Icma.az
close
up
RU
Menu

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Uşaqların daxili dünyasını qorumaq: rəqəmsal dövrdə ortaq məsuliyyətimiz

Uşaqların daxili dünyasını qorumaq: rəqəmsal dövrdə ortaq məsuliyyətimiz

525.az saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

Əbülfəz SÜLEYMANLI
Professor
[email protected]

Son illərdə məktəb mühitində baş verən zorakılıq və aqressiv davranışlar artıq ayrı-ayrı ölkələrin problemi deyil, qlobal miqyasda müşahidə olunan ciddi sosial-psixoloji risklərdən biridir. ABŞ, Almaniya, Finlandiya və Fransa kimi ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, bu tip hadisələrin arxasında ailə münasibətləri, rəqəmsal mühitin təsiri, psixoloji dəstək mexanizmlərinin zəifliyi və sosial dəyərlərin aşınması kimi kompleks amillər dayanır.

Əfsuslar olsun ki, son günlər Bakıda baş verən talehsiz insident də göstərdi: qlobal dünyada heç bir ölkə bu proseslərdən tam sığortalanmayıb. Bu hadisə bizi bir daha düşünməyə vadar edir: biz uşaqların daxili dünyasını nə dərəcədə tanıyır və qoruyuruq?

Bu gün uşaqlar və yeniyetmələr əsasən sosial şəbəkələr və kompüter oyunları vasitəsilə “sosiallaşırlar”. “TikTok”, “Instagram”, “YouTube” və onlayn oyun platformaları onlar üçün sadəcə əyləncə deyil, davranış və dəyər formalaşdıran bir “virtual məktəbə” çevrilib. Burada gördükləri münasibət formaları, konfliktlərin həll üsulları və güc modelləri zamanla real həyata köçürülür.

Elmi araşdırmalar göstərir ki, davamlı aqressiv və rəqabətə əsaslanan məzmuna məruz qalmaq empatiyanı zəiflədir, impuls nəzarətini azaldır və emosional tarazlığı pozur. “Like”, “reytinq” və “level” üzərində qurulan sistemlər uşaqlarda asılılıq və davamlı təsdiq ehtiyacı yaradır. Bu isə səbirsizlik, frustrasiya və aqressiv reaksiyalara zəmin hazırlaya bilir.

Məhz bu risklər fonunda son illərdə bir sıra ölkələrdə ciddi tənzimləmə təşəbbüsləri gündəmə gətirilir. Avstraliyadan başlayaraq bəzi Avropa ölkələrində sosial medianın 16 yaşdan aşağı uşaqlar üçün məhdudlaşdırılması, yaş təsdiqi mexanizmlərinin gücləndirilməsi və ekran asılılığının azaldılması istiqamətində hüquqi addımlar atılır. Bu yanaşmalar göstərir ki, inkişaf etmiş cəmiyyətlər problemi təkcə fərdi məsuliyyətə buraxmır, institusional səviyyədə həll yolları axtarır.

Hadisədən sonra sosial mediada bəzi istifadəçilərin “sərt tərbiyə” çağırışları da diqqət çəkdi. Halbuki bu günün uşaqları elmi ədəbiyyatda “Z” və “Alfa” nəsli adlandırılan, rəqəmsal mühitdə formalaşan, yüksək həssaslığa və emosional geribildirim ehtiyacına malik bir nəsildir. Bu nəslə qorxu və təzyiq üzərində qurulan münasibət modeli pedaqoji baxımdan düzgün deyil. Sərt üsullar müvəqqəti itaət yaratsa da, uzunmüddətli perspektivdə psixoloji zədələr, özgüvən itkisi və aqressiya riskini artırır.

Digər mühüm məsələ müəllim nüfuzunun zəifləməsi və cəmiyyətdə “pulla hər şeyin həll olunması” düşüncəsinin yayılmasıdır. Maddi imkanların əsas sosial kapital kimi təqdim edilməsi əxlaqi və hüquqi çərçivələrin kölgədə qalmasına səbəb olur. Bu tendensiyalar uşaqların dəyər sisteminə mənfi təsir göstərir, hörmət və məsuliyyət anlayışlarını zəiflədir. Nəticədə konfliktlər dialoqla deyil, güc və təsir vasitəsilə həll edilməyə meyilli olur.

