“Travmanı təkbaşına “emal etmək” mümkün deyil...”

...Deməli, Rusiyanın Ukraynaya tammiqyaslı işğalının başlamasından sonra təxminən yeddi milyon insan Avropa Birliyinə qaçıb.

SİA xəbər verir ki, bu, BMT-nin məlumatıdır.

...Gedənlər arasında həm ukraynalı qaçqınların, həm də müharibədən qaçan rusların ailələrindən yüz minlərlə uşaq və yeniyetmə var.

Psixoloqlar qeyd edirlər ki, bir çoxları üçün qəfil köçmə əhəmiyyətli bir stress və hətta travma olub.

Məsələn, Arina doğma ölkəsi Rusiya Ukraynaya qarşı tammiqyaslı müharibəyə başlayanda 11 yaşında idi. O, həmin vaxt valideynləri ilə birlikdə Moskvada yaşayırdı.

...24 fevral səhəri oyandım və aşağı düşdüm. Anam mətbəxdə oturmuşdu, üzü solğun idi. O, mənə müharibənin başladığını, Rusiyanın Ukraynaya hücum etdiyini dedi.

Arina xatırlayır.

...Uşaqlığım çox erkən və gözlənildiyi kimi bitmədi. Elə görünürdü ki, bu, yetkinliyə hamar bir keçid, bir növ müstəqil həyatın başlanğıcı olacaq. Amma sonda hər şey birdən bitdi və mən heç olmasa yaxşı bir şey tapmağa çalışaraq birtəhər sağ qalmalı oldum.

Anna 2022-ci ildə 15 yaşına çatmışdı. O, anası ilə birlikdə Rusiya atəşindən və bombardmanından qaçmaq üçün Avropaya qaçarkən doğma ölkəsi Ukraynaya edilən hücumun şahidi oldu.

...Müharibə səbəbindən köçdükdən sonra çox güclü daxili etiraz hiss etdim və bu barədə kimləsə mübahisə etmək istədim. Buna görə də aqressivliyimi açıq şəkildə ifadə etdim - emosional, şifahi şəkildə... Amma sonra başa düşdüm ki, bu, ən yaxşı yanaşma deyil və konkret vəziyyətlərdə nələrdən keçdiyinizi izah etməyə çalışmaq daha təsirli olardı. Məsələn, kiməsə eyni şeyin qohumlarının və ya sevdiklərinin başına gələ biləcəyini hiss etdirmək.

Bunu deyən Anna və Arina indi Fransada yaşayır və təhsil alırlar və tanışları arasında bir çoxu təcili olaraq köçüb və ya müharibədən qaçıb.

Deyirlər ki, bu yeniyetmələrin hər birinin köçmək, uyğunlaşmaq, dil dəyişdirmək və məktəb dəyişdirmək kimi çətin hekayəsi var.

...Yeniyetmələr ayrıldıqda yeni bir həyata başlayırlar. Parisdə xeyli müddətdir yaşayan yeniyetmələr isə bir-biri ilə - ukraynalılar və ruslarla sərbəst ünsiyyət qururlar, - deyə keçmiş televiziya aparıcısı və ictimai xadim Tatyana Lazareva bildirir.

"Mən haradayam?" sənədli layihəsinin müəllifi Lazareva müharibə aparan ölkələrdən olan yeniyetmə mühacirlərlə söhbət edərək, onlara qorxu və qeyri-müəyyənliklə necə mübarizə aparmaq, yaxınlarından ayrılıq ağrısını və tanış dünyalarını itirməklə necə mübarizə aparmaq barədə suallara cavab tapmağa çalışır.

Mühacirət və kədərin nəticələri ilə işləyən psixoloq İnqa Qrin deyir ki, bu, böyüklərdən maksimum həssaslıq tələb edir: "Psixoterapiyada travmanın əsas tərifi var: bunlar təkbaşına "emal etmək", yəni anlamaq və cavab vermək mümkün olmayan hadisələrdir. Kimsə öz anlayışını, vaxtını, isti münasibətini göstərməlidir."

Anna artıq 18 yaşındadır, Arinanın isə 14 yaşı var.

...Müstəqil həyata qədəm qoyduğunuz yaş budur və elə görünür ki, heç nəyə güvənməməlisiniz. Amma elədir. Yaxşı münasibətlərə, yaxınlarınıza, yaxşı insan olduğunuz üçün qiymətləndirildiyinizə güvənməlisiniz. Bütün bunlar yeniyetmələrin özlərini tapdıqları bu dəhşətli dünyada hərəkət etmələri üçün çox vacibdir, - deyə Tatyana Lazareva bildirir.

Psixoloqlar hesab edirlər ki, mühacirət təcrübəsi yeniyetmələrə yetkinlik dövründə fərqli mədəniyyətlərdən olan insanları daha yaxşı başa düşməyə kömək edə bilər.

...Həyatda bu böyük eniş-yoxuşlardan keçən yeniyetmələr, xüsusən də onları seçmədiklərini nəzərə alsaq, hər şeyin fərqli ola biləcəyini başa düşən insanlar olurlar. Və bu mənada onlar xeyli az kor olurlar. Onlar daha empatik, daha açıq ola bilərlər.

Mütəxəssislər əlavə edirlər ki, yalnız belə bir yeniyetmənin yanında etibarlı bir yetkin, daha güclü və sabit birinin olması şərtilə: xəstəliyin öhdəsindən gəlməyə və baş verən hər şeydən sağ çıxmağa kömək edəcək birisi...

Əli Babayev