Xocalı şəhidlərinin qanı yerdə qalmadı ŞƏRH

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin söylədiyi kimi, “Bütövlükdə Azərbaycan xalqına qarşı yönəldilmiş Xocalı soyqırımı öz ağlasığmaz qəddarlığı və qeyri-insani cəza üsulları ilə bəşər tarixində bir vəhşilik aktıdır. Bu soyqırımı, eyni zamanda, bütün bəşəriyyətə qarşı tarixi bir cinayətdir. Xocalı faciəsi - Ermənistanın millətçi, vəhşi qüvvələri tərəfindən Azərbaycana qarşı edilən soyqırımıdır - vəhşiliyin görünməmiş təzahürüdür". Respublika Prezidenti cənab İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, “Xocalı faciəsi iki yüz ildən çox müddətdə erməni millətçilərinin xalqımıza qarşı apardığı soyqırımı siyasətinin qanlı səhifəsidir”. “Xocalıya ədalət!” tələbimiz tam haqlı idi. Bu ədaləti döyüş meydanında təmin etdik.” Xocalı soyqırımı uzun illər Azərbaycan üçün təkcə milli faciə deyil, eyni zamanda beynəlxalq sistemin ədalətsizliyinin barometri olmuşdur. Bu cinayətə verilən gecikmiş və qeyri-kafi reaksiyalar göstərdi ki, beynəlxalq hüquq yalnız sənədlərdən ibarət deyil. Onu işlədən siyasi iradə olmadıqda hüquq kağız üzərində qalır. Məhz buna görə Xocalı məsələsi zamanla humanitar müstəvidən çıxaraq dövlət suverenliyi, təhlükəsizlik və milli ləyaqət məsələsinə çevrildi. Azərbaycan üçün sual artıq “Xocalını kim tanıyacaq?” yox, “Xocalı ədalətini kim təmin edəcək?” idi. 1992-ci ilin fevral ayının 25-dən 26-na keçən gecə Azərbaycan tarixinin ən dəhşətli səhifələrindən biri olan Xocalı soyqırımı aktı baş vermişdir ki, illər ötsə belə xalq olaraq bu faciəni heç vaxt unutmadıq. O dəhşətli gecədə Ermənistan silahlı qüvvələri beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərini kobudcasına pozaraq keçmiş sovet ordusunun Xankəndidə yerləşən 366-cı alayının iştirakı ilə Xocalı şəhərinə hücum etdi və dinc əhaliyə misli görünməmiş qəddarlıqla divan tutdu. Yaşanmış faciəni bu gün də kino lenti kimi göz önündə canlandırmaq elə də çətin deyil. Faciə günü Xocalı şəhərini tərk edən əhali pusquya salındı və Naxçıvanlı, habelə Pircamal kəndləri yaxınlığında erməni hərbi postları tərəfindən ya atəşə tutularaq qətlə yetirildi, ya da əsir götürüldü. Hücum başladıqdan sonra şəhərdə qalan 2500-ə yaxın əhali azərbaycanlıların nəzarətində olan ən yaxın məkana çatmaq məqsədilə şəhəri tərk etməyə cəhd etdilər. Əsasən qadın və uşaqlardan ibarət əhalinin qalan hissəsi dağlarda təqibdən gizlənən zaman donvurma nəticəsində həlak oldular.

Azərbaycanın Xocalı faciəsinə yanaşması emosional qisasçılıq yox, dövlət əsaslı ədalət mexanizmi idi. Cənab Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə formalaşan milli strategiya Xocalı həqiqətlərini üç paralel müstəvidə aparmağı hədəflədi. Tarixi-hüquqi müstəvi və cinayətin soyqırımı kimi təsbiti, İnformasiya-diplomatik müstəvi və beynəlxalq ictimai rəyin dəyişdirilməsi, hərbi-siyasi müstəvi isə işğal faktının aradan qaldırılması oldu. Bu strategiyanın mərkəzində bir prinsip dayanırdı. Əgər beynəlxalq ədalət susursa, suveren dövlət öz hüququnu özü təmin edir. 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsi yalnız ərazi bütövlüyünün bərpası deyildi. Bu müharibə Xocalı da daxil olmaqla bütün soyqırımı qurbanlarının haqq səsinin silahlı hüquqla təsdiqi idi. Azərbaycan Ordusu döyüş meydanında təkcə torpaqları yox, tarixi ədaləti azad etdi. 2023-cü ilin sentyabrında keçirilmiş lokal antiterror tədbirləri isə bu prosesin məntiqi yekunu oldu. Separatçılıq tamamilə ləğv edildi, Xocalı şəhəri azad edildi, cənab Prezident İlham Əliyev şəhərdə Azərbaycan Dövlət Bayrağını ucaltdı. Bu an Xocalı soyqırımına verilmiş ən tutarlı siyasi və hərbi cavab idi. Bu, sadəcə qələbə deyildi. Bu, “qan yerdə qalmadı” ifadəsinin dövlət səviyyəsində təsdiqi idi. Döyüş meydanındakı qələbə diplomatik cəbhədə Azərbaycanın mövqelərini köklü şəkildə dəyişdi. Artıq Azərbaycan ittiham olunan tərəf yox, beynəlxalq hüququ icra etmiş qalib dövlət kimi çıxış edir. Xocalı soyqırımının müxtəlif ölkələrin parlamentləri tərəfindən tanınması, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının sənədlərində soyqırımı kimi təsbit edilməsi, “Xocalıya ədalət” kampaniyasının qlobal şəbəkəyə çevrilməsi göstərdi ki, Azərbaycan informasiya və diplomatiya müharibəsində də təşəbbüsü ələ alıb. Bu gün Ermənistanın əsas problemi Xocalını təkzib etmək deyil, onu izah edə bilməməkdir. Çünki faktlar, zaman və geosiyasi reallıqlar Azərbaycanın tərəfindədir. Xocalının azad edilməsi ilə məsələ bağlanmadı, yeni mərhələ başladı. Bu mərhələ qayıdış, bərpa və yaddaşın institusionallaşdırılması mərhələsidir. Xocalıda Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılması, şəhər və kəndlərə əhalinin köçürülməsi, iqtisadi və sosial infrastrukturun qurulması bir mesaj verir: Azərbaycan Xocalını yalnız xatırlamır – Xocalıda yaşayır. Bu, soyqırımı törətmiş ideologiyaya verilən ən ağır cavabdır. Məhv etmək istədiyiniz şəhər bu gün bərpa olunur.

Bu gün Xocalı acizliyin yox, gücün simvoludur. Bu gün Xocalı yalvarış yox, hökm dili ilə danışır. Azərbaycan dövləti göstərdi ki, ədalət təkcə tribunalarda yox, dövlət iradəsində bərpa olunur, soyqırımı cəzasız qalmır, gec də olsa, cavabını alır, Xocalı artıq susdurulmuş cinayət deyil, icra olunmuş ədalətdir. Beləcə də Xocalının qisası döyüş meydanında alındı və ədalət diplomatiyada təsdiqləndi. Hökmü isə tarix verdi.

David İbramxəlilov,
YAP Qusar rayon təşkilatının sədri