Icma.az
close
up
RU
Türk xalqlarının mifoloji düşüncəsi yeni tədqiqat işığında

Türk xalqlarının mifoloji düşüncəsi yeni tədqiqat işığında

Azertag saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

Bakı, 14 may, AZƏRTAC

AMEA Folklor İnstitutunun Türk xalqları folkloru şöbəsinin aparıcı elmi işçisi Elnarə Hüseynqızı-Əmirlinin “Türk xalqlarının səma cisimləri haqqında təsəvvürləri” adlı monoqrafiyası nəşr olunub.

İnstitutdan AZƏRTAC-a bildirilib ki, monoqrafiyada türkəsilli xalqların kosmoqonik təsəvvürlərini əks etdirən inanclar və onlarla bağlı olan mətnlərdən bəhs olunur. Müxtəlif qaynaqlardan toplanıb çap olunmuş bu mətnləri müqayisə etdikdə oxşarlıqları və fərqlilikləri müşahidə edib bir tərəfdən qədim türklərin vahid coğrafi məkanda yaşadığı dövrü, o biri tərəfdən onların ayrılaraq diferensiallaşdığı tarixi prosesi görmək mümkündür. Bu mətnləri bir yerə yığıb müqayisəli şəkildə dəyərləndirmək kainat haqqında arxaik təsəvvürlərin bərpasına yardım edir. Mifoloji dünyagörüşün elmi mənzərəsinin yaradılması bu mətnlərin diqqətlə öyrənilməsindən keçir.

Monoqrafiyada türk xalqlarının səma cisimləri, onların yaranışı və özünəməxsus xüsusiyyətləri haqqındakı təsəvvürləri və onların folklor mətnlərindəki təzahür şəkilləri öyrənilib, eyni zamanda, təbiət hadisələri və onların meydana gəlişi ilə bağlı inanclar, Yer və Göy haqqındakı düşüncələrinə də yer verilib. Türk xalqlarına məxsus kainat haqqındakı təsəvvürlər və onlarla bağlı örnəklərin məzmun və süjet xüsusiyyətləri yaxın coğrafiyada yaşayan xalqların bu yöndəki təsəvvürləri ilə müqayisə edilib. Müqayisə zamanı dünyanın müxtəlif xalqlarına məxsus şifahi nümunələrdə qarşıya çıxan fərqliliklər və oxşarlıqlar xüsusi maraq doğurur.

Kitabın giriş bölməsində Yer və Göy, Göyün Yerdən uzaqlaşması, Ay və Günəş, Böyük Ayı, Üç maral bürcləri, Ülkər, Dan, Çoban, Karvanqıran, Qızıl dirək ulduzları haqqında, eyni zamanda, Samanyolu, ildırım və şimşək, yağış və qar, göy qurşağı, külək haqqındakı təsəvvürlər öyrənilir. “Müəllifdən” adlandırılmış giriş hissəsində tədqiq olunan mövzuya ümumi baxış və mövzunun öyrənilmə səviyyəsindən bəhs olunur.

