Xəzərin səssiz çəkilişi Peykdən baxış

İqlim dəyişikliyi mövzusu təkcə qlobal səviyyədə deyil, həm də regional elmi ictimaiyyətin diqqət mərkəzindədir. Azərkosmos bu sahədə çalışan tədqiqatçılar üçün mühüm əhəmiyyət daşıyan ClimateReport.az platformasını ictimaiyyətə təqdim etməklə, iqlim dəyişikliklərinin müşahidəsi və təhlilində keyfiyyətli və açıq məlumatlara çıxışı mümkün edir.

Qeyd edilməlidir ki, bu tip məlumatların 50%-dən çoxu peyk müşahidələri vasitəsilə toplanır və bu, xüsusilə geniş və çətin əlçatan ərazilərdə – məsələn, Xəzər dənizi hövzəsində baş verən dəyişikliklərin izlənməsi baxımından əvəzsiz vasitədir.

Məlumdur ki, Xəzər dənizində su səviyyəsinin enməsi tendensiyası artıq açıq şəkildə müşahidə olunur. Azərkosmos bu prosesi peyk texnologiyaları vasitəsilə izləyir və modelləşdirir. Müşahidələr göstərir ki, dənizin şimal hissəsində, xüsusilə Qazaxıstan sahillərində sahil xəttinin geri çəkilməsi artıq nəzərəçarpacaq həddə çatıb.

Modelləşdirmə əsasında müəyyən olunur ki, Xəzərin su səviyyəsi 1, 2 və ya 3 metr azaldıqda hansı geofiziki və sosial nəticələr baş verə bilər. Məsələn, 2 metrlik azalma halında Pirallahı adasının əsas yarımadaya birləşməsi ehtimalı yüksəkdir. Belə ssenarilər peyk məlumatlarına əsaslanan simulyasiyalar vasitəsilə real vaxt rejimində təhlil olunur.

ClimateReport.az platformasında xüsusilə Xəzər dənizi üzrə aparılan müşahidələr diqqət çəkir – su səviyyəsinin azalması, sahil xəttinin dəyişməsi, duzluluq və temperatur fərqləri kimi dinamik dəyişikliklər aydın şəkildə vizuallaşdırılır. Bununla yanaşı, qar örtüyü, buzlaqlar və digər kriosfer komponentlərinin monitorinqi sayəsində platforma startaplar, tədqiqatçılar və kənd təsərrüfatı mütəxəssisləri üçün strateji əhəmiyyətə malik açıq məlumat bazası təqdim edir. Bu kimi rəqəmsal resurslar elm, innovasiya və texnologiya arasında dayanıqlı əlaqə yaradır.

2024-cü ilin aprel ayında Azərkosmos tərəfindən istifadəyə verilmiş ClimateReport.az platforması son illəri əhatə edən torpaq, su, hava və qar örtüyü ilə bağlı peyk məlumatlarını vizual və müqayisəli formada ictimaiyyətə təqdim edir. Platforma həmçinin son 30 illik dövrü əhatə edən peyk monitorinqi nəticələrini ehtiva edir. İnteraktiv qrafiklər və xəritələr vasitəsilə təqdim olunan bu məlumatlar həm Azərbaycan, həm də ingilis dillərində əlçatandır.

Elvin Abbasov,
Azərbaycan İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları Sənayesi Assosiasiyasının sədri