Tramp, sanksiyalar, dronlar: “Rosneft” ciddi itkilər verir

Maksim Qardus: “Resurssuz, ucuz logistikasız və kapitala çıxışsız qalan Rusiyanın enerji sektoru nəhayət, dayanıqlığını itirir”

 “Rusiyanın neft nəhəngi “Rosneft”in 2025-ci ilin yanvar-sentyabr hesabatı Rusiyanın enerji sektorunun sistemli deqradasiyasının ən parlaq nümunələrindən biridir. Şirkətin xalis mənfəəti 2024-cü ildəki 926 milyarddan 277 milyard rubla düşüb. Bu, 70 faiz azalma, hətta qlobal neft sənayesindəki təlatümlü dövrlər üçün də anomal eniş deməkdir. Əhəmiyyətli dərəcədə azalma tempi isə sürətlənir: birinci rübdə şirkət 170 milyard rubl, ikincidə 74, üçüncüdə isə cəmi 32 milyard gəlir əldə edib. 2024-cü ilin üçüncü rübü ilə müqayisədə bu, 80 faiz azalma deməkdir. Bazar təsiri və ya dövrilik haqqında uzun müddət mübahisə etmək olar, lakin rəqəmlər optimist şərhlərə yer qoymur”.

Bu fikirləri “Razom We Stand”da kommunikasiya mütəxəssisi, ukraynalı ekspert Maksim Qardus UNİAN-da yazdığı analitik məqalədə qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, “Rosneft”in dərc olunan maliyyə hesabatlarının strukturu da az deyil: “Bu dəfə pul vəsaitlərinin hərəkəti bölməsi - əməliyyat pul vəsaitlərinin hərəkəti, kapital qoyuluşları, borc ödənişləri və pul vəsaitlərinin qalıqları yoxa çıxıb. Normal şəraitdə bu, maliyyə hesabatlarının əsas komponentidir, onsuz şirkətin həqiqi likvidliyini qiymətləndirmək mümkün deyil. Onun çıxarılması texniki detal kimi deyil, “Rosneft”in öz biznesinin ən həssas tərəflərini gizlətməyə başladığının siqnalı kimi görünür: ilk növbədə, mövcud pul resurslarının azalmasında. Bu dinamikanın səbəbləri siyasi, iqtisadi və sanksiyalar sferasındadır. Rusiya nefti xarici bazarlarda öz yerini itirməkdə davam edir və bu, sadəcə olaraq rəqabət qabiliyyətinin azalmasının nəticəsi deyil. Bu, alıcıların satıcılara ötürdüyü risk dəyəridir”.

“Buna artan logistika xərcləri də əlavə olunur. “Kpler”in hesablamalarına görə, hazırda “Rosneft”in ixracatının 60 faizə qədəri “kölgə donanması” vasitəsilə həyata keçirilir. Bu tənzimləmə davamlı xərclərə səbəb olur: Qara dəniz və Aralıq dənizi vasitəsilə daşınma üçün sığorta haqları Rusiya tankerlərinə hücumlardan sonra artıb; gəmi sahibləri risk mükafatlarını tələb edirlər və sığorta şirkətləri əlavə məhdudiyyətlər qoyur. Bütün bunlar ixracın gəlirliliyini təsirli şəkildə yeyərək marjaya təsir edir”, - deyə qeyd edib.

Qardus qeyd edib ki, “Rosneft”ə vurulan əsas geosiyasi zərbələrdən biri ABŞ-ın oktyabrda şirkəti və onun ən böyük rəqibi olan “Lukoil”i “qara siyahı”ya salması olub: “Konkret olaraq, bloklama sanksiyaları və onlarla maliyyə əməliyyatlarına qadağa, habelə onların bir sıra törəmə şirkətlərinə qarşı sanksiyalar tətbiq edilib. Sanksiyalar maliyyə kanallarını, sığortanı, beynəlxalq ödənişləri və dollar bazarına çıxışı kəsərək, məhdudiyyətlərdən yan keçmək cəhdlərini xeyli çətinləşdirir. ABŞ-ın bu tədbirləri birbaşa “Rosneft”in gəlirliliyinin və likvidliyinin azalmasına təkan verib. Rusiyanın xaricdəki aktivləri ilə bağlı vəziyyət isə problemə daha da təkan verir. Beynəlxalq enerji analitiklərinin fikrincə, “Rosneft”in xaricdəki bir sıra aktivləri yeni sanksiyalar müddətinə görə risk altındadır. Bəzi Asiya və Yaxın Şərq layihələrində tərəfdaşlar əməkdaşlığa getdikcə daha ehtiyatlı yanaşırlar. Bəzi hallarda bu, birgə müəssisələrin effektiv şəkildə dondurulması və ya onların iştirak strukturunun xarici tərəfdaşların xeyrinə dəyişdirilməsi demək ola bilər. Enerji sektoru vasitəsilə geosiyasi ekspansiya qurmaq üçün illər sərf etmiş şirkət üçün bu, təkcə gəlirin yox, həm də təsirinin itirilməsi deməkdir”.

“Bazarın reaksiyası da qarışıqdır. Ümumi Moskva birjası indeksinin müsbət dinamika nümayiş etdirməsinə baxmayaraq, hesabatın açıqlanmasından sonra “Rosneft” səhmləri ucuzlaşıb. Bu onu göstərir ki, investorlar şirkətin nəticələrinə təsadüfi deyil, trend kimi baxırlar. Bundan əlavə, beynəlxalq beyin mərkəzləri mənfəətin cari azalması davam edərsə, “Rosneft”in 2026-cı ildə borclara xidmət problemi ilə üzləşə biləcəyini proqnozlaşdırır”, - Qardus əlavə edib.

Ekspert hesab edir ki, kontekst bir şirkətin problemlərindən daha genişdir, çünki “Rosneft” Rusiya büdcəsinə əsas töhfə verən şirkətdir: “Onun gəlirliliyinin azalması birbaşa Kremlin müharibəni, daxili repressiv strukturlarını və işğalçı ordunun infrastrukturunu maliyyələşdirmək imkanlarına təsir edir. Ona görə də “Rosneft”in rentabelliyindəki hər faiz bəndinin aşağı düşməsi təkcə maliyyə hesabatlarında göstərilən rəqəm deyil, Rusiyanın uzun sürən müharibə aparmaq imkanlarının birbaşa məhdudlaşdırılmasıdır. Amma “kölgə donanması”, sığorta sektoru, Asiya vasitəçiləri və BƏƏ və Sinqapurdakı neft treyderləri təzyiqin davam etməli olduğu sahələrdir. Resurssuz, ucuz logistikasız və kapitala çıxışsız qalan Rusiyanın enerji sektoru nəhayət, dayanıqlığını itirir”.