Məlumdur ki, kainat, eləcə də onun ayrı-ayrı hissələri, onlar arasındakı əlaqələr, cazibə qüvvəsinin, tarazlığın öyrənilməsi, təbiət hadisələrinin müşahidəsi tarix boyu bu və ya digər dərəcədə müxtəlif elm sahələrinin tədqiqat obyekti olub. Fəaliyyəti bəşəriyyətin öyrənilməsinə xidmət edən elm adamları ilə yanaşı, bəşəriyyətin yaranışından etibarən sadə insanlar da öz müşahidələri əsasında bu əsrarəngiz aləmi öz təfəkkürlərinə uyğun şəkildə öyrənməyə maraq göstərib, səma cisimlərinin görünüşünü, mövqeyini, səmada hərəkətini, qarşılıqlı təsirini etnoqrafik xüsusiyyətlər baxımından təsvir və izah etməyə çalışıblar. Elmi yanaşmalar dünya elminin inkişafına, sadə insanların düşüncələri isə milli dəyərlərinin öyrənilməsinə yardım edib. Bu baxımdan türk xalqlarının səma cisimləri haqqında düşüncələri özlüyündə həm müvafiq coğrafiyanın xüsusiyyətlərini, həm də etnik ənənəsinin daşıyıcısı olan maddi və mənəvi mədəniyyətinin bütün komponentlərini ehtiva edir. Bu istiqamətdə hazırlanan monoqrafiyada türk xalqlarının səma cisimləri haqqında təsəvvürlərinin və onlara uyğun şifahi nümunələrin tədqiqi, onların qonşu ərazilərdə yaşayan digər xalqların fikirləri ilə müqayisəsi və qiymətləndirilməsi yeni elmi fikirlərin ortaya çıxması baxımından qiymətlidir. Bütün bunları nəzərə alaraq qeyd etmək lazımdır ki, monoqrafiyanın həm tədqiqat, həm də şifahi nümunələr hissəsi zəngin etnoqrafik, uyğun olaraq folklorik məlumatla zəngindir.

Səma cisimləri haqqında türk xalqlarına məxsus bir çox örnəklər digər türk ləhcələrindən Azərbaycan türkcəsinə uyğunlaşdırılaraq tədqiqata əlavə edilib. Dilimizə uyğunlaşdırma zamanı etnoqrafik xüsusiyyətlərin təsviri və onların ifadə şəkillərinin təbiiliyinə xüsusilə diqqət edilib. Eyni zamanda, şifahi nümunələrdə və tədqiqat hissəsində qarşıya çıxan xüsusi adlara və izah tələb edən digər məsələlərə aydınlaşdırıcı şərhlər verilib.

Kitabdan bu istiqamətdə araşdırma aparan tədqiqatçılar istifadə edə bilərlər.

“Savad” nəşriyyatında işıq üzü görən monoqrafiyanın elmi redaktoru professor Əfzələddin Əsgər, rəyçiləri isə professor Almaz Hüseynova və Qumru Şəhriyardır.

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:143
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 14 May 2025 14:32 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see370

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see241

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see238

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see236

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see230

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see230

Fermer ucuz satır, alıcı baha alır: Qiymət fərqi harada yaranır?

21 Noyabr 2026 14:38see226

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see224

Qızıl gələn il ucuzlaşacaq

21 Noyabr 2026 16:40see224

Mehriban Əliyeva və qızlarından Vyetnam mədəniyyətinə zərif ehtiram Foto

21 Noyabr 2026 15:21see223

Samvel Karapetyan: “Paşinyan müalicə olunmalıdır”

21 Noyabr 2026 17:14see220

Sumqayıtda gənc oğlan qətlə yetirilib

22 Noyabr 2026 04:55see215

Türkiyə Super Liqası: “Qalatasaray” evdə sevindi

22 Noyabr 2026 00:13see210

Allah uzaq tutsun, amma müharibə bizim işimizdir Hakan Fidan

22 Noyabr 2026 02:18see210

2026 cı ilin sonunda almaq üçün ən sərfəli iPhone modelləri

21 Noyabr 2026 21:07see208

SEPAH ABŞ nin hərbi bazalarını hədəf aldı

22 Noyabr 2026 00:43see208

Ötən gün götürülən narkotik vasitələrin həcmi açıqlandı

21 Noyabr 2026 16:00see208

İbrahim Kalın HƏMAS nümayəndə heyəti ilə Qəzzada atəşkəsi müzakirə etdi

22 Noyabr 2026 00:03see208

İran Bəhreyndə sənaye müəssisəsinə zərbə endirdi

22 Noyabr 2026 00:23see205

Milton qasırğası ABŞ də yaşayan azərbaycanlıların evlərini də vurdu

22 Noyabr 2026 07:05see202
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri