Yer kürəsinin ölçüsünü bilən adam

Samir Əsədli
BDU Coğrafiya Fakültəsinin məzunu

Dünyanın sürətlə inkişaf etdiyini, elmin və texnologiyanın insan həyatını necə dəyişdirdiyini aydın şəkildə görürük. İnsan hər gün yeni elmi-texniki nailiyyətlər qazanır, yeni kəşflər edir və daha yüksək səviyyəyə doğru irəliləyir. Lakin bütün bu uğurların arxasında böyük zəhmət və uzun illərin əməyi dayanır. Bu inkişafda ən böyük pay sahiblərindən biri isə müəllimlərdir. Çünki insanın ilk bilikləri əldə etməsində, dünyagörüşünün formalaşmasında və həyatda öz yolunu tapmasında müəllimlərin rolu əvəzsizdir. Onlar yalnız dərs keçən insanlar deyil, eyni zamanda bizə düzgün düşünməyi, yaxşı ilə pisi ayırmağı, məsuliyyətli və vətənə faydalı insan olmağı öyrədən yol göstərənlərdir.

Müəllim insanın yalnız ağlına deyil, taleyinə də istiqamət verən bir şəxsiyyətdir. Bəzən bir müəllimin dediyi bir cümlə illər sonra insanın həyat istiqamətini müəyyənləşdirir. Bəzən bir müəllimin inamı bir gəncin özünə olan inamını formalaşdırır. Buna görə də müəllim peşəsi sadəcə bir iş deyil – insan talelərinin formalaşdığı ən məsuliyyətli və ən müqəddəs missiyalardan biridir.

Müəllimlər illərlə böyük səbr, zəhmət və fədakarlıqla çalışaraq minlərlə insanın həyatına toxunurlar. Onların verdiyi bilik və dəyərlər şagirdlərin gələcəyinə istiqamət verir. Hər bir həkimin, mühəndisin, alimin arxasında vaxtilə ona ilk bilikləri verən, onu ruhlandıran bir müəllim dayanır. Buna görə də insan həyatda hansı mövqeyə yüksəlməsindən asılı olmayaraq müəllimini həmişə hörmət və minnətdarlıq hissi ilə xatırlayır. Çünki müəllim yalnız bilik öyrətmir, eyni zamanda insanın şəxsiyyət kimi formalaşmasına kömək edir.

Tarix boyu böyük şəxsiyyətlərin həyatına nəzər saldıqda bir həqiqət aydın görünür: onların hər birinin həyatında onları irəli aparan, düşünməyə və araşdırmağa ruhlandıran bir müəllim olmuşdur. Bu səbəbdən müəllim həm də cəmiyyətin, tarixi gedişatın gizli memarı sayılır. Onun qurduğu bu mənəvi memarlıq isə illər sonra cəmiyyətin inkişafında özünü göstərir.

Cəmiyyətin inkişafında elm adamlarının və alimlərin də rolu çox böyükdür. Onlar öz araşdırmaları, kəşfləri və elmi fəaliyyətləri ilə insanlığın inkişafına xidmət edir, yeni biliklərin yaranmasına töhfə verirlər. Alimlərimizin zəhməti nəticəsində elm sahəsində böyük uğurlar əldə olunur, cəmiyyətin intellektual səviyyəsi yüksəlir. Onlar yalnız elmi biliklər yaratmaqla kifayətlənmir, həm də gələcək nəsillərin düşüncə tərzinin formalaşmasına təsir göstərirlər. Elm adamı dünyanı yalnız olduğu kimi qəbul etmir. O, dünyanı anlamağa, ölçməyə, izah etməyə çalışır. Elmin gücü də məhz bundadır, insanı suallar verməyə, axtarmağa və həqiqəti tapmağa yönəldir.

Bizim alimlərimiz xalqımızın milli mənlik şüurunun formalaşmasında və inkişafında mühüm rol oynayıblar. Onların fəaliyyəti nəticəsində xalqımızın mədəni irsi, tarixi və dəyərləri daha dərindən öyrənilmiş və gələcək nəsillərə çatdırılmışdır. Bu da cəmiyyətin intellektual potensialının güclənməsinə və elmi düşüncənin inkişafına böyük töhfə vermişdir. Elmin və maarifçiliyin gücü yalnız laboratoriyalarda və kitabxanalarda deyil, insanların düşüncəsində və dünyagörüşündə öz əksini tapır. Bu səbəbdən alim və müəllim fəaliyyəti əslində bir-birini tamamlayan iki böyük missiyadır.

Beləliklə, həm müəllimlər, həm də alimlər cəmiyyətin inkişafında, insanların maariflənməsində və gələcəyin qurulmasında əvəzsiz rol oynayırlar. Onların zəhməti sayəsində yeni nəsil daha bilikli, daha düşüncəli və daha güclü formalaşır. Buna görə də müəllim və alim əməyinə hörmət göstərmək, onların zəhmətini qiymətləndirmək hər birimizin borcudur.

Məhz belə müəllimlərdən və alimlərdən birinin həyat yolundan söz açmaq istəyirəm.

20 Martın… Təbiətin yenidən nəfəs aldığı, torpağın oyanmağa başladığı gün. Baharın insan ruhuna hopduğu, zamanın sanki yenidən axmağa başladığı bir tarix. Bu gün yalnız fəsillərin deyil, talelərin də dəyişdiyi gündür.

Bahar təbiətin dirçəlişi olduğu kimi, bəzən bir insanın həyat yolunun başlanğıcına çevrilən tarix də olur. Bəzən zaman elə bir gün seçir ki, sonralar həmin gün yalnız bir doğum günü kimi deyil, bütöv bir elmi yolun başlanğıcı kimi xatırlanır. Elə həmin bahar səhərində, 1960-cı ildə Qazaxın Daş Salahlı kəndində dünyaya göz açan bir uşaq üçün bu tarix sonralar təsadüfi bir xatirə olmayacaqdı. Zaman keçdikcə həmin gün Yer kürəsinin ölçüləri, koordinatlar, peyk orbitləri, xəritə xətləri ilə birgə xatırlanacaqdı. Professor Məqsəd Qocamanovun həyat yolu elə ilk gündən dəqiqlik və məsuliyyət üzərində qurulmuşdu. Sanki tale ona əvvəldən ölçməyi, hesablamanı və dəqiqliyi tapşırmışdı.

Bəzən insanın taleyi onun seçdiyi peşə ilə elə uyğunlaşır ki, bu uyğunluq təsadüf deyil, sanki bir yazı kimi görünür. Məqsəd Qocamanovun həyatı da məhz belə talelərdəndir. Sadə kənd məktəbindən başlayan bu yol onu elmin ən mürəkkəb və məsuliyyətli sahələrindən birinə gətirib çıxardı. 1967–1977-ci illərdə Daş Salahlı kənd orta məktəbində təhsilini başa vuraraq daha böyük nailiyyətlər üçün ali təhsilə doğru addım atdı.

1977-ci ildə o, Moskva Dövlət Geodeziya və Kartoqrafiya Universitetinə qəbul olundu. Bu seçim gələcək elmi taleyin möhkəm təməlini qoydu. 1982-ci ildə astronomik-geodeziya ixtisası üzrə ali təhsilini başa vurdu, əlavə olaraq dəniz geodeziyası sahəsində ixtisaslaşdı.