Zəngilan: Zəfərlə başlayan dirçəliş və gələcəyə doğru inkişaf

Hər il oktyabrın 20-də qeyd olunan Zəngilan Şəhəri Günü Azərbaycan xalqının yaddaşında azadlıq, milli iradə və tarixi ədalətin təntənəsi kimi xüsusi yer tutur. 2020-ci il oktyabrın 20-də Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığı nəticəsində Zəngilan şəhərinin işğaldan azad edilməsi Vətən müharibəsinin mühüm hadisələrindən biri oldu. Bu tarixi gün yalnız torpaqlarımızın azadlığını deyil, həm də doğma yurdların yenidən qurulması, tarixi-mədəni irsin bərpası və həyatın öz axarına qaytarılması istiqamətində yeni mərhələnin başlanğıcını ifadə edir.

Zəngilan Azərbaycanın cənub-qərbində, İran və Ermənistanla həmsərhəd ərazidə yerləşən, zəngin tarixi, təbii sərvətləri və əlverişli coğrafi mövqeyi ilə seçilən rayondur. 1993-cü il oktyabrın 29-da Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilən rayon uzun illər ərzində ağır dağıntılara və talanlara məruz qaldı. Şəhər və kəndlərdə yaşayış evləri, inzibati binalar və sosial infrastruktur dağıdıldı, əhalinin doğma torpaqlarından didərgin düşməsi nəticəsində bölgənin ənənəvi həyat tərzi pozuldu. İşğal dövrünün fəsadları Zəngilanın iqtisadi potensialına, mədəni irsinə və ekoloji mühitinə ciddi zərər vurdu.

Erməni vandalizminin ən ağrılı nəticələrindən biri rayonun tarixi və dini memarlıq abidələrinin dağıdılması, talan edilməsi və təhqir olunmasıdır. Zəngilan əsrlər boyu formalaşmış memarlıq ənənələri, qədim yaşayış məskənləri, türbələri, məscidləri və digər tarixi nümunələri ilə seçilib. İşğal illərində bu irsin qorunması üçün lazımi şəraitin olmaması bir çox abidənin vəziyyətinin ağırlaşmasına səbəb olub.

Rayonun tarixi-dini irsində XVII əsrə aid İmam Hüseyn məscidi, XIX əsrə aid müxtəlif kənd məscidləri, Məmmədbəyli kəndində yerləşən XIV əsr səkkizguşəli türbə, Şərifan abidələri, Yenikənd sərdabəsi və Bartaz Qız qalası mühüm yer tutur. Bu abidələr yalnız memarlıq nümunələri deyil, həm də xalqımızın tarixi yaddaşını, dini-mənəvi dəyərlərini və əsrlər boyu formalaşmış mədəni ənənələrini yaşadan irs nümunələridir.

Zəngilan şəhərindəki tarixi məscidin taleyi işğalın fəsadlarını aydın şəkildə göstərir. XIX əsrdə inşa edilmiş bu məscid işğal dövründə təhqir olunmuş, təyinatına zidd şəkildə istifadə edilmiş və ilkin görkəminin böyük hissəsini itirmişdir. Belə hallar mədəni və dini irsə vurulan ziyanın miqyasını nümayiş etdirir. Ərazilərimiz azad edildikdən sonra tarixi məscidin konservasiyası və yanında yeni məscidin inşası istiqamətində işlər görülüb. Bu addımlar Zəngilanın mənəvi həyatının dirçəldilməsi və tarixi yaddaşının qorunması baxımından əhəmiyyətlidir.

Bu gün Zəngilanın inkişafında onun mühüm nəqliyyat qovşağı kimi potensialı da xüsusi diqqət çəkir. Azərbaycanın Asiya ilə Avropanı birləşdirən coğrafi mövqeyi, Zəngilanın İranla sərhəddə yerləşməsi və bölgənin regional nəqliyyat marşrutları baxımından əhəmiyyəti rayonun gələcək inkişafına geniş imkanlar yaradır. Burada avtomobil və dəmir yollarının, logistika infrastrukturunun və digər nəqliyyat obyektlərinin inkişafı ölkəmizin tranzit imkanlarının genişlənməsinə töhfə verə bilər. Zəngilanın beynəlxalq nəqliyyat əlaqələrində rolunun artırılması bölgədə iqtisadi fəallığın yüksəlməsinə, yeni iş yerlərinin yaradılmasına və əhalinin məşğulluğunun təmin edilməsinə xidmət edəcək.

İşğaldan sonra Zəngilanda genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinə başlanılıb. Müasir yaşayış məntəqələrinin yaradılması, yol və kommunikasiya xətlərinin qurulması, sosial obyektlərin inşası və əhalinin doğma torpaqlarına qayıdışı dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindəndir. Ağalı kəndində həyata keçirilən layihələr Böyük Qayıdış proqramının mühüm nümunələrindən biridir. Məqsəd yalnız dağıdılmış əraziləri bərpa etmək deyil, sakinlər üçün təhlükəsiz, rahat və müasir yaşayış şəraiti yaratmaqdır.

Zəngilan Şəhəri Günü xalqımızın keçmişdən gələcəyə uzanan mübarizə və quruculuq yolunu xatırladır. Bu günün mənası azad edilmiş torpaqlarda həyatın bərpası, tarixi abidələrin qorunması, iqtisadi imkanların reallaşdırılması və doğma yurdlarına qayıdan insanların gələcəyə inamının möhkəmləndirilməsində ifadə olunur. Zəngilanın yenidən qurulması Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasından sonra qarşıya qoyduğu inkişaf məqsədlərinin mühüm tərkib hissəsidir. Zəfərlə azad edilən Zəngilan bu gün tarixi irsini yaşadaraq, müasir inkişaf yolunda inamla irəliləyir.

Hüseyn Süleymanov

YAP Kəngərli rayon təşkilatının sədr müavini