Vaşinqton və Təl Əviv arasında böhran Netanyahu ABŞ ın maraqlarını niyə təhlükəyə atır?

ABŞ Prezidenti Donald Tramp və İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu arasında telefon danışığı baş tutub. "ABŞ Prezidenti Baş naziri yaxın gələcəkdə Ağ Evdə görüşə dəvət edib", – deyə bəyanatda qeyd olunub.

Bildirilib ki, söhbət zamanı iki ölkənin liderləri Fələstin hərəkatı HƏMAS-ın silahsızlaşdırılmasının və Qəzza sektorunun demilitarizasiyasının vacibliyini və buna sadiqliklərini vurğulayıblar. Bundan əlavə, onlar region ölkələri ilə sülh sazişlərinin genişləndirilməsini müzakirə ediblər.

Moderator.az-a danışan siyasi şərhçi Kənan Novruzov bildirib ki, son addımlar İsrailin ABŞ-ın maraqlarına zidd mövqe tutduğunu göstərir:

“Başqa sözlə, İsrail hazırkı siyasətilə ABŞ-ın regiondakı maraqlarını təhlükəyə atır. Qəzzada əməliyyatları dayandırmaması, Livana endirdiyi zərbələr və genişlənən hərbi fəaliyyətlər Vaşinqtonda ciddi narahatlıq yaradır. Məsələ ondadır ki, İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu artıq müharibəni dayandıra bilməz. Çünki ölkə daxilində ona qarşı güclü etirazlar var, hakim dairələrin özündə də narazılıqlar artır, üstəlik beynəlxalq təzyiq yüksəlir. Netanyahu anlayır ki, müharibəni dayandırdığı halda hakimiyyətdən getməsi və hətta ağır formada məsuliyyətə cəlb olunması çox asanlaşacaq. Buna görə də savaşı davam etdirməyə çalışır və ABŞ-ın dəstəyinə arxalanır. İsrail bunu İrana qarşı 12 günlük hərbi toqquşmada sanki sınaqdan keçirdi.

ABŞ isə əksinə, Qəzzada əməliyyatların dayandırılmasını istəyir. Bunun bir neçə səbəbi var. Birincisi, ABŞ müharibə bitdikdən sonra Qəzzanın yenidən qurulmasına sərmayə qoymaq və bu prosesdə iştirak etmək niyyətindədir. Həm ümumi, həm də Donald Trampın şəxsi biznes maraqları mövcuddur. İkincisi, Vaşinqton ərəb dünyası ilə münasibətlərin pisləşməsini istəmir. Üçüncüsü, ABŞ İranın genişmiqyaslı müharibəyə başlama ehtimalından narahatdır. Çünki hazırda Tehranla nüvə proqramı üzrə danışıqlar aparılır və ABŞ bu prosesin konstruktiv yekunlaşmasında maraqlıdır. Son zamanlar ABŞ-la İsrail arasında münasibətlər kəskin şəkildə pisləşib və bunun əsas səbəbi rəsmi Təl-Əvivin siyasi “şıltaqlığı”dır. Yaxın vaxtlarda Netanyahunun ABŞ-a səfəri gözlənilir, lakin onun bu səfərdən imtina etməsi də istisna olunmur”.

Siyasi şərhçi qeyd edib ki, adətən Netanyahu özünə lazım olanda Vaşinqtona gedir: 

“İsrailin baş naziri dəfə yaxşı anlayır ki, bu səfər onun xeyrinə olmayacaq. Ona görə də Netanyahu bu səfəri mümkün qədər uzatmağa çalışacaq. Hətta həmin vaxta qədər Trampı müəyyən mənada fakt qarşısında qoymağa cəhd edə bilər. Yəni ABŞ prezidentinə belə bir mesaj verə bilər: “Ya mənimlə müttəfiqliyi seçməlisən, ya da İranı”. Əslində Trampın da İsrailə ehtiyacı var. O, İsraildən İrana qarşı bir növ Domokl qılıncı kimi istifadə edə bilər. Belə vəziyyətdə ABŞ–İsrail münasibətlərinin daha da gərginləşməsi mümkündür.

Bu fonda İran ağıllı tərpənib, əslində bu məsələdən öz xeyrinə istifadə eliyə bilər. Tehranın hazırda belə bir vəziyyətdə konstruktiv mövqeyi və güzəştə getməsi onun xeyrinə ola bilər”.

Qeyd edək ki, 2020-ci ilin sentyabrında İsrail ABŞ-nin vasitəçiliyi ilə BƏƏ və Bəhreynlə münasibətlərin normallaşdırılması barədə razılığa gəlib. Üçtərəfli saziş "İbrahim anlaşmaları" adını alıb. Sonradan Mərakeş və Sudan da İsraillə münasibətlərin normallaşdırıldığını elan ediblər. Bu sazişlərdən əvvəl İsrailin ərəb dövlətlərindən yalnız Misir və İordaniya ilə diplomatik münasibətləri mövcud idi.

Mehin Mehmanqızı