Xəzəri Aral və Urmiyanın taleyi gözləyir? Ekspert

Xəzər dənizi daxili göldür və əsas su mənbəyi ona tökülən çaylardır. Son 30 ildə dünya üzrə göllərin yarıdan çoxu ciddi şəkildə su itirib, bir qismi isə tamamilə quruyub. Urmiya və Çad göllərinin artıq tam quruduğunu demək olar, Aral gölü də qurumuşdu, hazırda onun bir qismi bərpa edilib. Bu göllər vaxtilə zəngin ekosistem xidmətləri göstərir, balıq və su quşları üçün yaşayış yeri idi.

Bu barədə Axar.az-a açıqlamasında ekoloq Rövşən Abbasov danışıb.

Onun sözləriə görə, göllərdə suyun azalması əvvəlcə hiss olunmur, çay sularından həddindən artıq istifadə nəticələri bir müddət sonra üzə çıxır və qəfil ekoloji fəlakətə gətirib çıxarır:

“Urmiya və Çadda olduğu kimi, bu proses indi də Xəzərdə müşahidə olunur. Xəzərdə səviyyə dəyişmələri onun daxili göl olması ilə bağlıdır və burada azalma-artma daha böyük miqyasda baş verir. Hazırkı azalma iqlim dəyişmələri və çayların suyundan həddindən artıq istifadə ilə əlaqələndirilir. Məsələn, Volqa üzərindəki su anbarlarının ümumi sahəsi 30 min kv.km-dən çoxdur ki, bu da buxarlanma və sızma hesabına əlavə su itkisi deməkdir. Həştərxan vilayətində əkin sahələri kəskin artıb, Kür hövzəsində isə son illər su götürülməsi xeyli yüksəlib. Bu səbəblər Xəzərin səviyyəsində gec-tez özünü göstərməli idi. Əgər bu gün adaptasiya tədbirləri görülməsə, proses geridönməz ola bilər. Azərbaycan artıq Şirvan kanalının bərpası və genişləndirilməsi kimi layihələrlə su itkilərini azaltmağa çalışır. Bu, milli adaptasiya proqramının əsas istiqamətlərindən biridir. Oxşar proqramlar digər Xəzəryanı ölkələrdə də həyata keçirilməlidir”, - o qeyd edib.

Ekoloq bildirib ki, beş Xəzəryanı dövlət arasında çaylardan Xəzərə nə qədər su daxil olmalı olduğuna dair öhdəliklər müəyyənləşdirilməlidir:

“Bu prosesə Türkiyə, Gürcüstan və Ermənistan da cəlb edilməlidir, çünki çay sularının azalmasında onların da payı var. Əgər regional məsuliyyət formalaşdırılmazsa, Xəzərin səviyyəsi böyük həcmdə azala bilər ki, bu da bütün region üçün ciddi təhlükə yaradar”.