bilər.

Öz növbəsində, Azərbaycan tərəfi də marşrutun Ermənistan ərazisindən keçən hissəsində eksterritorial dəhlizin yaranmasını tələb etmir. 

“Biz regionda və onun qonşuluğunda dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və yurisdiksiyasına hörmət əsasında sülhün, sabitliyin və rifahın təşviqi üçün iki ölkə arasında ölkədaxili, ikitərəfli və beynəlxalq nəqliyyatın təmini məqsədilə kommunikasiyaların açılmasının əhəmiyyətini bir daha təsdiq etdik.

Bu səylər Azərbaycan Respublikasının əsas hissəsi və onun Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında maneəsiz bağlantını və Ermənistan Respublikası üçün beynəlxalq və ölkədaxili bağlantılar üzrə qarşılıqlı faydaları ehtiva edir”, - deyə hər üç dövlət başçısının imzaladığı birgə bəyannamədə deyilir.

Bu variant kompromis kimi təqdim olunsa da, dəhliz məntiqinə uyğun olduğundan Azərbaycanın maraqlarına cavab verir. Doğrudur, Azərbaycan marşrutun keçdiyi ərazi üzərində Ermənistanın yurisdiksiyasına razıdır. Lakin Azərbaycandan Azərbaycana keçidin təhlükəsizliyini ABŞ şirkəti həyata keçirəcək.

Yəni Azərbaycana məxsus malların, nəqliyyat vasitələrinin və vətəndaşların təhlükəsizliyini üçün tərəf təmin edəcək.

Qeyd edək ki, 2020-ci il 10 noyabr Bəyanatının 9-cu bəndinə görə, nəqliyyat-kommunikasiya vasitələrinin təhlükəsizliyi Rusiya FTX-nin sərhəd qoşunlarına həvalə edilmişdi. 

Lakin Nikol Paşinyan hökuməti bu razılaşmanı Ermənistanın ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə zidd adlandıraraq Zəngəzur dəhlizinin açılmasınadan imtina etdi. İndi isə dəmir yolu və avtomobil yolunun idarə edilməsi 99 il müddətinə kommersiya şərtləri əsasında ABŞ şirkətinə veriləcək.

Yəni Rusiyadan fərqli olaraq, “Tramp marşrutu”  autsorsinq prinsipi  əsasında ABŞ-nin icarəsinə veriləcək. Yolların təhlükəsizliyini də ABŞ təmin edəcək. ABŞ və Ermənistan isə həmin yoldan üçüncü dövlətlərin istifadəsi nəticəsində əldə edilən tranzit gəlirləri qazanacaq. 

Ermənistan paralel olaraq, Azərbaycanın əsas hissəsi və Naxçıvan MR vasitəsilə üçüncü ölkələrin ərazisinə, eləcə də əks istiqamətdə daşımalar həyata keçirmək imkanına malik olacaq. 

Müşfiq Abdulla 
“Cebheinfo.az”

Açar sözlər: Tramp Azərbaycan Ermənistan