17 ci əsr teleskopunun sirli təsviri KƏŞD EDİLDİ

17-ci əsr teleskopunun əvvəllər məlum olmayan təsviri tapılıb.

Bu təsvir erkən optika tarixi və Qalileo Qalileonun təcrübələri haqqında anlayışımızı əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər. Limerik Universitetinin tədqiqatçısı ispan əlyazmasında dörd linzalı yerüstü teleskopun ətraflı təsvirini aşkar edib. O iddia edib ki, bu, Qalileonun özü tərəfindən hazırlanıb.

1666-cı il əlyazması Limerik Universitetinin Tarix və Coğrafiya Məktəbinin tədqiqatçısı Dr. Xose Mariya Moreno Madrid tərəfindən aşkar edilib. "De Tellescopiis Stellarum" adlı sənəd ispan Dominikan rahibi İqnasio Munoza məxsus olub.

Bu sənəddə Munoz teleskopun dizaynının, o cümlədən onun ayrı-ayrı komponentlərinin ətraflı təsvirini təqdim edir və cihazı birbaşa "fabricatum a Galilaeo" - "Qalileo tərəfindən hazırlanıb" adlandırır. Əlyazmada, həmçinin teleskopun diaqramları və təsvirləri də var.

Morenonun tədqiqatı "Science Annals" elmi jurnalında dərc olunub. Onun araşdırması göstərir ki, dörd linzalı teleskoplarla aparılan təcrübələr əvvəllər düşünüləndən xeyli əvvəl başlamış ola bilər.

Tarixi məlumatlara görə, ilk dörd linzalı teleskopların meydana çıxması, ümumiyyətlə, 1643-1645-ci illər arasında baş verir. Əgər Munoz tərəfindən təsvir edilən cihaz həqiqətən Qalileo tərəfindən hazır edilibsə, belə bir dizaynla aparılan ilk məlum təcrübələr 1630-cu ildən gec olmayaraq, yəni məşhur alimin sağlığında baş verməli idi.

Dörd linzalı dizaynın sonradan Qalileya teleskopu kimi tanınan teleskopdan fərqlənməsi xüsusilə maraqlıdır. Əlyazmada təsvir edilən cihaz dörd linzalı, tərs konik gövdəli və dik görüntü yaradan okulyardan ibarət yerüstü teleskop idi. Linzalar qabarıq idi və fokus məsafələrinin təxminən ikiqatına bərabər məsafədə bir-birindən aralı idi.

Bu cihazın tarixi ispan koloniyaları ilə bağlıdır. Əlyazmaya görə, teleskop Yeni İspaniyanın vitse-kralı və Manseralı Markiz Munoz Antonio Sebastian de Toledo Molina y Salazara verilib. Vitse-kral rahibə alətin elmi imkanlarını yoxlamaq üçün onu hərtərəfli araşdırmağı tapşırıb.

Munoz əvvəllər Filippində yeni Dominikan ordeni qurmağa çalışdıqdan sonra Portuqaliya Hindistanına sürgün edilib. O, daha sonra  İspaniya donanmasının naviqasiyasını yaxşılaşdırmaq üçün inqilabi bir yol təklifi ilə İspaniya kralı IV Filipə müraciət edib. Bunun müqabilində o, İspaniyaya qayıtması üçün monarxın dəstəyini almağa ümid edib.

Yeni İspaniyanın vitse-kralı Munozun kral maliyyəsi əldə etmək üçün elmi qabiliyyətlərini şişirtdiyindən şübhələnib. Buna görə də ona teleskopun ətraflı tədqiqi aparmağı tapşırıb.

Qalileo teleskopları haqqında etibarlı məlumatların olmaması nəzərə alınarsa, bu kəşf  xüsusilə əhəmiyyətlidir. Alimin özü teleskoplarını heç vaxt satmadığını iddia edib. 17-ci əsrin birinci yarısından bu günə qədər qalan səkkiz teleskopdan heç birini qəti şəkildə Qalileoya aid etmək olmaz. Florensiya muzeyindəki iki alət ənənəvi olaraq alimlə əlaqələndirilir, lakin bu aidiyyət hələ də müzakirə mövzusudur.

Bundan əlavə, Qalileonun özü teleskoplarının texniki təsvirlərini yazmayıb.

Məlumdur ki, o, kral sarayının rəğbətini qazanmaq və sözdə uzunluq problemini - dənizdə gəminin uzunluğunu təyin etmək problemini həll etdiyinə görə mükafat almaq ümidi ilə İspaniya kralı IV Filipə bir böyük və iki kiçik teleskop verib.

Moreno Madrid Munoz tərəfindən təsvir edilən dörd linzalı teleskopun İspaniya kral sarayı vasitəsilə Markiz de Manceraya çatmış ola biləcəyini irəli sürür. Lakin bunu təsdiqləyən birbaşa sənədlər hələ tapılmayıb.

Tədqiqatçı vurğulayır ki, teleskopun Qalileoya aid edilməsini qəti şəkildə təsdiqləmək hazırda mümkün deyil. Buna baxmayaraq, əlyazmanın birbaşa yazısı və Manceranın Qalileonun teleskoplarını İspaniya sarayı vasitəsilə əldə edə biləcəyinə dair tarixi dəlillərin birləşməsi bu nəzəriyyəni ciddi şəkildə nəzərdən keçirilməsini vacib edir.

Əlavə tədqiqatlar alətin Qalileya mənşəyini təsdiqləməsə belə, Munozun əlyazması mühüm tarixi mənbə olaraq qalır. Bu, 17-ci əsr teleskopunun ən ətraflı texniki təsvirlərindən birini ehtiva edir və həmin dövrdə onların sahib olduğu elmi alətlərin nüfuzunu nümayiş etdirir.

Tədqiqatçılar indi bu qeyri-adi teleskopun mənşəyini qəti şəkildə müəyyən etməyə imkan verəcək yeni sənədli və ya maddi sübutlar kəşf etməyə ümid edirlər.

Xəzər
“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin