Vacib nədir böyüklərinə hörmət edən pioner, yoxsa “iPhone” ilə uğurlu tərbiyəsiz?

İndi biz əxlaqı sıfırdan - kərpic belə qalmayan xarabalıqlar üzərində qurmağa çalışırıq

Bu gün postsovet ölkələrində dəbdə olan tendensiya SSRİ-ni ləkələməkdir. Əlbəttə, mən sovet rejiminə haqq qazandırmıram, amma həqiqətə qarşı günah işləmək vicdansızlıq olardı.

Məsələn, pionerlərə nə öyrədilirdi? Avtobusda və ya metroda yerinizi böyüklərə verin. Bu da pionerlərin vəzifəsi idi. Bəs biz bu gün nə görürük: saqqallı gənc(görünür, canla-başla namaz qılır, ən azından, telefonunda zəng melodiyasının azan olması bundan xəbər verir) nə qadına, nə də qocaya fikir verir. Yəqin ki, cümə namazı ilə günahlarını yumağa çalışacaq. Amma heç kim Allahı aldada bilməyib.

Sual yaranır: niyə biz sovet keçmişindən utanırıq, amma indiki mənəvi-əxlaqi formatın aşağı düşməsini hiss etmirik?.

Bu gün keçmişə tüpürmək dəb halını alıb. Xüsusilə, Sovet İttifaqı ilə bağlı olanda. Mətbuatda hər ikinci rubrika totalitarizmdən, hər üçüncü köşə pioner məclisləri və ideoloji doqmalarla böyümüş “itirilmiş nəsil” haqqındadır. SSRİ “xalqların həbsxanası” kimi təqdim olunur, “burada yaxşı heç nə yox idi - uşaqlıq, əxlaq, insan ləyaqəti” deyilir.

Ancaq burada paradoks var: bütün bu kütləvi dekommunizasiyanın arxasında, ifşa axınının və sökülən abidələrin arxasında heç kim sadə bir faktı etiraf etmək istəmir - SSRİ-də uşaqlar böyüyürdü. Onlara əsl insan olmağı öyrədirdilər

Pioner böyüyən nəsil bilirdi: nənə, yaxud hər yaşda qadın, yaşlı kişi trolleybusa minərsə, sən qalxarsan - danışmadan. Bu müzakirə olunmurdu. “Əhval-ruhiyyəyə əsaslanan” yox, “yorğun olmasam” yox, sadəcə mənəvi refleks idi. Çünki səni kiçik yaşlarından öyrədirdilər: böyüklərə hörmət edirsənsə, özünə də hörmət edirsən.

Məni səhv başa düşməyin: mən sovet həyat tərzini tərifləmirəm. Bizim Şərq mentalitetimiz sovet “mədəniyyətləşməsi”ndən çox-çox əvvəl kiçiyin böyüyə hörmətlə yanaşmasına yönəlmişdi. Üstəlik, həmişə belə qəbul edilib ki, kiminləsə salamlaşan zaman kişi qadına və ya yaşlıya hörmət əlaməti olaraq yerindən qalxır. Və bu işin qaydası idi. Adi və olduqca təbii.

Bəs indi? Siz metro vaqonuna minirsiniz. Qarşınızda iyirmi beş yaşa yaxın, saqqalı dəblə kəsilmiş, gözləri qapalı güclü bir gəncdir. Digər tərəfdə isə yaşlı bir qadın var. Gənc onu görmür. Və görmək istəmir. Onun vecinə deyil. Çünki uşaqlıqdan ona öyrədilib: “əsas sən özünsən, rahatlığındır, uğurundur”. Qalanların hamısı bəzəkdir.

Və bu əxlaqi məsələdə içəridə boşluq varsa, heç bir din sizi xilas edə bilməz. Gündə beş rükət namaz qıla bilərsən, surələri öyrənə bilərsən və ya məsəllər gətirə bilərsən - amma otursan və qoca ayaq üstə durarsa, "Allah sənin əməllərini bəyənməz".

Siz sovet ideologiyasını istədiyiniz qədər tənqid edə bilərsiniz - və təbii ki, bunun səbəbi var. Repressiya, senzura, ikili standartlar, partiya riyakarlığı. Amma bunun da bir mənası var idi. Hər kəsin “təkcə hüquqları deyil, həm də vəzifələri” olduğu bir cəmiyyət qurmaq cəhdi var idi...

Bu gün demək asandır: “Sovet İttifaqı zülm idi”. Bu qədər rahatdır. Onda yadınıza salmaq lazım deyil ki, siz özünüz “Artek”də böyümüsünüz, qalstuk taxmısınız və bilirsiniz ki, kiçikləri incidə bilməzsiniz.

Ancaq həqiqət budur ki, keçmişdən faydalı olan hər şeyi dəyər olanlarla birlikdə atdıq. “Təkrar emal etmədik”, çöküş yaratdıq. İndi isə biz əxlaqı sıfırdan - kərpic belə qalmayan xarabalıqlar üzərində qurmağa çalışırıq.

Düzünü desəm, müasir cəmiyyət “Heç kimə borcum yoxdur” prinsipi ilə yaşayır. Amma pionerlər bilirdilər: sən buna borclusan – məcbur olduğun üçün yox, “başqa yol yoxdur” deyə. Və bu anlayış geri qayıdana qədər - məktəblərdə, ailələrdə, avtobuslarda və ürəklərdə - kobudluq, laqeydlik və ikiüzlülük arasında yaşamağa davam edəcəyik.

Pioner heyətlərinə istədiyiniz qədər gülə bilərsiniz, amma fakt faktlığında qalır: "o zaman insanlara daha yaxşı olmağı öyrədirdilər, indi isə yalnız daha uğurlu olmağı öyrədirlər.

Və burada sual var: daha vacib nədir - pioner qalstuklu vicdanlı bir insan, yoxsa “iPhone” ilə uğurlu bir tərbiyəsiz? Cavab içəridədir. Hər birimizin içində. O cümlədən, heç kimin fərqinə varmadan metroda oturmağa davam edəcək həmin saqqallı oğlanın vicdanında. Nəhayət, onun vicdanı oyanarsa...

Odur ki, yaşlı bir insan kimi gənclərdən birinin yerini verməsi ehtimalı olmadan avtobusa minməli olacam. Onlar “Timurovlular” deyillər. “Timurovlular”ın necə deyərlər, indiki gənclərin ağsaqqallara və qadınlara hörmətli münasibət haqqında heç bir təsəvvürü yoxdur. Və bu yaxşı deyil ...