Icma.az
close
up
RU
Menu

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

Zamanla yarışan media, süni intellekt və dezinformasiya

Zamanla yarışan media, süni intellekt və dezinformasiya

Icma.az, Azertag portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

Yayılan məlumat sadəcə xəbərdir, yoxsa həqiqət?

Bakı, 12 sentyabr, AZƏRTAC

Son zamanlar dünyada informasiya axını inanılmaz dərəcədə artıb. Vaxtilə qəzet səhifələrini səbirsizliklə gözləyən oxucu indi sosial şəbəkələri izləməklə kifayətlənir. Xəbərlər artıq dəqiqələrlə yox, saniyələrlə ölçülür. İnternet, sosial media və 24 saat fəaliyyət göstərən xəbər kanallarında dünyanın ən ucqar nöqtəsində baş verən hadisə dərhal paylaşılır. Əlbəttə, bu iqtisadi, siyasi və mədəni əlaqələrin genişlənməsində vacibdir. Bununla yanaşı sürətli informasiya tendensiyası mediada ciddi problemlər yaradır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikirlər BDU-nun Multimedia və elektron kommunikasiya kafedrasının dosenti Sevinc Məmmədovanın “Zamanla yarışan media, süni intellekt və dezinformasiya” sərlövhəli məqaləsində yer alıb. Məqaləni təqdim edirik.

Çox vaxt xəbərlərdə reallıqdan uzaq olan əsassız mənbələrə, şayiələrə rast gəlirik. Bəzən isə cəmiyyətdə çaşqınlıq yarada biləcək yanlış məlumatlar bilərəkdən paylaşılır. İzləyicilər ilk gördükləri xəbərə inanmağa meyilli olduqları halda, məlumatların tez bir zamanda yayılması onların dəqiqləşdirilməsini çətinləşdirir. Bu da cəmiyyətdə birmənalı qarşılanmır.

Yalan ayaq tutar, yeriməz...

XX əsrin 90-cı illərinin sonlarında dünya mediasını sarsıdan Stiven Qlass qalmaqalı informasiyanın saxtalaşdırılmasının nə qədər təhlükəli olduğunu göstərdi. “The New Republic” jurnalında qısa müddətdə şöhrət qazanan gənc jurnalist maraqlı reportajları ilə həm oxucuların, həm də redaksiyanın sevimlisinə çevrilmişdi. Amma sonradan məlum oldu ki, həmin yazıların çoxu mənbəsiz, uydurma faktlara, “feyk”lərə əsaslanır. XX əsr ingilis yazıçı, ədəbi tənqidçi, publisist, jurnalist Corc Oruell isə medianın həqiqəti necə təhrif etməsini və cəmiyyətə təsirini daha dəqiq ifadə etmişdi: “Mətbuatın bir kəlmə də demədiyi, sanki olmamış kimi real döyüşlərdə şəxsən vuruşmuşam. Qəzetlərin qorxaq və satqın kimi qələmə verdikləri cəsarətli əsgərləri, qəhrəman kimi təqdim edilən namərdləri və satqınları görmüşəm”.

Təəssüf ki, auditoriyanın dünyagörüşü çox vaxt məhz bu cür uydurmaların təsiri altında formalaşır, xəbərə və ümumilikdə media orqanlarına inamı azaldır. Jurnalistikanın əsas məqsədi faktları ictimaiyyətə çatdırmaqdırsa, belə hallar bu missiyanın icrasına mane olur.

Rəqəmsal dalğa və media reallığı

Müasir dövrdə media sürət naminə həqiqətən də güzəştə getmək təhlükəsi ilə üz-üzədir?

Rəqəmsal media ənənəvi medianın sərhədlərini genişləndirərək xəbərin istehsalı və yayımını tezləşdirdi. Bu gün dünya mediasında olduğu kimi, Azərbaycanda da bəzi xəbər portalları “YouTube”, “Instagram” və s. sosial şəbəkələrdə istənilən xəbəri saniyələr içində mətn, foto, video, audio formatlarında minlərlə insana çatdırır. “Facebook” və “WhatsApp”dakı operativ paylaşımları nəzərə alsaq, qısa müddətdə məlumatların auditoriyası daha da genişlənir, interaktivlik xəbərə dərhal münasibət bildirmək imkanı verir. Artıq insanlar tək istehlakçı deyil, həm də xəbər istehsalçısı sayılırlar. Müasir dildə istifadəçi tərəfindən yaradılan kontentə istifadəçi kontenti də deyilir (User Generated Content). Başqa sözlə desək, sosial şəbəkələr və onlayn platformalar medianın özəlliklərini, müsbət və mənfi cəhətlərini üzə çıxarır. Qeyd etdiyimiz kimi, məlumatın əlçatanlığı müsbət haldır. Digər tərəfdən isə, hər kəsin xəbər paylaşa bildiyi bir mühitdə yanlış məlumatlar, “dezinformasiya”, “feyk” xəbərlər daha tez yayılır.

Ən böyük təhlükə isə odur ki, artıq insanlar gördüyünə də, eşitdiyinə də tam güvənmir. İnformasiyanın çoxluğu arasında həqiqəti saxtadan seçmək çətinləşib. Əgər əvvəllər jurnalistin işi hadisə yerindən fakt toplamaq idisə, indi onun əsas vəzifəsi informasiya bolluğunda həqiqəti tapmaqdır. Çünki doğru və yoxlanılmış məlumatlar auditoriyanın etimadını artırır. Bu da peşəkarlığın bir nümunəsidir.

Mediada operativlik, dəqiqlik və etimad

Bu gün isə vəziyyət daha mürəkkəbdir. Çünki informasiya istehsalçısı artıq təkcə insan deyil. Müxtəlif kontentə aid xəbərlər yazan, auditoriyanın tələblərinə uyğun videolar hazırlayan süni intellekt sistemləridir. 2020-ci ildə Zəfərlə başa çatan Vətən müharibəsində bir daha bəlli oldu ki, bəzən təqdim edilən videonun, şəklin, hətta səs yazısının belə doğruluğuna şübhə ilə yanaşılmalıdır. Əvvəllər fantastika kimi görünən “deepfake” (ingiliscə “deep learning” (dərin öyrənmə) və “fake” (saxta) sözlərinin birləşməsindən yaranıb) indi gündəlik həyatın bir parçası olub. Bu texnologiya saxta səs və təsvirdən istifadə edərək real görüntü yaradır.

Şuşadan gələn çağırış

Məsələ təkcə texnologiyada deyil, həm də onun necə idarə edilməsindədir. Bu il keçirilən III Şuşa Qlobal Media Forumunda da məhz bu mövzular diqqət mərkəzində idi. Forumun əsas çağırışı “Rəqəmsal keçidlər: Süni intellekt dövründə informasiya və media dayanıqlılığının gücləndirilməsi” idi. Bu sözlər sadəcə söz yox, jurnalistikanı gələcəyə aparan bələdçidir.

Şuşa Forumunun mühüm mesajı da məhz bu oldu: sürət müvəqqəti, həqiqət isə qalıcıdır. Süni intellekt dövründə medianın gələcəyi texnologiyadan çox, onun dəyərlərə necə sadiq qalmasından asılıdır. Əlbəttə ki, müasir media süni intellektin yaratdığı böyük imkanlarla yanaşı, bir sıra ciddi problemlərlə də üzləşir.

Şuşada səslənən fikir ondan ibarət idi ki, media yalnız yeni texnologiyaları mənimsəməklə kifayətlənməməli, həm də peşə etikası, təhsil və məsuliyyət prinsiplərinə sadiq qalmalıdır. Jurnalistin əsas gücü hələ də obyektivlik, fakt yoxlama bacarığı və ictimai məsuliyyətidir. Qeyd edək ki, “clickbait” və sensasiya mediaya qazanc gətirsə də, oxucularının ona olan etimadını itirir. Bunun üçün də medianın qarşısında əsas vəzifələr operativlik və dəqiqlik; süni intellektdən yerində faydalanmaq; auditoriyanın inamını qazanmaq və qorumaq hər zaman qüvvədədir.

“Gələcəyin jurnalisti insan və ya süni zəka?” Medianın qarşısında duran bu sualın cavabı hələ də açıq qalır, amma bir şey dəqiqdir – həqiqəti qorumaq məsuliyyəti yalnız insana aiddir.

Texnologiya dəyişir, platformalar yenilənir, üsullar fərqlənir. Amma jurnalistikanın mahiyyəti və əsas missiyası dəyişməz qalır – cəmiyyətə dəqiq və doğru məlumatları çatdırmaq.

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:133
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 12 Sentyabr 2025 12:48 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see294

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see283

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see274

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see271

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see248

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see245

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see236

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see232

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see227

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see224

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see224

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see215

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see206

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see201

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see200

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see182

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see180

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see179

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see177

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see177
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri