Yaxın Şərqdə artan müharibə riski və: Amerika ordusu İran ətrafında

Politoloq: “Aktiv faza çox güman ki, aprel-may ayları olacaq, sonra isə vəziyyətin daha da gərginləşməsini müşahidə edəcəyik”

Hazırda ABŞ yalnız İran yaxınlığında qüvvələr toplayır. Artıq bu yaz Prezident Donald Tramp İslam Respublikası hökumətini devirmək cəhdi də daxil olmaqla, tammiqyaslı zərbə endirmək qərarına gələ bilər. İran üzrə ixtisaslaşmış rusiyalı politoloq Anastasiya Kislitsyna “Lenta.ru”ya verdiyi müsahibədə deyib ki, həm İranla ABŞ, həm də İranla İsrail arasında münaqişənin gərginləşməsi ehtimalı çox yüksəkdir. Lakin onun fikrincə, əsas hadisələr çox güman ki, yazda olacaq: “Hazırlıqlar hazırda davam edir. Aydındır ki, təzyiq artacaq. Yüksək vəzifəli şəxslərə qarşı sui-qəsd cəhdləri və komanda heyətinin məhv edilməsi mümkündür”.

Yanvar ayında etirazlar fonunda ABŞ İrana təzyiqi kəskin şəkildə artırdı. “USS Abraham Linkoln” təyyarədaşıyan gəmisinin rəhbərlik etdiyi ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin zərbə qrupu Cənubi Çin dənizindən Yaxın Şərqə doğru yola düşdü. Həmçinin Hind okeanında bombardmançı təyyarələrin İrana çata biləcəyi əsas ABŞ hərbi bazası olan Dieqo Qarsiya yaxınlığında şübhəli ABŞ hava fəaliyyəti barədə məlumatlar var. Bundan əlavə, Fars körfəzi boyunca ABŞ hava hücumundan müdafiə sistemlərinin gücləndirildiyi barədə məlumatlar da mövcuddur.

“Jerusalem Post” qəzetinin mənbələri bildirib ki, “USS Abraham Lincoln” təyyarədaşıyan gəmisinə İran daxilindəki hədəfləri “misilsiz güclə” vura bilən yüzlərlə buraxılış qurğusu ilə təchiz olunmuş esmineslər və raket gəmiləri müşayiət edir.

Yeri gəlmişkən, yanvarın 28-də Tramp Amerika gəmilərinin ikinci bir armadasının İrana doğru hərəkət etdiyini açıqladı. Tramp hansı növ razılaşmanın olduğunu açıqlamadan Tehranın razılığa gələcəyinə ümid etdiyini bildirdi. ABŞ dövlət katibi Marko Rubio da Vaşinqtonun İrana qarşı qabaqlayıcı hərbi əməliyyatı nəzərdən keçirəcəyini bildirdi .

"The Economist" jurnalına görə, ABŞ-ın İrana zərbə endirmə ehtimalı olduqca yüksəkdir, lakin Ağ Ev tərəddüd edir: "Tramp hələ yekun qərar verməmiş ola bilər. Lakin özəl olaraq bəzi Körfəz rəsmiləri ABŞ-ın İrana kütləvi zərbə endirməsinin ehtimal olunduğunu və Trampın İranın siyasi rəhbərliyini hədəf alacağını deyirlər".

Kislitsyna hesab edir ki, İranın yeganə mümkün cavabı silah toplamaq ola bilər: “İranın müdafiəsini gücləndirməli olduğu aydındır. Onlar hazırda məhz bunu edirlər”. Eyni zamanda, analitik vurğulayıb ki, bu, yalnız Yaxın Şərqdə gərginliyi artıracaq: “Aktiv faza çox güman ki, aprel-may ayları olacaq, sonra isə vəziyyətin daha da gərginləşməsini müşahidə edəcəyik”.

Eyni zamanda, ekspert qeyd edib ki, İsrail İrana təzyiq göstərmək üçün başqa bir variantı nəzərdən keçirir: Tehranla əlaqəli hesab edilən qruplarla mübarizə aparmaq.

