Türk dünyasında müdafiə əməkdaşlığı

Qazaxıstanın hərbi islahatları regional təhlükəsizliyi gücləndirir

Müasir hərb sənətində baş verən texnoloji inqilab və asimmetrik təhdidlərin genişlənməsi Avrasiya məkanında yerləşən dövlətləri müdafiə konsepsiyalarını köklü şəkildə yeniləməyə vadar edir. Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Kasım-Jomart Tokayevin rəhbərliyi ilə Təhlükəsizlik Şurasının iclasında təsdiqlənən kompleks hərbi islahat planı Mərkəzi Asiyanın təhlükəsizlik sistemində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Qəbul olunan qərarlar Xəzər hövzəsində, Azərbaycanla münasibətlərdə və bütövlükdə, Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində təhlükəsizlik əməkdaşlığının gücləndirilməsinə təsir göstərmək potensialına malikdir. Pilotsuz sistemlər qüvvələrinin yaradılması və müddətli həqiqi hərbi xidmətin ikimərhələli modelinə keçid Qazaxıstanın müasir müharibələrin tələblərinə uyğunlaşmaq və texnoloji üstünlüyə əsaslanan döyüş qabiliyyətini artırmaq niyyətini əks etdirir.

Qazaxıstan Silahlı Qüvvələrində aparılan struktur dəyişikliklərinin əsas istiqamətlərindən biri pilotsuz sistemlər qüvvələrinin müstəqil qoşun növü kimi formalaşdırılmasıdır. XXI əsrin müharibələri göstərir ki, kəşfiyyat və zərbə təyinatlı pilotsuz uçuş aparatları, eləcə də quru və dəniz robototexnika sistemləri artıq köməkçi vasitələr deyil, döyüş əməliyyatlarının gedişinə və nəticəsinə birbaşa təsir göstərən mühüm hərbi alətlərdir. Bu texnoloji dəyişikliklərin ordu idarəçiliyinə inteqrasiyası Qazaxıstanın qərargah səviyyəsində qərarların qəbulunu sürətləndirmək və əməliyyatların çevikliyini artırmaq məqsədinə xidmət edir. Pilotsuz platformaların taktiki və strateji səviyyələrdə əlaqələndirilmiş tətbiqi ənənəvi qoşun növlərinin imkanlarını genişləndirir, hərbçilər arasında itkilərin azaldılmasına və düşmənin mühüm hədəflərinin daha dəqiq müəyyənləşdirilərək zərərsizləşdirilməsinə şərait yaradır.

İslahatlar çərçivəsində müddətli həqiqi hərbi xidmətin ikimərhələli modelinin tətbiqi şəxsi heyətin peşəkarlığının artırılması baxımından mühüm yenilikdir. Təsdiqlənmiş plana əsasən, gənc çağırışçılar xidmətin ilk 6 ayını ixtisaslaşmış təlim mərkəzlərində intensiv nəzəri və praktiki hazırlıq keçməklə başa vuracaqlar. Bu mərhələdə onlar müasir hərbi texnikadan, rabitə vasitələrindən və atıcı silahlardan istifadə üzrə zəruri bilik və bacarıqlara yiyələnəcəklər. Növbəti 6 ay isə döyüş hissələrində, əməliyyat şəraitinə uyğunlaşdırılmış təlimlər və praktiki tapşırıqlar vasitəsilə əldə olunan biliklərin möhkəmləndirilməsinə həsr ediləcək. Belə mərhələli yanaşma hərbi qulluqçuların hazırlıq səviyyəsini yüksəltməklə yanaşı, ordunun döyüş qabiliyyətinin artırılmasına və ehtiyat qüvvələrin daha peşəkar kadrlarla formalaşdırılmasına imkan yaradır. Eyni zamanda, bu model hərbi təlim prosesinin müasir tələblərə uyğunlaşdırılmasını, ənənəvi hazırlıq metodlarının yenilənməsini və əsgərlərin real döyüş şəraitində fəaliyyət göstərmək bacarıqlarının inkişaf etdirilməsini nəzərdə tutur.

İdarəetmə və müdafiə planlaşdırılması sisteminin yenilənməsi çərçivəsində hərbi məsləhətçilər institutunun yaradılması qabaqcıl beynəlxalq təcrübənin qərar qəbuletmə prosesinə cəlb olunmasına imkan verəcək. Hərbi qulluqçuların hüquqları üzrə müvəkkil institutunun təsis edilməsi isə xidmət şəffaflığının, qanunun aliliyinin və şəxsi heyətin təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə, eləcə də orduda intizamın gücləndirilməsinə xidmət edəcək.

Yol xəritəsinə əsasən, təşkilati tədbirlərin 2026-cı ilin sonunadək, əsas konseptual və doktrinal dəyişikliklərin isə 2027-ci ildə tamamlanması nəzərdə tutulur. İslahatlar Qazaxıstanın dəyişən geosiyasi şəraitə uyğunlaşmaq, milli suverenliyini qorumaq və müasir təhlükəsizlik çağırışlarına qarşı daha çevik müdafiə sistemi formalaşdırmaq məqsədini əks etdirir.

