Zelenski müharibə şəraitində legitimliyi necə qoruyacaq? ŞƏRH

Ukraynada seçkilərin yenidən gündəmə gəlməsi təkcə siyasi prosedur məsələsi deyil, həm müharibənin gedişinə, həm də ölkənin gələcək təhlükəsizlik arxitekturasına təsir edəcək strateji prosesdir.

Zelenskinin “seçkilərə hazırıq” mesajı ilk baxışdan Donald Trampın ittihamlarına cavab kimi görünsə də, əslində Kiyevin qarşıdakı aylarda üzləşəcəyi siyasi legitimlik dilemmasını idarə etmək cəhdidir. Zelenski 2024-cü ilin mayından etibarən faktiki olaraq fövqəladə vəziyyət rejimi altında səlahiyyətlərini davam etdirir və bu vəziyyət həm Rusiya tərəfindən, həm də müəyyən Qərb dairələri tərəfindən daxili siyasi zəiflik kimi təqdim olunur. Məhz buna görə Zelenski seçki mövzusunu gündəmdə saxlayaraq həm beynəlxalq arenada legitimlik dayağını gücləndirmək, həm də öz komandasına qarşı yönələn “səlahiyyətini uzadır” ittihamlarının təsirini neytrallaşdırmaq istəyir.

Bununla belə, real seçki keçirilməsi üçün təhlükəsizlik və infrastruktur şərtləri hələ mövcud deyil. Müharibə davam edir, ölkənin əhəmiyyətli hissəsi raket zərbələrinin hədəfindədir və milyonlarla ukraynalı müharibə qaçqını kimi Avropaya yayılıb. Zelenski də etiraf edir ki, seçki yalnız ABŞ və Avropanın birbaşa dəstəyi ilə təhlükəsiz şəkildə keçirilə bilər. Bu isə seçkilərin artıq Ukraynanın daxili siyasi qərarı olmaqdan çıxdığını və Qərb paytaxtlarının iştirakı ilə formalaşan regional təhlükəsizlik prosesinin tərkib hissəsinə çevrildiyini göstərir. Qərb daxilində də məsələ ilə bağlı ciddi fikir ayrılığı var ki, Avropa liderləri Moskvanın güclənə biləcəyi güzəştlərdən ehtiyat edərək seçkilərin vaxtından əvvəl keçirilməsinə skeptik yanaşır. Tramp administrasiyası isə müharibənin tez bitməsi üçün seçki mexanizmini təzyiq alətinə çevirir.

Zelenski üçün əsas risk ondan ibarətdir ki, seçki keçirmədən davam etmək Qərbdə “demokratik geriləmə” görüntüsü yarada bilər, seçki keçirmək isə daxili siyasi parçalanmanın və təhlükəsizlik boşluqlarının dərinləşməsinə səbəb ola bilər. Rusiya isə bu vəziyyətdən maksimum yararlanmağa çalışır, Zelenskini “qeyri-legitim” elan etməklə həm sülh danışıqlarında üstünlük qazanmaq, həm də Qərbin Ukraynaya dəstəyini zəiflətmək məqsədi güdür. Nəticədə seçki mövzusu müharibənin hərbi, diplomatik və informasiya cəbhələrinin kəsişdiyi bir nöqtəyə çevrilib.

Hazırkı şərtlər daxilində Zelenski seçkiləri bir siyasi xətt olaraq gündəmdə saxlamağa çalışacaq, amma real tarix yalnız Qərbin təhlükəsizlik təminatları formalaşandan sonra mümkün olacaq. Bu müddət ərzində seçki mövzusu həm Zelenski üçün legitimlik aləti, həm də Rusiya və Qərb arasında geosiyasi mübarizənin təzyiq nöqtəsi olaraq qalacaq. Ukraynanın daxili siyasi gələcəyi isə böyük ölçüdə bu üçtərəfli mübarizədə hansı tərəfin nə qədər təsir sahibi olacağı ilə bağlı olacaq.

Alim Nəsirov