Xocalı soyqırımı: Bəşər tarixində vəhşilik aktı

XX əsrin ən dəhşətli soyqırımı olan Xocalı faciəsindən 33 il keçir. Xocalı soyqırımı Ermənistanın Azərbaycana qarşı işğalçılıq müharibəsinin gedişində dinc azərbaycanlı əhaliyə qarşı törədilmiş soyqırımı cinayətlərinin ən dəhşətlisidir. Ümummilli Lider Heydər Əliyev bildirmişdir: “Bütövlükdə Azərbaycan xalqına qarşı yönəldilmiş Xocalı soyqırımı öz ağlasığmaz qəddarlığı və qeyri-insani cəza üsulları ilə bəşər tarixində bir vəhşilik aktıdır. Bu soyqırımı, eyni zamanda, bütün bəşəriyyətə qarşı tarixi bir cinayətdir. Xocalı faciəsi - Ermənistanın millətçi, vəhşi qüvvələri tərəfindən Azərbaycana qarşı edilən soyqırımıdır - vəhşiliyin görünməmiş təzahürüdür”.

Bundan əvvəl Azərbaycanın Ermənistanla həmsərhəd Qazax rayonunun Bağanis Ayrım kəndinin, Dağlıq Qarabağda azərbaycanlılar yaşayan İmarət Qərvənd, Tuğ, Səlakətin, Axullu, Xocavənd, Cəmilli, Nəbilər, Meşəli, Həsənabad, Kərkicahan, Qaybalı, Malıbəyli, Yuxarı və Aşağı Quşçular, Qaradağlı kəndlərinin, eləcə də Xocalı faciəsindən təqribən ay yarım sonra Kəlbəcər rayonunun Ağdaban kəndinin işğalı zamanı həmin yaşayış məntəqələri əhalisinin bir hissəsi qabaqcadan hazırlanmış plan əsasında xüsusi amansızlıqla qətlə yetirilmişdir. Xocalı şəhərində əhalinin vəhşicəsinə kütləvi qırğını Dağlıq Qarabağ bölgəsinin işğalı üçün həyata keçirilən hərbi təcavüz zamanı doğma torpağının müdafiəsinə qalxmış xalqımızı sarsıtmaq və onun mübarizə əzmini qırmaq niyyəti ilə törədilmişdir. Dəhşətli cinayət əməli nəticəsində 106 qadın, 63 uşaq və 70 yaşlı insan olmaqla 613 nəfər qətlə yetirildi, 1275 sakin girov götürüldü, 150 nəfərin taleyi isə bu günədək naməlum qalıb. Şəhər yerlə-yeksan edildi. Həmin faciəvi gecə zamanı 487 nəfər Xocalı sakini ciddi şəkildə şikəst edildi və onlardan 76 nəfəri uşaqlardan ibarət idi. 8 ailə tamamilə məhv edildi, 25 uşaq hər iki valideynini və 130 uşaq isə bir valideynini itirdi. Qətlə yetirilən insanlardan 56 nəfəri xüsusi qəddarlıqla - diri-diri yandırılaraq, başının dərisi soyularaq, boynu vurularaq, gözləri çıxarılaraq, hamilə qadınların isə qarın boşluğuna süngü ilə vurularaq öldürüldü.
İşğalın nəticəsində Xocalı şəhərində 105 sosial-məişət obyekti, 3200 fərdi yaşayış binası, 14 məktəb, 21 klub, 29 kitabxana, üç mədəniyyət evi və bir tarix-diyarşünaslıq muzeyi dağıdılıb, XIV-XV əsrə aid türbələr, günbəzlər, məzarlar yerlə-yeksan olunub.
Dünya zaman-zaman ermənilərin öz himayədarlarının dəstəyi ilə azərbaycanlılara və türklərə qarşı soyqırımı və deportasiya siyasətinin şahidi olub. Amma susmaqla, ədalətin və beynəlxalq hüququn yanında olmamaqla növbəti cinayətlərin törədilməsinə yol açıb. 44 günlük İkinci Qarabağ müharibəsində dünya bir daha erməni vəhşiliklərinin şahidi oldu. Döyüş meydanında məğlubiyyətə uğrayan Ermənistan silahlı qüvvələri iki dəfə Gəncəni, bir dəfə Bərdəni, Tərtəri və digər yaşayış məntəqələrimizi paket atəşinə tutdu, onlarla insanın ölümünə, yüzlərlə insanın yaralanmasına və nə qədər böyük dağıntılara səbəb oldular. Gəncədə, Bərdədə törədilən terror aktları Xocalı soyqırımının davamı kimi dəyərləndirilir. Ermənistan cinayət əməlləri ilə beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinə, həmçinin beynəlxalq humanitar hüquq və Cenevrə konvensiyalarına məhəl qoymadığını açıq-aşkar nümayiş etdirir.
44 günlük İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycan qalibiyyəti ilə dünyaya səs saldı və belə bir mesajı ünvanladı ki, sonda zəfər çalan ədalət və beynəlxalq hüquqdur. Azərbaycanın istər döyüş meydanında, istərsə də informasiya cəbhəsində üstünlüyü dövlətimizin ədalətə və beynəlxalq hüquqa söykənən düşünülmüş və məqsədyönlü siyasətinin nəticəsidir. Azərbaycan daim ədalətin və beynəlxalq hüququn yanındadır. Azərbaycan xalqı tarixinə, torpaqlarına sahib çıxan, yaşadığı faciələri unutmayan, heç zaman ruhdan düşməyərək daim irəli baxan xalqdır. Xalqımız ədalətin gec-tez zəfər çalacağına əmin idi. Bu gün qürurla ərazi bütövlüyümüzün və suverenliyimizin tam bərpasından bəhs edirik. 2023-cü ilin 19-20 sentyabr tarixlərində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin həyata keçirdiyi bir günlük antiterror tədbirləri nəticəsində ərazilərimiz separatçılardan təmizləndi, suverenliyimiz tam bərpa olundu. Artıq qalibiyyət rəmzimiz olan üçrəngli Bayrağımız Xankəndidə, Xocalıda, Ağdərədə, Xocavənddə dalğalanır. Şəhidlərimizin, Xocalı faciəsinin qurbanlarının ruhu şaddır.
Haqq səsimizin dünyaya çatdırılması və Xocalı soyqırımının beynəlxalq aləmdə tanıdılması üçün ötən illər ərzində məqsədyönlü fəaliyyət göstərilib. 2008-ci ildən isə bu fəaliyyət “Xocalıya ədalət” beynəlxalq kampaniyası ilə geniş vüsət alıb. Hazırda Xocalı soyqırımı bir sıra ölkələr tərəfindən tanınıb. Hər il Xocalı soyqırımının ildönümü ilə əlaqədar minlərlə insanın iştirakı ilə “Ana harayı” abidəsi önündə keçirilən anım mərasimi də özündə bütün məqamları ehtiva edir. Çoxəsrlik tariximizin hər bir səhifəsinin vərəqlənməsi, gələcək nəsillərə çatdırılması qarşımızda dayanan əsas vəzifələrdəndir. Müasir dövrün yaratdığı imkanlardan maksimum istifadə edərək həqiqətlərimizin, illərdir ermənilərin başımıza gətirdikləri faciələrin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılmasına öz töhfələrimizi verməliyik. Azərbaycan bu gün də informasiya cəbhəsində üstünlüyünü qorumaq üçün səylərini daha da artırır.

Həbib Cəfərov
YAP Astara rayon təşkilatının sədri