Qazaxıstanın hərbi islahatları Azərbaycanın müdafiə strategiyası ilə bir sıra istiqamətlərdə uzlaşır və ikitərəfli hərbi əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar yaradır. Azərbaycanın 2020-ci il Vətən müharibəsində və 2023-cü ildə keçirilən antiterror tədbirləri zamanı qazandığı təcrübə pilotsuz uçuş aparatlarının, yüksək dəqiqlikli silahların və çevik əməliyyat üsullarının müasir döyüşlərdə əhəmiyyətini nümayiş etdirdi. Bu təcrübə Qazaxıstanla hərbi-texniki əməkdaşlığın inkişafı, eləcə də Xəzər hövzəsində təhlükəsizliyin və strateji nəqliyyat marşrutlarının qorunması baxımından əhəmiyyətlidir.

Türk Dövlətləri Təşkilatının ümumi müdafiə arxitekturası baxımından Qazaxıstandakı islahatlar inteqrasiya proseslərinin hərbi-texniki müstəviyə keçməsini sürətləndirir. Türk dünyasının vahid təhlükəsizlik konsepsiyasının yaradılması istiqamətində atılan addımlar üzv dövlətlərin silahlı qüvvələrinin əməliyyat uzlaşmasını tələb edir. Bu baxımdan 2024-cü ilin iyul ayında Qazaxıstanda keçirilmiş və Azərbaycan, Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan, habelə Tacikistan hərbçilərinin qatıldığı Birləşdik-2024 təlimləri regional sabitliyin təminində çoxtərəfli formatların nə qədər zəruri olduğunu nümayiş etdirmişdir. Qazaxıstan ordusunun pilotsuz texnologiyalara və qərb standartlarına uyğun idarəetmə modelinə keçməsi Türk Dövlətləri Təşkilatı daxilində ortaq təlimlərin keyfiyyətini yüksəldir, təhdidlərə qarşı müştərək cavab vermək mexanizmlərini asanlaşdırır.

Hərbi sənaye sahəsində kooperasiyanın dərinləşməsi Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin xarici texnoloji asılılığını aradan qaldırır. Türkiyə və Azərbaycanın müdafiə sənayesi sektorunda əldə etdiyi yüksək nailiyyətlər, xüsusilə pilotsuz uçuş aparatlarının və radiolokasiya sistemlərinin birgə istehsalı Qazaxıstanın yeni qoşun növünün təchizatında mühüm rol oynayır. Qazaxıstan ərazisində ortaq müdafiə sənayesi müəssisələrinin yaradılması, texnologiya transferinin təşviqi və vahid texniki standartların qəbulu türk coğrafiyasının qlobal silah bazarında müstəqil güc mərkəzinə çevrilməsinə təkan verir.

Kibertəhlükəsizlik və elektron müharibə vasitələrinin inkişafı pilotsuz sistemlərin səmərəli fəaliyyətinin ayrılmaz hissəsini təşkil edir. Pilotsuz aparatların idarəetmə kanallarının düşmən müdaxiləsindən qorunması, optik-elektron kəşfiyyat sistemlərinin modernləşdirilməsi və süni intellekt alqoritmlərinin tətbiqi Qazaxıstan ordusunun informasiya məkanında üstünlük qazanmasına kömək edir. Azərbaycan və Qazaxıstanın kibermüdafiə sahəsində həyata keçirdiyi təcrübə mübadiləsi hərbi şəbəkələrin təhlükəsizliyini təmin edir. Müasir münaqişələrdə informasiya blokadasının yaradılması və düşmənin rabitə sistemlərinin iflic edilməsi qələbənin əldə olunmasında həlledici rol oynayır.

Mərkəzi Asiyanın geosiyasi dinamikasında sabitləşdirici faktor kimi çıxış edən Qazaxıstanın hərbi qüdrətinin artması regionda güc balansının qorunmasına xidmət göstərir. Əfqanıstandan qaynaqlana biləcək qeyri-sabitlik meyilləri, transsərhəd radikalizm və beynəlxalq terror təhdidləri qarşısında müasir ordu ən etibarlı sipərdir. Qazaxıstanın müdafiə planlaşdırılmasını yeni çağırışlara uyğunlaşdırması qonşu dövlətlərlə sərhədlərin təhlükəsizliyini möhkəmləndirir, regional böhranların vaxtında qarşısının alınmasına şərait yaradır. Kollektiv təhlükəsizliyin təmin edilməsi üzv dövlətlərin qarşılıqlı etimadının artmasına və iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşməsinə əlverişli zəmin formalaşdırır.

Qazaxıstanda təsdiqlənmiş hərbi islahat planı ölkənin müdafiə qabiliyyətini keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldən tarixi hadisədir. Pilotsuz sistemlər qüvvələrinin yaradılması və ikimərhələli xidmət modelinə keçid ordunun döyüş effektivliyini ən yüksək beynəlxalq standartlara çatdırır. 2026-cı ilin sonunadək təşkilati, 2027-ci ildə isə konseptual tədbirlərin başa çatdırılması Qazaxıstan Silahlı Qüvvələrinin müasir texnologiyalara əsaslanan, çevik və yüksək döyüş qabiliyyətinə malik orduya transformasiyasını hədəfləyir. Bu proses Azərbaycanla müttəfiqlik münasibətlərinin hərbi təhlükəsizlik əsaslarını möhkəmləndirir, Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində müdafiə əməkdaşlığının genişlənməsinə və Avrasiyada uzunmüddətli sülh və sabitliyin qorunmasına töhfə verir.

Yusif ŞƏRİFZADƏ
XQ