TÜRKPA iclasından sonra parlament rəqəmsallaşacaq

TÜRKPA-nın Bişkekdə keçiriləcək 15-ci plenar iclası ərəfəsində Türk dövlətləri arasında parlamentlərarası əməkdaşlığın prioritetləri və süni intellekt sahəsində birgə təşəbbüslər diqqət mərkəzinə gəlir. Azərbaycanın bu platformadan gözləntiləri regional təhlükəsizlik, nəqliyyat-logistika əlaqələri, iqtisadi inteqrasiya və rəqəmsal əməkdaşlıq istiqamətlərini əhatə edir. Parlamentlərarası əməkdaşlığın bu sahələrdə hansı konkret nəticələr verə biləcəyi isə müzakirə mövzusudur.

Məsələ ilə bağlı Modern.az-a danışan Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin üzvü Kamran Bayramov bildirib ki, TÜRKPA-nın Bişkekdə keçiriləcək 15-ci plenar iclası Türk dövlətləri arasında parlament diplomatiyasının inkişafı və strateji tərəfdaşlığın möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır:

“TÜRKPA-nın Bişkekdə keçiriləcək 15-ci plenar iclası Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələr arasında parlament diplomatiyasının daha yüksək keyfiyyət müstəvisinə keçməsini təmin edən, strateji tərəfdaşlıq əlaqələrini sürətləndirən və qanunvericilik bazalarının uzlaşdırılması baxımından mühüm tarixi mərhələ hesab olunur. Azərbaycan üçün bu mötəbər platforma təkcə çoxtərəfli parlament dialoqunun davam etdirilməsi deyil, ilk növbədə, milli maraqların beynəlxalq müstəvidə qətiyyətlə müdafiəsi, regional təhlükəsizlik, iqtisadi inteqrasiya və nəqliyyat-logistika dəhlizlərinin tam potensialı ilə fəaliyyət göstərməsi baxımından müstəsna əhəmiyyət daşıyan prioritetlərin irəli sürülməsi deməkdir. Bakının bu iclasda müəyyənləşdirdiyi əsas strateji xətt Türk dünyasının siyasi və iqtisadi birliyinin möhkəmləndirilməsi, Zəngəzur dəhlizi daxil olmaqla Orta Dəhlizin hüquqi-təşkilati əsaslarının təkmilləşdirilməsi, bərpa olunan enerji layihələri üzrə qanunvericilik təşəbbüslərinin uzlaşdırılması və qardaş dövlətlərin parlamentləri arasında vahid hüquqi çərçivənin formalaşdırılmasından ibarətdir”.

Deputatın sözlərinə görə, Türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın digər mühüm istiqaməti rəqəmsal transformasiya və süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi ilə bağlıdır. O hesab edir ki, bu sahədə birgə yanaşmaların formalaşdırılması həm milli təhlükəsizliyin qorunması, həm də qanunvericiliyin müasir çağırışlara uyğunlaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir:

“Müasir dövrdə Türk dünyasının qlobal geosiyasi və geoiqtisadi proseslərdə vahid güc mərkəzi kimi çıxış etməsi qaçılmaz zərurətə çevrilmişdir. Bu baxımdan Bişkek sammitində müzakirə olunacaq əsas məsələlərdən biri də informasiya təhlükəsizliyi, rəqəmsal transformasiya və xüsusilə süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi sahəsində birgə parlament strategiyasının formalaşdırılmasıdır. Süni intellekt sahəsində parlamentlərarası əməkdaşlıq TÜRKPA-ya üzv dövlətlər üçün təkcə elmi-texniki nailiyyətlərin paylaşılması deyil, həm də rəqəmsal suverenliyin qorunması, kiberməkanda milli təhlükəsizliyin təmin edilməsi və qanunvericilik aktlarının rəqəmsal dövrün tələblərinə uyğunlaşdırılması deməkdir. Bu çərçivədə Bişkek iclasından gözlənilən nəticələrdən biri Türk dövlətlərinin vahid rəqəmsal məkanının hüquqi bazasını təşkil edəcək çərçivə sazişlərinin və ya model qanun layihələrinin işlənib hazırlanması üzrə addımların atılmasıdır. Süni intellekt texnologiyalarının etik, hüquqi və təhlükəsizlik standartlarının birgə müəyyənləşdirilməsi, böyük həcmli məlumatların təhlükəsiz mübadiləsi üçün vahid protokolların təsbit olunması, kiberhücumlara və dezinformasiya kampaniyalarına müqavimət göstərə biləcək rəqəmsal təhlükəsizlik mexanizmlərinin yaradılması parlamentlərarası əməkdaşlığın vacib praktiki nəticələri sırasındadır”.

Kamran Bayramov qeyd edib ki, süni intellekt sahəsində institusional əməkdaşlıq dövlət idarəçiliyinin və parlament fəaliyyətinin rəqəmsallaşdırılmasına da töhfə verə bilər. Onun fikrincə, Türk dövlətlərinin elmi-tədqiqat mərkəzləri, texnoparkları və innovasiya qurumları arasında əlaqələrin gücləndirilməsi, eləcə də bu sahədə ortaq hüquqi qaydaların hazırlanması vacibdir:

“Süni intellekt sahəsində institusional əməkdaşlıq həmçinin dövlət idarəçiliyinin və parlament fəaliyyətinin rəqəmsallaşdırılması, hüquqi aktların avtomatlaşdırılmış təhlili və model qanunvericilik təşəbbüslərinin hazırlanmasında birgə platformaların qurulmasını şərtləndirir. Türk Dövlətləri Təşkilatının üzvü olan ölkələrin elmi-tədqiqat mərkəzləri, texnoparkları və rəqəmsal innovasiya qovşaqları arasında birbaşa inteqrasiyanı stimullaşdıran hüquqi normaların qəbul edilməsi, gənc mütəxəssislərin və alimlərin birgə layihələrə cəlb olunması üçün qanunvericilik güzəştlərinin tətbiqi, eyni zamanda süni intellekt sistemlərinin mülki, iqtisadi və hüquqi münasibətlərdə istifadəsini tənzimləyən unifikasiya olunmuş qaydaların hazırlanması Bişkek görüşünün gələcəyə hesablanmış ən mühüm rəqəmsal uğuru ola bilər”.

Deputat əlavə edib ki, Azərbaycan öz rəqəmsal idarəetmə və süni intellekt təcrübəsini Türk dövlətləri ilə bölüşməklə ortaq innovasiya mühitinin formalaşmasına töhfə verə bilər. Onun sözlərinə görə, TÜRKPA çərçivəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi Türk dövlətlərinin iqtisadi, siyasi və texnoloji inteqrasiyasını gücləndirmək üçün yeni imkanlar yaradır.