Vahid Avropa Ordusu: Tramp başqa çarə buraxmır

Ümumavropa Silahlı Qüvvələrinin konturları daha da aydınlaşır?

Avropa İttifaqının (Aİ) cəmiyyətin təhlükəsizliyini və müdafiəsini öz əlinə götürməsinin vaxtı çatıb. Bunu Avropa Komissiyasının (AK) rəhbəri Ursula fon der Lyayen Litvada keçirdiyi mətbuat konfransında deyib.

“İnfrastrukturun qorunmasından əlavə, təhlükəsizliyimizi və müdafiəmizi öz əlimizə götürməyin vaxtıdır və çoxdan gecikmişik. NATO bizim müdafiəmizin təməli olaraq qalır. Ancaq aydındır ki, bizə Ümumavropa müdafiəsi lazımdır”, - deyə o bildirib.

Bundan sonra Münhen Təhlükəsizlik Konfransında çıxışı zamanı Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski bəyan edib ki, Avropa Silahlı Qüvvələrinin yaradılması lazımdır: “Onun yaradılması vaxtı artıq gəlib çatıb. Mən Avropaya inanıram. Və inanmalıyam. Mən sizi - özünüz və Avropa üçün - Avropa xalqları, millətləriniz, evləriniz, övladlarınız və ümumi gələcəyimiz üçün hərəkətə keçməyə çağırıram”.

Onun sözlərinə görə, Avropa özünü təmin etməli və gücünü Ukrayna ilə birləşdirməlidir: “İndi digər dövlətlərin dəstəklədiyi ukraynalı müdafiəçilər Rusiyanı geridə saxlayırlar. Amma indi biz ABŞ-ın onu təhdid edən məsələlərdə Avropaya “yox” deməsi ehtimalını istisna edə bilmərik. Bir çox liderlər Avropanın öz silahlı qüvvələrinə - Avropa Ordusuna malik olmasının zəruriliyindən danışdılar. İnanıram ki, bunun vaxt gəlib çatıb. Avropa Silahlı Qüvvələri yaradılmalıdır”.

NATO-nun Baş katibi Mark Rütte isə çıxış edərək, belə Silahlı Qüvvələrin NATO-nu əvəz etməyəcəyini söyləyib: “Bu, bizim tərəfdaşlığımıza Avropanın töhfəsini Amerikanın töhfəsinə bərabərləşdirməkdən ibarətdir. Diplomatiyaya gəldikdə isə eyni yanaşmaya ehtiyacımız var – sülh naminə birgə işləmək”.

Maraqlıdır, indi Aİ-nin özünün vahid ordusunun yaradılmasının daha real və inandırıcı göründüyü məqam yetişibmi? Bu ideya indi Avropa İttifaqı üçün daha böyük təhlükəsizliyin təmin edilməsində müsbət rol oynaya bilər, yoxsa NATO-nun mövcud gücləri ilə hansısa şəkildə ziddiyyət təşkil edir?

AYNA mövzunu tanınmış avropalı ekspertlərlə müzakirə edib.

Polşalı analitik və Nikolay Kopernik adına Torun Universitetinin Siyasi elmlər və beynəlxalq tədqiqatlar fakültəsinin professoru Roman Bekker:

“Avropa İttifaqının səlahiyyətlərinin, o cümlədən müdafiə məsələlərinin əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilməsi ilə bağlı ideyalar yarım əsrdən artıqdır ki, formalaşır. Onlar artıq 1960-cı illərdə, Avropa İqtisadi Birliyinin hələ mövcud olduğu vaxtlarda yaranıb. Bu ideyaların uğursuzluğu zərurətin olmaması ilə izah olunurdu.

NATO Sovet təcavüzü təhlükəsinə qarşı kifayət qədər qoruyucu sipər kimi görünürdü, buna o qədər də böyük ehtiyac yox idi. Bu gün vəziyyət “soyuq müharibə” dövründəkindən daha gözlənilməzdir. Rusiya 2014-cü ildə Ukrayna ilə əsassız müharibəyə başladı və üç il əvvəl bunu bu dövlətin və xalqın müstəqilliyini tamamilə məhv etməyə yönəlmiş çoxşaxəli cəbhə hücumuna çevirdi.

Trampın ikinci müddətinin əvvəlindəki siyasəti təəccüblü fikirlər və qeyri-adi tələblərlə doludur. Trampın gözlənilməzliyi və Rusiyanın təcavüzkar hərbi maşını Avropanı əvvəllər lazımsız görünən ssenarilər yaratmağa məcbur edir. Ona görə də real ehtiyac yaranana qədər belə bir qərar verilməyəcək.

Bununla belə, ideya haqqında yüksək səslə danışmaq və onu sakitcə hazırlamaq o deməkdir ki, belə bir qərar çox tez qəbul oluna və daha da sürətlə həyata keçirilə bilər”.

Estoniyalı politoloq Pieter Taym:

“Avropa ordusunun yaradılması ideyası yeni deyil. Bu mövzuda müzakirələr aparılarkən, bunun NATO-nun ideya və strukturlarına hər hansı bir şəkildə zərər verməsi və ya ona qarşı olması barədə heç vaxt danışılmayıb. Bu ideyanın həyata keçirilməsi məhz ona görə təxirə salınıb ki, NATO artıq mövcuddur və Alyans öz üzvlərinin təhlükəsizliyini təmin etməyə qadirdir.

Yaxşı, indi ABŞ Prezidenti və vitse-prezidentinin çıxışları fonunda bütün Avropa ölkələrinin nəhayət ayılmalarının vaxtı gəldi (məsələn, Baltikyanı ölkələr tərəfindən çoxdan çağırıldığı kimi) və ən qısa müddətdə ABŞ-ın müdafiə qabiliyyətinə malik olan köməyi olmadan bütün lazımi tədbirləri görməlidir.

Əlavə etmək istərdim ki, bu konkret mövzu kontekstində və hazırkı vəziyyətlə bağlı mən Avropa dedikdə təkcə Aİ və NATO ölkələrini nəzərdə tutmuram. Mən məşhur rusiyalı politoloq Piontkovskinin Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin quru qoşunları ilə bütün Avropa ölkələrinin Hərbi Hava Qüvvələrinin birləşdirilməsinin zəruriliyi barədə fikrini tam dəstəkləyirəm. Bu, Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Ukrayna ərazisində çox sürətli məğlubiyyətini təmin edə bilər”.