Trampın təhdidi, Xameneinin “B planı” İranda nə baş verir? Açıqlama

İranda ötən həftənin əvvəllərindən başlayan etiraz aksiyaları səngimək bilmir.

Bakupost.az xəbər verir ki, Tehranda alovlanan iğtişaşlar sonradan ölkənin digər böyük şəhərlərinə yayılıb. Yeni il ərəfəsində qonşu ölkədə birdən-birə etirazların baş qaldırmasının səbəbi nədir? Hazırda baş verənlər İran üçün nələr vəd edir?
Mövzu ilə bağlı “Atlas” Araşdırmalar Mərkəzinin direktoru, politoloq Elxan Şahinoğlu Bakupost.az -a bildirib ki, İranda 2000-ci illərdən başlayaraq hər 5-7 ildən bir bu cür iğtişaşlar baş verir:
"Sonuncu dəfə üç il bundan qabaq - 2022-ci ilin sentyabrında Məhsa Əmininin ölümü ilə əlaqədar etirazlar baş vermişdi. O zaman polisin açdığı atəş nəticəsində xeyli aksiyaçı öldürülmüşdü”.

E.Şahinoğlunun sözlərinə görə, hazırda İran iqtisadiyyatı ağır günlərini yaşayır:
“Təsadüfi deyil ki, ilk etirazı Tehranda dükan sahibləri etdilər. Tacirlər xaricdən dollarla aldıqları məhsullarını ölkə valyutasının həddindən artıq dəyər itirməsi və bahalaşma üzündən sata bilmirlər. Amma böyüyən etirazlarda artıq siyasi şüarlar da səslənir və vəziyyət getdikcə gərginləşir.
Prezident Məsud Pezeşkianla mühafizəkarlar arasında fikir ayrılığı dərinləşib. İran prezidenti etirazçılarla dialoqun tərəfdarıdır. Amma mühafizəkarlar sərt siyasət tələb edir. Polis aksiyalarda atəş açıb, ölən və yaralananlar var. Belə görünür ki, gərginlik bir müddət də davam edəcək. İran mühafizəkarları bu hadisələr zamanı həmişə xarici düşmən – ABŞ və İsraili səbəb kimi göstərirlər. Halbuki Pezeşkian etiraf etmişdi ki, problemlərin kökü İranın özündədir. Xarici düşmən axtarmağa ehtiyac yoxdur. Əlbəttə, İran iqtisadiyyatı sanksiyalara görə ağır durumdadır. Amma bu da İranın uranı zənginləşdirmək siyasətini davam etdirdiyi, Hizbullah, HƏMAS kimi terrorçu qruplaşmaları maliyyələşdirdiyi üçün tətbiq olunub”.
Trampın “etirazçılara güc tətbiq edilərsə, İrana müdaxilə edəcəyik” təhdidinə münasibət bildirən politoloq bildirdi ki, ABŞ Venesuelada gücünü göstərdi: “ABŞ bir tərəfdən Latın Amerikası ölkəsinin neftinə sahib çıxmağa çaılışır, digər tərəfdən isə Çin, Rusiya, İran kimi rəqib və düşmən ölkələrin qitə ilə əlaqəsini qırmaq istəyir. Sanki buna artıq nail oldu. Trampın bu hadisələrin davamı kimi İranla bağlı da hədəsi var. Amma ABŞ-nin müdaxiləsi ən pis ssenari olacaq. Bu etirazçılardan daha çox mühafizəkarların işinə yarayacaq. Çünki onlar xalqı ümumi düşmənlə birliyə çağırır. Necə ki, 12 günlük müharibədə bunun şahidi olduq. Bununla belə inanmıram ki, indiki mərhələdə müdaxilə olsun. Çox güman ki, Vaşinqton hadisələri müşahidə edəcək”.
“The Times”ın yazdığına görə, İranın dini lideri Xamenei “B planı” kimi ailəsi və 20 nəfər tərəfdarı ilə birlikdə Rusiyaya qaçmağı düşünür. Bu versiyaya münasibət bildirən Elxan Şahinoğlu hesab edir ki, belə məlumatların yayılmasında məqsəd İranda həm mühafizəkarlar arasında, həm də bütövlükdə ölkədə fikir ixtilafı yaratmaqdır. Xameneinin də Bəşər Əsəd kimi ailəsi ilə birlikdə Moskvaya qaçacağı barədə fikirlər yayılır. Əslinə baxsaqŞ onun başqa gedəcək yeri də yoxdur. Ərəb ölkələri ABŞ-nin müttəfiqidir. Çinə getməz. Bircə Rusiya qalır. Amma məsələ hələlik o həddə gəlib çatmayıb. ABŞ kəşfiyyatının media vasitəsilə bu məlumatı yaymaqda məqsədi ölkədə fikir ayrılıqlarını dərinləşdirmək və parçalanma yaratmaqdır. Bununla da dini rejimin mövqeyi getdikcə zəifləyəcək. Çünki o, xəstədir və başına bir iş gələrsə, rejimin aqibətinin necə olacaəı bəlli deyil. Bu plan ancaq mühafizəkarlar özlərinin məğlub olduqlarını hiss etdikləri zaman həyata kerçiriləcək”.
Cavid, BakuPost