Türk ekspert: Türk Dövlətləri Təşkilatı qlobal güc mərkəzinə çevrilmək yolundadır

Bakı, 9 oktyabr, AZƏRTAC

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Qəbələdə keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) 12-ci Zirvə Görüşündə çıxışında türk dünyasında birliyin, həmrəyliyin və strateji əməkdaşlığın gücləndirilməsinin vacibliyini vurğuladı. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin TDT-ni qlobal aktora çevirən amillərlə bağlı fikirləri isə bu vizyonun artıq praktiki əsaslara malik olduğunu göstərir.

Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında beynəlxalq münasibətlər üzrə ekspert, professor Toğrul İsmayıl söyləyib.

O qeyd edib ki, hər iki liderin çıxışları bir-birini tamamlayaraq, türk dünyasının regional inteqrasiyasının yeni mərhələyə keçdiyini təsdiqləyir.

“Bu gün TDT regionda həm siyasi, həm də iqtisadi sabitliyin əsas dayaqlarından birinə çevrilməkdədir. Qısa və orta müddətli dövrdə təşkilatın regional və qlobal təhlükəsizlik arxitekturasında təsir gücünün artacağı gözlənilir. Bu, ilk növbədə, siyasi-diplomatik koordinasiya, hərbi-texniki əməkdaşlıq və iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsi hesabına mümkün olacaq”, – deyə Toğrul İsmayıl vurğulayıb.

O bildirib ki, Zirvə görüşlərində qəbul edilən qərarlar və ortaq bəyanatlar TDT-nin beynəlxalq platformalarda vahid mövqe sərgiləməsinə də şərait yaradır. Xüsusilə Türkiyə ilə Azərbaycan arasında mövcud strateji ittifaq digər üzv dövlətlər üçün praktiki model rolunu oynayır. Müdafiə sənayesi, birgə təlimlər, təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlıq və koordinasiya təşkilatın regional sabitlikdə daha fəal aktora çevrilməsinə şərait yaradır.

Ekspert, həmçinin qeyd edib ki, TDT-nin iqtisadi təsir dairəsi də getdikcə genişlənir. Orta Dəhliz layihəsi, nəqliyyat və enerji infrastrukturlarının inteqrasiyası, rəqəmsal ticarət və investisiya platformalarının yaradılması Türk dünyasının strateji birləşməsinə real məzmun qazandırır.

“Bu proses yalnız regional ticarəti deyil, həm də Avrasiya məkanında geoiqtisadi balansı dəyişdirə bilər. Prezident Ərdoğanın dediyi kimi: “TDT ölkələri öz elmi və texnoloji inkişaflarında layiqli yer tuta biləcəklər, bunu əldə etmək yalnız sıx əməkdaşlıqla mümkündür”, - deyə o əlavə edib.

T.İsmayılın sözlərinə görə, TDT-nin inkişafı bir neçə ssenari üzrə mümkündür. Ən realist ssenari koordinasiya və təsirin artırılması mərhələsidir. Bu halda təşkilat diplomatik, iqtisadi və hərbi əməkdaşlıq mexanizmlərini dərinləşdirəcək. İkinci ssenari, TDT-nin regional münaqişələrin həllində vasitəçi və sabitləşdirici rol oynamasıdır ki, bu da təşkilatın siyasi nüfuzunu artıracaq. Daha ambisiyalı ssenari isə strateji inteqrasiya və vahid təhlükəsizlik sisteminin formalaşmasıdır. Bunun üçün üzv dövlətlər arasında daha dərin etimad, ortaq büdcə və institusional mexanizmlərin yaradılması zəruridir.

Toğrul İsmayıl hesab edir ki, nəticə etibarilə, TDT-nin regional səviyyədə real və ölçüləbilən təsir gücü artıq artmaqdadır.

“Diplomatik koordinasiya, enerji və nəqliyyat layihələri, hərbi-texniki əməkdaşlıq və texnoloji inteqrasiya bu təsiri daha da gücləndirəcək. Lakin təşkilatın qlobal təhlükəsizlik arxitekturasında müstəqil və müəyyənedici mərkəzə çevrilməsi üçün uzunmüddətli institusional dərinləşmə və strateji maraqların tam uyğunlaşması vacibdir. Bu istiqamətdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin “vahid güc mərkəzi” ideyası və “qlobal aktor” vizyonu türk dünyasının gələcək strateji istiqamətini müəyyən edən əsas konseptual çərçivədir”, - deyə ekspert vurğulayıb.