Icma.az
close
up
RU
Xəzər suitiləri: Dənizdəki mənfi dəyişikliklərin ilk qurbanı ARAŞDIRMA

Xəzər suitiləri: Dənizdəki mənfi dəyişikliklərin ilk qurbanı ARAŞDIRMA

Azertag saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Bakı, 24 aprel, AZƏRTAC

Xəzər dənizi yalnız dünyanın ən böyük qapalı su hövzəsi deyil, həm də unikal ekosistemi ilə seçilən təbiət möcüzəsidir. Bu dəniz özünün endemik flora və faunası, xüsusilə də qədim dövrlərdən bu günə qədər gəlib çatan relikt növləri ilə dünya təbiət irsinin ən qiymətli nümunələrindən biri hesab olunur. Lakin son illərdə Xəzərin ekoloji tarazlığı ciddi sınaqlarla üz-üzə qalıb. Xüsusilə yay aylarında müşahidə olunan anomal istilər, sahil xəttinin kilometrlərlə geri çəkilməsi və dənizin səviyyəsinin kəskin şəkildə enməsi artıq sadə təbiət hadisəsi deyil, regional ekoloji fəlakətin xəbərçisi kimi qiymətləndirilir. Bu prosesin ən ağrılı və sarsıdıcı tərəfi isə dənizin yeganə məməlisi olan Xəzər suitilərinin kütləvi tələf olmasıdır. Sahilboyu ərazilərdə, xüsusən Şimali Xəzər və Abşeron yarımadası sahillərində yüzlərlə suiti cəsədinin tapılması həm cəmiyyəti, həm də elmi dairələri ciddi şəkildə narahat edir.

Bu mövzu ilə bağlı AZƏRTAC-ın sualını cavablandıran ekologiya üzrə ekspert Gülşən Axundova bildirib ki, Xəzər dənizində suyun səviyyəsinin tərəddüd etməsi tarixi bir faktdır. Lakin hazırki enmə prosesi həm sürətinə, həm də fəsadlarına görə əvvəlki dövrlərdən köklü şəkildə fərqlənir. Bu fenomenin arxasında duran fundamental səbəb qlobal iqlim dəyişikliyi və onun yaratdığı zəncirvari fəsadlardır. Yay aylarında havanın temperaturunun normadan dəfələrlə yüksək olması dəniz səthindəki buxarlanmanı kəskin sürətləndirir. Eyni zamanda, Xəzəri qidalandıran əsas arteriyalar — Volqa, Kür və Ural çaylarının gətirdiyi suyun həcmi ilbəil azalır. Bu azalma yalnız iqlim amilləri ilə, yəni yağıntıların azalması və dağlardakı buzlaqların kiçilməsi ilə bağlı deyil, həm də antropogen təsirlərin nəticəsidir.

Suitilərin ölümünə səbəb olan amillər

Ekspert qeyd edib ki, Xəzər suitisi (Pusa caspica) dəniz ekosisteminin ən yüksək pilləsində dayanan bir canlı kimi dənizdəki bütün mənfi dəyişikliklərin ilk qurbanına çevrilir. Onların kütləvi ölümü bir neçə amilin eyni vaxtda təsiri ilə izah olunur. Birincisi, dəniz səviyyəsinin enməsi suitilərin yay aylarında dincəlmək, günəş enerjisi toplamaq və tükdəyişmə prosesini keçirmək üçün seçdikləri adaların və qumlu dayazlıqların yox olmasına gətirib çıxarır. Yaşayış mühitini itirən heyvanlar daha dar ərazilərdə, bir-birinə çox yaxın məsafədə toplanmağa məcbur olurlar. Belə sıxlıq isə infeksion xəstəliklərin yayılması üçün ideal mühit yaradır. İkincisi, suyun temperaturunun artması dəniz suyunda oksigenin miqdarını azaldır və zərərli bakteriyaların, virusların və toksik yosunların sürətlə artmasına rəvac verir. Bu şəraitdə suitilərin immun sistemi zəifləyir və onlar müxtəlif patogenlərə, xüsusən də "suiti taunu" kimi tanınan morbillivirus infeksiyasına qarşı tamamilə müdafiəsiz qalır. “İqlim dəyişikliyinin suitilər üzərindəki digər dolayısı təsiri qida zəncirinin pozulmasıdır. Suyun istiləşməsi və dayazlaşması suitilərin əsas qidasını təşkil edən kiçik balıq növlərinin miqrasiya yollarını dəyişir. Qida tapmaqda çətinlik çəkən heyvanlar zəifləyir, piy qatları nazilir və bu da onların soyuq sulara və ya xəstəliklərə qarşı dözümlülüyünü azaldır. Bundan əlavə, dənizin çirklənməsi — neft hasilatı zamanı yaranan tullantılar, sənaye suları və kənd təsərrüfatında istifadə olunan pestisidlərin çaylar vasitəsilə dənizə axıdılması vəziyyəti daha da pisləşdirir. Bu toksik maddələr suitilərin bədənində illərlə toplanaraq onları daxildən zəhərləyir, nəsilartırma qabiliyyətini aşağı salır və genetik mutasiyalara yol açır”,- deyə G.Axundova əlavə edib.

Xəzəri və onun canlılarını xilas etmək vaxtıdır

Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, iqlim dəyişikliyi bu tempdə davam edərsə, Xəzərin şimal və mərkəzi hissələrinin ekoloji vəziyyəti geridönməz həddə çata bilər. Suitilərin kütləvi tələf olması yalnız bir növün yox olması demək deyil, bu hal həm də bütün Xəzər ekosisteminə təsir edir. Çünki suitilər dənizin bioloji təmizliyini və balıq populyasiyalarının sağlamlığını tənzimləyən əsas həlqədir. Onların yoxluğu dənizdə zərərli mikroorqanizmlərin və nəzarətsiz yosunların artmasına, nəticədə dənizin "ölü su" kütləsinə çevrilməsinə səbəb ola bilər. Ona görə də artıq Xəzər dənizini və onun canlılarını xilas etməyin vaxtıdır. Xəzər dənizinin quruması və suitilərin kütləvi ölümü təbiətin insana verdiyi xəbərdarlıqdır. Təbiətin bu nadir incisini qorumaq hər kəsin vətəndaşlıq və bəşəri borcudur.

Müxbir – Aytac Haqverdiyeva

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:100
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 24 Aprel 2026 17:27 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see352

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see337

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see322

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see317

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see292

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see279

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see276

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see258

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see240

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see239

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see230

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see222

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see219

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see217

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see217

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see215

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see215

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see208

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see203

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see196
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri