Ulduzlardan gələn yadplanetli enerji yığıcıları...

...alimlər onların kosmosda necə mövcud ola biləcəyini kəşf etdilər. Yeni bir araşdırmanın nəticələri...

...Yeni bir araşdırma, ulduz enerjisini toplayan nəhəng yadplanetli strukturların, prinsipcə, uzaq ulduz sistemlərində mövcud ola biləcəyi fərziyyəsini gücləndirir.

Alimlər müəyyən şərtlər altında Dayson kürələri adlanan hipotetik enerji toplayan strukturların müxtəlif növlərinin qravitasiya baxımından sabit ola biləcəyini göstəriblər. Bu, onlara uzaq ulduzların ətrafında fırlanmağa və çoxlu miqdarda enerji toplamağa imkan verəcək.

SİA-nın məlumatına görə, Interesting Engineering yazır ki, araşdırma "Monthly Notices of the Royal Astronomical Society" jurnalında dərc olunub.

Nəhəng yadplanetli enerji toplayan quruluşlar…

On illərdir ki, elm adamları yadplanetli sivilizasiyaların bizimkindən daha texnoloji cəhətdən inkişaf etmiş olma ehtimalı haqqında fərziyyələr irəli sürürlər.

Bəzi elm adamları belə yerüstü sivilizasiyaların ulduzlarının enerjisini toplamaq üçün nəhəng təbəqələrdən istifadə edə biləcəyinə inanırlar.

Əgər belə strukturlar mövcuddursa, onlar yadplanetli sivilizasiyaları istənilən planetdən daha çox enerji ilə təmin edə bilər və bu da ağıllı yadplanetlilərin qalaktikamızı kolonizasiya etməsinə imkan verə bilər.

…Ən məşhur belə strukturlardan biri ilk dəfə 1960-cı ildə fizik və riyaziyyatçı Friman Dayson tərəfindən təklif edilən Dayson kürəsidir.

Dayson ən inkişaf etmiş yadplanetli sivilizasiyaların öz ulduzlarından böyük miqyasda enerji toplamaq qabiliyyətinə malik olacağını irəli sürdü.

Dyson ilk dəfə nəhəng kosmik strukturların mövcudluğunu irəli sürdüyündən bəri, bir çox tədqiqatlar müxtəlif növ Dayson kürələrinin mümkünlüyünü araşdırmışdır.

Məsələn, ulduz itələyiciləri ulduzun enerjisindən itələmə yaratmaq üçün istifadə edə və bütün ulduz sistemini hərəkətli kosmik gəmiyə çevirə bilər.

Bunu etmək üçün onlar ulduzun enerjisini istifadə edən böyük bir əks etdirici diskdən istifadə edərdilər.

Dayson qabarcıqları isə öz növbəsində ulduzu kiçik enerji toplayan kosmik gəmilərin dəstələri ilə əhatə edir.

Növündən asılı olmayaraq, bu cür strukturların mövcudluğu haqqında nəzəriyyələr fundamental bir sualla qarşılaşır: bu cür super böyük strukturlar daimi aktiv baxım olmadan həqiqətən mövcud ola bilərmi?

Yadplanetli strukturlar necə mövcud ola bilər?

…Yeni bir araşdırmanın müəllifləri Dayson kürələrinin daimi baxım olmadan mövcudluğunun riyazi əsaslandırılmasını təqdim edirlər.

Alimlər iddia edirlər ki, düzgün mühəndislik tədbirləri onların cazibə qüvvəsi baxımından sabit qalmasına imkan verəcək və ulduz enerjisini toplamaq üçün böyük potensial təmin edəcək.

Alimlər bu strukturları nöqtə kütlələri deyil, uzadılmış cisimlər kimi qəbul edən sadələşdirilmiş modellər hazırladılar ki, bu da həm cazibə qüvvələrinin, həm də radiasiya təzyiq qüvvələrinin daha real hesablamalarına imkan verir.

Ulduz mühərrikləri halında, model göstərdi ki, onların sabitliyi ulduzun enerjisindən istifadə etmək üçün zəruri olan əks etdirici disk üzərində kütlə paylanmasından asılıdır.

Kütlə vahiddirsə, disk təbiətcə qeyri-sabit olacaq. Lakin, əks etdirici kütlənin əksəriyyətini ehtiva edən xarici halqa ilə dəstəklənərsə, passiv olaraq sabitləşə bilər.

Dyson qabarcıqları halında, elm adamları sıx bir buludda yerləşdirilmiş çox sayda aşağı kütləli əks etdiricini nəzərdən keçirdilər.

Əgər sürü öz cazibə qüvvəsinin qeyri-sabitliyə səbəb olmadığı qədər sıxdırsa, o, həmçinin sabit bir konfiqurasiyada da fəaliyyət göstərə bilər.

Alimlərin fikrincə, bu strukturların real həyat şəraitində necə fəaliyyət göstərə biləcəyini daha yaxşı başa düşmək ağıllı yerüstü həyatın axtarışına kömək edə bilər.

Nəticədə, bu, alimlərə geniş kosmosda hansı növ yadplanetli strukturları axtarmaq lazım olduğunu anlamağa kömək edə bilər.

Nazlı Almuradova