Vahid məktəbli forması: bərabərlik, intizam, məktəb kimliyi

Azərbaycanda dövlət ümumi təhsil müəssisələrində şagirdlərin geyim forması ilə bağlı yeni qərar qəbul edilib. Nazirlər Kabinetinin 21 sentyabr 2026-cı il tarixli qərarı ilə dövlət ümumi təhsil müəssisəsi təhsilalanlarının geyim formalarının təsvirlərinə dəyişiklik olunub.

Məktəbli formasına dair tələblərin əsas məqsədi təhsil müəssisələrində vahid, səliqəli, rahat və tədris prosesinə uyğun mühitin formalaşdırılmasıdır. Geyim məsələsi yalnız xarici görünüşlə bağlı deyil, eyni zamanda məktəb mühitində nizam-intizam, bərabərlik və kollektivə aidlik hissinin gücləndirilməsi baxımından da əhəmiyyət daşıyır.

Məktəb mühitində əsas prinsiplərdən biri bütün şagirdlər üçün bərabər şəraitin yaradılmasıdır. Şagirdlərin ailələrinin sosial və maddi imkanlarından asılı olmayaraq eyni geyim standartına uyğun olması uşaqlar arasında sosial-iqtisadi fərqlərin daha az nəzərə çarpmasına və ayrı-seçkilik risklərinin azalmasına xidmət edə bilər.

Vahid məktəbli forması şagirdlərdə məktəbə və kollektivə aidlik hissinin formalaşmasına da təsir göstərən amillərdən biri kimi qiymətləndirilir. Eyni geyim standartının tətbiqi məktəbin ümumi kimliyini və təhsil mühitinin vahidliyini ön plana çıxarır.

Digər mühüm məqam dövlət təhsil sisteminin dünyəvi və inklüziv xarakter daşımasıdır. 2026-cı ildə “Ümumi təhsil haqqında” Qanuna edilən dəyişikliklərdə milli və ümumbəşəri dəyərlərin qorunması ilə yanaşı, dünyəvi ümumi təhsil sisteminin yaradılması və inkişaf etdirilməsi ayrıca prinsip kimi müəyyənləşdirilib. Həmin dəyişikliklərlə dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların və təhsilverənlərin geyimlə bağlı tələblərə riayət etməsi də qanunvericilikdə təsbit olunub.

Bu baxımdan məktəbli forması bütün şagirdlər üçün neytral və vahid təhsil mühitinin yaradılmasının elementlərindən biri kimi çıxış edir.

Məktəbli geyiminin digər xüsusiyyəti onun praktik və yaş xüsusiyyətlərinə uyğun olmasıdır.

Forma şagirdin gündəlik tədris prosesində rahat hərəkət etməsi üçün rahat olmalı, eyni zamanda məktəb mühitinin tələblərinə cavab verməlidir. Bu səbəbdən geyim formalarının müəyyənləşdirilməsində rahatlıq, təhlükəsizlik, səliqəlilik və praktik istifadə prinsipləri nəzərə alınır.

Məktəbli forması ilə bağlı tələblərə əməl olunması yalnız məktəbin deyil, valideynlərin də məsuliyyətini gündəmə gətirir. Qanunvericiliyə əsasən, valideynlərin üzərinə övladlarının dövlət ümumi təhsil müəssisələrində geyim forması ilə bağlı tələblərə riayət etməsini təmin etmək vəzifəsi qoyulub.

Bu baxımdan geyim qaydaları məktəb-valideyn əməkdaşlığının da bir hissəsi hesab olunur.

Məktəb daxilində müəyyən edilmiş qaydalara əməl edilməsi uşaqlarda məsuliyyət, nizam-intizam və ümumi qaydalara hörmət vərdişlərinin formalaşmasına xidmət edir.

Məktəbli forması məsələsinə yalnız geyim seçimi kimi yanaşmaq düzgün olmaz. Bu məsələ həm də məktəb mühitinin necə təşkil olunması, uşaqlar arasında münasibətlərin formalaşması, sosial fərqlərin görünüşünün azaldılması və şagirdin özünü məktəb kollektivinin bir hissəsi kimi hiss etməsi ilə bağlıdır.

Hazırkı yanaşmanın əsas istiqaməti məktəbdə hər bir uşağın özünü bərabər və təhlükəsiz təhsil mühitinin üzvü kimi hiss etməsinə şərait yaratmaq, vahid geyim standartı vasitəsilə isə tədris prosesinə uyğun nizamlı və praktik məktəb mühiti formalaşdırmaqdır.

Beləliklə, məktəbli forması ilə bağlı yeni qərar yalnız geyimin formasını müəyyənləşdirən texniki dəyişiklik kimi deyil, dövlət ümumi təhsil müəssisələrində vahid məktəb mühitinin və geyim mədəniyyətinin tənzimlənməsinə yönəlmiş yanaşmanın davamı kimi qiymətləndirilə bilər.