20 il əvvəl qadağan edilmiş kimyəvi maddələrlə bağlı XƏBƏRDARLIQ

Alimlər təxminən 20 il əvvəl qadağan edilən bəzi alov gecikdiricilərinin hələ də ətraf mühiti çirkləndirdiyini və toz, torpaq, qida və qapalı hava vasitəsilə insan orqanizminə daxil olduğunu müəyyən ediblər.

Bakıvaxtı.az xəbər verir ki, bu barədə tədqiqat “Environmental Research” jurnalında dərc olunub.

Söhbət əvvəllər tikinti materialları, elektronika, mebel və tekstil məhsullarına yanğına davamlılığı artırmaq məqsədilə əlavə edilən polibromlu difenil efirlərindən (PBDE) gedir. Sağlamlıq üçün yaratdığı risklərə görə bu maddələr 2004-cü ildə Avropa İttifaqında qadağan edilib. Lakin araşdırmalar onların ətraf mühitdə son dərəcə davamlı olduğunu göstərir.

Tədqiqatçılar 181 elmi məqaləni təhlil edərək PBDE-lərin müxtəlif mühitlər arasında necə yayıldığını araşdırıblar.

Şarja Universitetinin toksikoloqu Xalid Abass bildirib ki, bu maddələr məhsullardan toza, tozdan çirkab sularına, daha sonra çöküntülərə və torpağa keçərək su və qida zəncirinə daxil olur.

Araşdırmaya görə, PBDE-lərin qapalı məkanlardakı konsentrasiyası açıq hava ilə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir. Ən yüksək göstəricilər isə şəhərlərdə, sənaye müəssisələrinin yaxınlığında və zibilxanalarda qeydə alınıb. İnsanlar bu ərazilərdə qadağan edilmiş maddələrə daha çox məruz qala bilərlər.

Alimlər həmçinin “dairəvi iqtisadiyyat” çərçivəsində yaranan risklərə diqqət çəkiblər. İkinci əl materialların istifadəsi, təkrar emal və köhnə məhsulların lazımi nəzarət olmadan yenidən dövriyyəyə buraxılması keçmişdə istifadə edilmiş çirkləndiricilərin ətraf mühitə yenidən yayılmasına səbəb ola bilər.

Müəlliflər bunun təkrar emaldan imtina etmək üçün əsas olmadığını, əksinə, köhnə materialların tərkibinə nəzarətin vacibliyini göstərdiyini vurğulayıblar.

PBDE-lər davamlı üzvi çirkləndiricilər hesab olunur. Onların parçalanması çətindir, yağ toxumasında toplana və qida zənciri vasitəsilə canlı orqanizmlər arasında ötürülə bilər.

Məlumata görə, PBDE-lərin istifadəsinin geniş yayıldığı dövrdə — 1972-1997-ci illər arasında — İsveçdə qadınların ana südündə bu maddələrin konsentrasiyası sürətlə artıb.