Ukrayna müharibəsi ABŞ ın silah ticarətindəki dominantlığını gücləndirib WP

Ukraynada gedən müharibə ABŞ-ın qlobal silah sənayesində dominant mövqeyini daha da gücləndirib. Araşdırmalara görə, 2020-2024-cü illər arasında ABŞ-dan silah ixracı əvvəlki beşillik dövrlə müqayisədə 20%-dən çox artaraq dünya bazarındakı payını 43%-ə çatdırıb.  

Qaynarinfo The Washington Post-a istinadla xəbər verir ki, Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) hesabatına əsasən, son iyirmi ildə ABŞ-ın qlobal silah ixracındakı payı orta hesabla 35% olub, bu isə son artımın qeyri-adi olduğunu göstərir.  

"SİPRİ-nin silah ticarəti proqramının rəhbəri Metyu Corcun sözlərinə görə, ABŞ silah ixracında unikal mövqeyə sahibdir. Onun dünya silah ixracındakı 43%-lik payı, ikinci ən böyük ixracatçı olan Fransanın payını dörd dəfədən çox üstələyir.  

Bildirilir ki, 2020-2024-cü illərdə Rusiya fevral 2022-ci ildə Ukraynaya işğala başlayandan bəri Ukrayna dünyada ən böyük silah idxalçısı olub. Bu müddət ərzində Ukraynanın silah idxalı 2015-2019-cu illərlə müqayisədə təxminən 100 dəfə artıb. Avropa ölkələrinə silah idxalı isə eyni dövrdə 155% yüksəlib ki, buna Kremlin ekspansionist siyasətindən doğan qorxular və ABŞ-ın yenidən silahlanma yönündəki təzyiqləri səbəb olub.  

Silah ticarəti üzrə ekspert Uilyam D. Hartunq bildirib ki, Donald Trampın prezidentliyi dövründə o, silah satışlarının aqressiv təşviqatçısı olub. Tramp, hətta The Washington Post yazarı Camal Qaşuqçinin Səudiyyə Ərəbistanı hökumətinin agentləri tərəfindən öldürülməsinə baxmayaraq, Ər-Riyada silah satışını dayandırmaq çağırışlarına məhəl qoymayıb.  

"İndi maraqlı sual budur ki, satışlar artıq bu qədər yüksək səviyyəyə çatdığına görə, Tramp bunu yenidən artıra biləcəkmi?” – deyə Hartunq əlavə edib.  

SİPRİ-nin araşdırması göstərib ki, Ukraynaya hərbi yardım ABŞ silah istehsalçıları üçün böyük qazanc mənbəyinə çevrilib. ABŞ tərəfindən Ukraynaya göndərilən silahların böyük hissəsi prezidentin təcili ehtiyatlardan silah ayırmaq səlahiyyətləri çərçivəsində və ya birbaşa istehsalçılardan alınaraq göndərilib.  

Qəzzada gedən müharibənin qlobal silah ticarətinə təsiri isə SIPRI-nin məlumatlarında daha az əks olunub, çünki institut yalnız faktiki silah tədarükünü izləyir, elan edilən satışları deyil.  

Corc bildirib ki, "adətən satış elanları və real tədarüklər arasında zaman fərqi olur”. O əlavə edib ki, əgər ABŞ-ın Ukrayna və İsrailə silah ixracı SIPRI-nin hesablamalarından çıxarılsa belə, 2020-2024-cü illər arasında ABŞ-ın dünya silah bazarındakı payı yenə də 37% təşkil edərdi ki, bu da onu dünyanın ən böyük silah ixracatçısı edirdi.  

Eyni zamanda, SIPRI-nin məlumatlarına əsasən, son beş ildə Rusiyanın silah ixracı 64% azalıb. Kremlin Ukraynaya işğalı Rusiyaya qarşı genişmiqyaslı diplomatik izolyasiya və iqtisadi sanksiyalarla nəticələnib. Ancaq SIPRI bildirir ki, Rusiya silah ixracındakı tənəzzül müharibədən əvvəl başlamışdı və 2020-2021-ci illərdə tarixi minimuma çatmışdı.  

SİPRİ-nin baş elmi işçisi Piter Vezeman bildirib ki, "Rusiyanın iki ən mühüm silah ticarəti əlaqəsi 2022-ci ildən əvvəl zəifləməyə başlamışdı: Hindistan getdikcə digər tədarükçülərə üstünlük verirdi, Çin isə öz silah sənayesindən daha çox məhsul almağa başlamışdı”.  

ABŞ-ın Ukraynaya yardımı dayandırması  

Donald Trampın prezidentliyi dövründə ABŞ Ukraynaya silah tədarükünü və kəşfiyyat məlumatlarının ötürülməsini dayandırmışdı. The Wall Street Journal yazır ki, bu qərarın ilkin təsiri məhdud olacaq, lakin zamanla Ukrayna ordusu üçün "zəncirvari çöküş” effekti yaradacaq və onu ən təsirli silahlarından məhrum edəcək.  

Mənbələrin verdiyi məlumata görə, Ukraynaya tədarük edilən 155 mm-lik artilleriya mərmilərinin yarıdan çoxu məhz ABŞ-dan gəlir.

Alpər