Uşaqlarda özünəinamı necə formalaşdırmaq olar?

Uşaqlarda və yeniyetmələrdə özünəinam prosesi fərqli meyarlar üzrə olur. Hər birində bu proses fərqli situasiyaların fonunda istiqamətlənir. Validenlərin burada davranışı xüsusi ilə böyük əhəmiyyət daşıyır.

Bu barədə psixoloq Nabat Mirzəyeva Missiya.Az-a danışıb.

"Müxtəlif yaş dövrü mərhələlərindən keçən uşaqlarda valideynlərin yanaşma tərzi onların gələcək inkişafı və özünü dərk etməsinə daha çox təsir edən məqamlardandır. Çünki biz uşaqlıqdan yaşadığımız hekayələrdən yoğruluruq. Amma böyüdükcə o hekayələrdəki kimi olmaq istəmiriksə,  bəzi xüsusiyyətlərimizi sevmiriksə, bu zaman onları dəyişdirməyə çalışırıq və bunu bacardıqda daha çox inkişaf edə və uğur qazana bilərik. Sevmədiyimiz və yanlış olan yönlərimiz dəyişməsə, onlar bizim həyatımızın bir parçasına çevrilir".

Psixoloqun sözlərinə görə, uşağın formalaşmasında valideynin çox böyük təsiri var. Valideyn tərəfindən tənqid uşağın xarakter və xasiyyətini formalaşdırır. Uşaqda dəyər, özgüvən və iradə əksikliyi yaradır. Başqaları ilə daim özünü müqayisə edir və sevilməyən övlad olduğunu düşünür. Sanki “mən hər şeyi səhv edirəm” düşüncəsinə qapılır.

"Birdə var ki, biz övladımıza dəstək olmağa çalışırıq bu tamamilə möhtəşəm bir şeydir. Biz bu zaman “sən bacararsan”, “biz sənə inanır və güvənirik”, “sən daha gözəllərinə layiqsən”, “bu dəfə olmadı, amma gələn dəfə daha gözəlini edəcəksən, bunu bilirik” kimi yanaşmalarla övladımızın yanında olmalıyıq. Mükafatlandırma isə onun xarakter və şəxsiyyətinə görə deyil, etdiklərinə görə olmalıdır. Yəni “sən bunu bacardın və mən səni bunun üçün mükafatlandıracağam”. Bu ifadə sən bizim üçün dəyərlisən, bunu bacardın və biz səni qiymətləndiririk deməkdir. “Kiçik də olsa, bu hədiyyəni sənə vermək istəyirik” və sair. Amma bunuda unutmamalıyıq ki, valideyn müəyyən sərhədi də qorumalıdır. Məsələn, “Bəli, biz səni sevirik, amma etdiyin heç də doğru deyil”. Belə məqamlarda sərhəd qoymaq, fikir bildirmək lazımdır. Əlavə olaraq həddən artıq dəyər veridiyimiz zaman bunun da uşağa zərərləri var. Bundan əlavə həddən artıq səhlənkarlıq isə dəyərsizlik hisslərinə səbəb olur. Ona görə də valideynlər övladları ilə hər münasibətlərində balans yaratmalıdırlar”,- Nabat Mirzəyeva əlavə edib.

İlahə Qənbərli
Missiya.Az