Xüsusilə, Kislitsyna İsrailin hazırda Fələstin radikal HƏMAS hərəkatını tərksilah etmək üzərində işlədiyini xatırladıb. Onun sözlərinə görə, növbəti hədəf Livan “Hizbullah”ı ola bilər: “Bu o deməkdir ki, yay aylarına yaxın İsrailin Livana hücumları da ehtimal olunur”.

Yanvarın 26-da “Draganfly” şirkətinin baş direktoru və həmtəsisçisi Kameron Çell bildirib ki, İranın Yaxın Şərqdə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri üçün ciddi təhlükə yaradan pilotsuz uçuş aparatlarından (PUA) ibarət "sürüsü" var. Onun sözlərinə görə, ucuz dronların hücumları təyyarədaşıyan gəmilər üçün xüsusi təhlükə yaradır. Ekspert hesab edir ki, İranın “USS Abraham Lincoln” zərbə qrupuna dron hücumu on milyonlarla dollara başa gələ bilər.

Trampın yaxınlaşan armada ilə bağlı açıqlamaları İranın özündə də şərh olunub. İslam Respublikasının xarici işlər nazirinin beynəlxalq məsələlər üzrə müavini Kazem Qərib Abadi bildirib: "ABŞ ilə danışıqlar bizim prioritetimiz deyil. Prioritetimiz dövləti müdafiə etməyə 200 faiz hazır olmaqdır".

Bu fonda bir sıra ölkələr ABŞ-ın İrana qarşı hücumlarını dəstəkləməyəcəklərini bildiriblər. Xüsusilə, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin (BƏƏ) Xarici İşlər Nazirliyi İslam Respublikasına qarşı hücumlar üçün hava məkanından, ərazisindən və ya ərazi sularından istifadəyə icazə verməyəcəyini açıqlayıb. Nazirlik vurğulayıb ki, münaqişələrin həlli üçün yalnız "dialoq, vəziyyətin gərginliyinin azaldılması, beynəlxalq hüquqa riayət edilməsi və dövlət suverenliyinə hörmət" ən təsirli yollardır.

“The Wall Street Journal” (WSJ) qəzeti də ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki əsas müttəfiqi olan Səudiyyə Ərəbistanının İrana zərbələr endiriləcəyi təqdirdə Vaşinqtona kömək etməkdən imtina etdiyini bildirib.

Kislitsynanın sözlərinə görə, etirazların yatırılmasından sonra İran daxilində vəziyyət gərgin olaraq qalır: “Cəmiyyət vəziyyətin ciddiliyindən və müxtəlif qorxulardan xəbərdardır: müharibənin yenidən başlaması ehtimalı, xarici təzyiqin artması, İran daxilində casusluq maniyası və potensial iqtisadi çöküş”. Politoloq əlavə edib ki, "insanlar sosial mediada çox sayda qurban haqqında dərc olunan məlumatlara emosional reaksiya verirlər".

Ekspert etirazların kəskin mərhələsinin səngidiyini söyləyib: "Artıq etirazların yatırılması, yığılmış problemlər səbəbindən narazılığın intensiv ifadəsinin müvəqqəti olaraq dayandırılması barədə danışa bilərik. Lakin bu, ziddiyyətlərin həlli demək deyil. Gərginliyi aradan qaldırmaq üçün əhali ən azı rəhbərliyin ictimai asayişi təkcə güc yolu ilə deyil, həm də yığılmış problemlərin heç olmasa bir hissəsini həll etməklə təmin edə biləcəyini görməlidir”.

İranda dekabrın sonlarında başlayan etirazlar bir neçə günə daha da şiddətlənərək ölkə daxilində yayıldı. İqtisadi tələblərlə başlayan etirazçılar tezliklə siyasi tələblərə keçdi və nümayişçilərlə hüquq-mühafizə orqanları arasında baş verən iğtişaşlar və toqquşmalar dünya liderlərinin diqqətini çəkdi. Tramp vəziyyətə dərhal müdaxilə etməklə hədələdi. İslam Respublikasının Ali Lideri Əli Xameneyi ABŞ və İsraili iğtişaşları təşkil etməkdə günahlandırdı. Genişmiqyaslı etirazlara baxmayaraq, İran hakimiyyəti vəziyyəti cilovlamağı və onu nəzarət altına almağı bacardı.