Uzunömürlülüyün genetik sirləri açıldı

Bu günə qədər uzunömürlülər arasında aparılmış ən böyük araşdırmalardan birində Vanderbilt Universitetinin alimləri Alzheimer xəstəliyinin yaranma riskini artıran gen cütlüyü aşkar ediblər.
Yeniavaz.com xəbər verir ki, həyatın gec dövrlərində Alzheimer xəstəliyi üçün ən yüksək genetik risklə əlaqələndirilən gen variantı “APOE-ε4” adlanır.
Eyni genin başqa bir variantı — “APOE-ε2” isə, ehtimal olunur ki, Alzheimer xəstəliyinə qarşı müəyyən qoruyucu təsir göstərir.
Vanderbilt Universiteti Tibb Mərkəzinin tədqiqatçılarının rəhbərlik etdiyi və “Alzheimer's & Dementia, The Journal of the Alzheimer's Association” jurnalında dərc olunan araşdırmada “APOE-ε4” və “APOE-ε2” variantlarının tezliyi “superyaşlılar” adlandırılan şəxslər arasında ölçülüb. Bu qrupa 80 və daha yuxarı yaşda olan, lakin koqnitiv funksiyaları 20–30 il daha gənc insanlarla müqayisə oluna bilən şəxslər daxil edilib.
Bu yaşlı şəxslərdə “APOE-ε4” geninə sahib olma ehtimalı, eyni yaş qrupunda (80+) Alzheimer demensiyası olan insanlarla müqayisədə 68 faiz daha az olub. Daha diqqətçəkən məqam isə odur ki, yaşlı iştirakçılar eyni yaş qrupunda koqnitiv baxımdan normal sayılan iştirakçılarla müqayisədə belə “APOE-ε4” geninə sahib olma ehtimalına görə 19 faiz daha az göstərici nümayiş etdiriblər.
“Tədqiqatın ən diqqətçəkən nəticəsi bu oldu: klinik demensiya diaqnozu qoyulmadan 80 yaşa çatan bütün böyüklər müəyyən mənada uğurlu qocalma nümayiş etdirsələr də, araşdırmamız göstərir ki, ‘superqocalma’ fenomeni Alzheimer xəstəliyinin yaranması üçün genetik riski daha aşağı olan yaşlı insanların xüsusi bir qrupunu müəyyən etməyə imkan verə bilər”, — deyə tədqiqatı Alaina Duranla birgə aparan geriatriya üzrə dosent Lesli Geynor bildirib.
Həmçinin ilk dəfə müəyyən edilib ki, yaşlı insanların arzuolunan “APOE-ε2” variantına sahib olma ehtimalı daha yüksəkdir: onların bu gen variantına malik olma ehtimalı 80 yaşdan yuxarı, koqnitiv funksiyası normal olan insanlarla müqayisədə 28 faiz, Alzheimer demensiyası olan 80 və daha yuxarı yaşlı iştirakçılarla müqayisədə isə 103 faiz daha çox olub.
“Superyaşlı” şəxslərə 80 yaşdan yuxarı olub yaddaş göstəriciləri 50–64 yaşlı koqnitiv cəhətdən normal iştirakçıların orta səviyyəsini üstələyən insanlar daxil edilib. Tədqiqatda müxtəlif irqi və etnik mənsubiyyətə malik iştirakçılar yer alıb. “APOE-ε4” geninin dünyada yayılma göstəricisi 13,7 faiz olduğu halda, araşdırmada bu rəqəm 43,9 faiz təşkil edib.
“Uzunömürlülüyə maraq artdıqca, nəticələrimiz göstərir ki, uzunömürlülük fenotipi Alzheimer xəstəliyinə qarşı davamlılığı təmin edən mexanizmlərin axtarışında faydalı ola bilər”, — deyə Geynor bildirib.
“Bu, indiyədək həyata keçirilmiş ən böyük tədqiqatdır və “superqocalma” statusundan asılı olaraq “APOE-ε4” allellərinin tezliyində fərqləri üzə çıxarıb, həmçinin “APOE-ε2” allellərinin tezliyi ilə “superqocalma” arasındakı əlaqəni müəyyən edən ilk araşdırmadır. Gözləyirik ki, bu nəticələr həmin gen variantlarının həm Alzheimer xəstəliyinin yaratdığı klinik demensiyaya, həm də ümumilikdə “superqocalma” fenomeninə təsiri ilə bağlı gələcək tədqiqatlara marağı artıracaq”, - o qeyd edib.