Bu risklərin qarşısının alınmasında məktəb psixoloqlarının rolu həlledicidir. Davranış dəyişikliklərini vaxtında aşkar etmək, risk qruplarını müəyyənləşdirmək və sistemli dəstək göstərmək onların əsas missiyasıdır. Məktəb psixoloqları artıq formal “tərbiyəçi” funksiyası ilə kifayətlənməməli, müasir metodlara yiyələnmiş, fərdi müşayiət və risk analizi aparan peşəkar mütəxəssislərə çevrilməlidirlər. Onlar sistemin kənarında deyil, mərkəzində dayanmalıdırlar.

Eyni zamanda müəllim namizədlərinin ali təhsil dövründə uşaq və yeniyetmə psixologiyası, emosional inkişaf və konfliktlərin idarə olunması sahəsində daha dərindən hazırlanması vacibdir. Müasir müəllim yalnız bilik ötürən deyil, həm də şagirdin psixoloji təhlükəsizliyini qoruyan sosial liderdir.

Valideynlərin rolu isə bütün bu proseslərin əsas dayağıdır. Effektiv nəzarət qadağa və təzyiq üzərində deyil, açıq dialoq, empatiya və qarşılıqlı etibar üzərində qurulmalıdır. Maddiyyata əsaslanmayan mənəvi dəyərlər sistemi ilk növbədə ailədə formalaşır. Uşaq valideyninə güvənirsə, problemlər gizlədilmir, vaxtında paylaşılır və sağlam şəkildə həll olunur.

Məktəb rəhbərliyi də bu prosesdə daha fəal mövqe tutmalıdır. Uşaqların elmi, mədəni və mənəvi inkişafı üçün elm və ədəbiyyat xadimləri ilə görüşlərin təşkili, müsbət rol modellərinin təqdim edilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bununla yanaşı, bir sıra ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, 16 yaşdan aşağı uşaqlar üçün sosial media istifadəsinin müəyyən çərçivələr daxilində tənzimlənməsi də müzakirə olunmalı məsələlər sırasındadır. Bu cür yanaşmalar qadağa məqsədi daşımamalı, uşaqların psixoloji rifahını və sağlam inkişafını qorumağa yönəlmiş balanslı mexanizmlər kimi nəzərdən keçirilməlidir.

Nəticə etibarilə, Bakıda baş verən hadisə qlobal risklərin yerli təzahürüdür. Əsas vəzifəmiz hadisələrdən sonra reaksiya vermək yox, onları doğuran səbəbləri vaxtında müəyyən etmək və preventiv mexanizmlər formalaşdırmaqdır.

Uşaqların təhlükəsizliyi yalnız kamera və mühafizə ilə təmin olunmur. Əsl təhlükəsizlik sağlam dəyər sistemi, güclü psixoloji dəstək və funksional ailə-məktəb əməkdaşlığı ilə mümkündür.

Bu sahədə məsuliyyət ailənin, məktəbin, psixoloji xidmətlərin, medianın və dövlət qurumlarının koordinasiyalı və davamlı fəaliyyətini tələb edir. Risk faktorlarının erkən mərhələdə müəyyənləşdirilməsi, elmi əsaslara söykənən monitorinq sistemlərinin qurulması və preventiv müdaxilə mexanizmlərinin institusional səviyyədə tətbiqi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Yalnız belə çoxsəviyyəli və sistemli yanaşma vasitəsilə uşaqların psixoloji rifahını qorumaq, zorakılıq və sosial risklərin qarşısını vaxtında almaq və onların sağlam, empatik və sosial cəhətdən yetkin fərdlər kimi formalaşmasını təmin etmək mümkün ola bilər.

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:127
embedMənbə:https://525.az
archiveBu xəbər 08 Fevral 2026 11:17 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see311

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see309

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see286

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see283

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see266

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see259

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see251

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see249

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see241

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see240

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see237

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see225

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see216

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see214

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see211

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see201

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see196

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see190

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see190

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see190
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri