Uzunömürlülüyün gözlənilməz bir sirri aşkar edilib...

...İnsan ömrü uşaqların ana qayğısından nə qədər asılı olması ilə əlaqəli ola bilər.

SİA xəbər verir ki, bu, neyrobioloq Metyu Zipplenin rəhbərlik etdiyi tədqiqatçıların gəldiyi nəticədir.

Tədqiqat "Proceedings of the National Academy of Sciences" (PNAS) jurnalında dərc edilib.

Alimlər qeyri-adi uzun ömürlü heyvanları - primatları, balinaları, kaftarları və filləri araşdırıblar.

Bütün bu növlərin bir xüsusiyyəti var: onların balaları uzun müddət ana qayğısından asılı qalırlar.

Tədqiqatçılar sahə müşahidələrinə əsaslanaraq riyazi modellər qurublar və təbii seleksiyanın nəslin sağ qalması birbaşa bundan asılı olduğu təqdirdə ana ömrünün daha uzun olmasına kömək edə biləcəyini müəyyən ediblər.

Zipple qeyd edib ki, “…insanların bir çox digər məməlilərlə müqayisədə bu qədər uzun yaşamasının bir səbəbi həyatımızın əsas xüsusiyyəti ola bilər - ana-uşaq əlaqəsi…” Əksər məməlilər üçün ömür uzunluğu təxminən bədən ölçüsü ilə bağlıdır. Lakin bəzi növlər oxşar ölçülü digər heyvanlardan xeyli uzun yaşayır. Bunlara insanlar, bəzi primatlar, kaftarları, müəyyən balina növləri və fillər daxildir. Bundan əlavə, bu heyvanlar adətən sosial qruplarda yaşayır və bir-birlərinə fəal şəkildə kömək edirlər.

…Əvvəllər alimlər uzunömürlülüyü “nənə hipotezi” adlanan üsulla izah etməyə çalışırdılar. Bu hipotezə görə, bəzi növlərdə postmenopozal dişilər nəvələrinin böyüməsinə kömək edir və bu da onların sağ qalma şanslarını artırır. Lakin, bu hipotez yalnız insanlar və qatil balinalar da daxil olmaqla məhdud sayda heyvana aiddir.

Yeni tədqiqatın müəllifləri xüsusilə anaların roluna diqqət yetirmək qərarına gəliblər. Onlar ananın ölümünün buzovların sağ qalma və öz övladlarını böyütmə şanslarına necə təsir etdiyini təhlil ediblər.

Bütün modellərdə alimlər ardıcıl bir qanunauyğunluq aşkar ediblər: nəsil anadan nə qədər çox asılıdırsa, uzun ömür və yavaş çoxalmanın təkamül inkişafı ehtimalı bir o qədər yüksəkdir.

Məsələn, bir ana çox erkən ölürsə, bu, nəslin sağlamlığını pisləşdirə və öz uşaqlarına qulluq etmək qabiliyyətini azalda bilər. Bu təsir nəsildən-nəslə ötürülə bilər.

…Anaların sağ qalması ilə nəslin uğuru arasında daha güclü bir əlaqə gördüyümüzdə, eyni zamanda daha uzun ömür və daha az tez-tez çoxalmanın təkamülünü müşahidə edirik - məhz insanlarda gördüyümüz qanunauyğunluq, - deyə tədqiqatçı izah edib.

…Tədqiqat ata qayğısının təsirini araşdırmayıb.

Müəlliflər qeyd edirlər ki, tədqiq olunan növlərdə analar nəslə qayğının əsas hissəsini təmin edir və ata təsiri haqqında məlumatların toplanması xeyli çətindir.

Əli Babayev