Yayda 50 mindən çox ölüm: Avropada tarixin ən ölümcül isti dalğası

Tədqiqatçılar təxminən 850 Avropa şəhərindən məlumatları təhlil ediblər.

Bu yay təxminən 50 min avropalı həddindən artıq istidən ölüb - alimlər iqlim dəyişikliyinin bu ölümlərin təxminən üçdə ikisinə səbəb olduğunu təxmin edirlər. 

Lent.az-ın xarici mediaya istinadən məlumatına görə, araşdırma bu il Avropada rekord qıran isti dalğaları zamanı ölüm hallarının ilk hərtərəfli qiymətləndirilməsini təmsil edir.

Tədqiqatçılar təxminən 850 Avropa şəhərindən məlumatları təhlil ediblər. Bu, xüsusilə kənd yerlərində ümumi ölüm sayının daha da çox ola biləcəyini göstərir. Alimlər həmçinin 2026-cı ilin yayının əsrin ən ölümcül isti dalğası olacağını və əvvəlki rekordları xeyli üstələyəcəyini müəyyən ediblər.

"Əminliklə deyə bilərik ki, 2026-cı ilin yayı Avropanın böyük bir hissəsində rekord həddə çatan ən pis isti hava ilə əlaqəli ölüm hadisəsi olub. Bu rəqəmlər ekstremal hava şəraiti ilə müşayiət olunan isti yayların getdikcə ictimai sağlamlığa təsir etdiyini açıq şəkildə xatırladır. Bu statistikanın arxasında real həyat itkiləri və ailələrin kədəri dayanır", - London İmperial Kollecinin ekstremal hava tədqiqatçısı, tədqiqatın aparıcı müəllifi Kler Barns bildirib.

London İmperial Kolleci və London Gigiyena və Tropik Təbabət Məktəbinin alimləri Avropa Birliyi, Böyük Britaniya, Norveç və İsveçrədəki 854 şəhəri araşdırıblar. Bu şəhərlərdə 30 ölkənin əhalisinin təxminən 40 faizi yaşayır.

Daha əvvəl dərc edilmiş ilk tədqiqat 2000-ci ildən 2025-ci ilə qədər iqlimlə əlaqəli ölüm hallarını əhatə edib. Cümə günü yayılan ikinci tədqiqat isə 2026-cı ilin yayını əhatə edir. Hər iki tədqiqatda alimlər temperatur məlumatlarını və temperaturla əlaqəli ölüm hallarının tarixi modellərini təhlil edərək həddindən artıq istidən ölüm hallarını qiymətləndiriblər. Tədqiqatçıların fikrincə, bu metod hökumətlər tərəfindən açıqlanan rəsmi statistika ilə uyğun nəticələr verir.

İqlim dəyişikliyinin təsirini müəyyən etmək üçün alimlər tədqiq edilən şəhərlərdəki faktiki hava şəraitini qlobal istiləşmə olmadan hipotetik bir dünya üçün temperatur modeli ilə müqayisə ediblər.

Onlar bu yay tədqiq edilən şəhərlərdə gözlənilən ölüm nisbətindən yüksək istiliyə görə 50 mindən çox insanın öldüyünü aşkar ediblər. Bu ölümlərin təxminən 32 mini iqlim dəyişikliyi səbəbindən temperaturun artması ilə əlaqəli olub.

Tədqiqat həmçinin 2026-cı ilin yayının əvvəlki illərlə müqayisədə nə qədər ölümcül olduğunu ortaya qoyub. İlk tədqiqata görə, 2000-2025-ci illər arasında Avropada ümumilikdə 430 min istidən ölüm hadisəsi qeydə alınıb. Bunların təxminən yarısı iqlim dəyişikliyi səbəbindən baş verib.

2026-cı il rəqəmləri əvvəlki rekordları üstələyib: 2003-cü ildəki 28 min nəfərlə müqayisədə 2022-ci ildə təxminən 29 min insan istidən ölüb.

Bu yayın istidən ölüm hallarının təxminən üçdə biri iyun ayının sonlarında Avropada bir neçə temperatur rekordunu qıran istilər zamanı baş verib.

İstidən ən çox yaşlılar əziyyət çəkib. Bu arada, bu yay ölənlər arasında 65 yaşdan kiçik təxminən 6000 insan təsirlənib.

"Ölüm yükü yaşlı yaş qrupları arasında ən böyük olub. 85 yaş və yuxarı insanlar bütün təxmin edilən ölümlərin təxminən yarısını təşkil edib. Lakin istidən ölüm halları yalnız yaşlılarla məhdudlaşmayıb. Hətta 20-44 yaş arası gənclər arasında belə, artıq ölüm hallarının sayını 800-dən çox hesabladıq", - tədqiqatın həmmüəllifi, London İmperial Kollecinin dosenti Qarifallos Konstantinudis bildirib.