20 Sentyabr Dövlət Suverenliyi Günü: Azərbaycanın dövlətçilik tarixində yeni mərhələ ŞƏRH

Azərbaycan xalqının müasir tarixində elə günlər vardır ki, onların əhəmiyyəti yalnız bir tarixi hadisə ilə məhdudlaşmır, dövlətçilik düşüncəsinin və milli yaddaşın mühüm səhifəsinə çevrilir. 20 Sentyabr da məhz belə əlamətdar tarixlərdən biridir. Azərbaycan Respublikasında hər il 20 sentyabrın Dövlət Suverenliyi Günü kimi qeyd olunması 2023-cü ildə ölkənin bütün ərazisində dövlət suverenliyinin tam bərpa olunması ilə bağlıdır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 19 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə sentyabrın 20-si rəsmi olaraq Dövlət Suverenliyi Günü elan edilmişdir.
Dövlət suverenliyi anlayışı hər bir dövlətin müstəqil mövcudluğunun fundamental əsaslarından biridir. Suverenlik dövlətin öz ərazisində ali hakimiyyətə malik olması, daxili və xarici siyasətini müstəqil şəkildə müəyyənləşdirməsi və milli maraqlarını beynəlxalq münasibətlər sistemində sərbəst müdafiə etməsi deməkdir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında da dövlət müstəqilliyinin, suverenliyin və ərazi bütövlüyünün qorunması dövlətin əsas məqsədləri sırasında təsbit olunmuşdur. Konstitusiyanın 2-ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan xalqının sərbəst və müstəqil şəkildə öz müqəddəratını həll etmək və idarəetmə formasını müəyyən etmək suveren hüququdur.
Azərbaycanın dövlət suverenliyinin bərpası uzun və mürəkkəb tarixi prosesin nəticəsi olmuşdur. 1990-cı illərin əvvəllərində Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi nəticəsində Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin işğal olunması dövlət suverenliyinin həmin ərazilərdə faktiki olaraq həyata keçirilməsinə imkan verməmişdi. İşğal dövründə yaşayış məntəqələri dağıdılmış, yüz minlərlə insan öz doğma torpaqlarından məcburi köçkün vəziyyətinə düşmüşdü. Bu vəziyyət Azərbaycan dövlətinin qarşısında ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpasını fundamental milli məqsəd kimi müəyyənləşdirmişdi.
2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həlledici mərhələ oldu. 44 günlük müharibənin nəticəsində Azərbaycanın bir sıra işğal altında olan əraziləri azad edildi və ərazi bütövlüyünün bərpası prosesində mühüm nəticələr əldə olundu. Lakin dövlət suverenliyinin bütün ölkə ərazisində tam təmin olunması üçün proses 2023-cü ilin sentyabrında başa çatdı.
2023-cü il sentyabrın 19-da Qarabağ iqtisadi rayonunda baş vermiş silahlı təxribatların qarşısının alınması və konstitusiya quruluşunun bərpası məqsədilə Azərbaycan Ordusu tərəfindən lokal xarakterli antiterror tədbirlərinə başlanıldı. Əməliyyat 20 sentyabrda başa çatdı. Azərbaycan Prezidentinin Dövlət Suverenliyi Gününün təsis edilməsi haqqında Sərəncamında qeyd edildiyi kimi, həmin əməliyyat nəticəsində Azərbaycan Respublikasının suverenliyi tam bərpa edildi. Bununla da Azərbaycan dövlətinin Konstitusiyasının və qanunlarının ölkənin bütün ərazisində qüvvəsi təmin olundu.
20 Sentyabrın tarixi əhəmiyyəti həm də ondan ibarətdir ki, bu tarix Azərbaycanın müstəqillik və dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcını ifadə edir. Artıq Azərbaycan Respublikasının dövlət bayrağı ölkənin bütün ərazilərində dalğalanır və dövlət hakimiyyətinin hüquqi-siyasi təsir dairəsi ölkənin bütün ərazisini əhatə edir. Dövlət suverenliyinin tam təmin olunması Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm tarixi hadisə kimi qiymətləndirilir.
Bu baxımdan Dövlət Suverenliyi Günü yalnız hərbi nailiyyətin ildönümü deyil, həm də dövlətçilik, milli birlik, hüquqi dövlət və konstitusiya prinsiplərinin əhəmiyyətini xatırladan bir tarixdir. Suverenliyin qorunması yalnız hərbi gücdən deyil, eyni zamanda güclü dövlət institutlarından, qanunun aliliyindən, iqtisadi inkişafdan, milli həmrəylikdən və vətəndaş məsuliyyətindən asılıdır. Azərbaycan Konstitusiyası dövlət hakimiyyətinin mənbəyinin Azərbaycan xalqı olduğunu müəyyən edir və xalqın suveren hüquqlarının referendum və seçkilər vasitəsilə həyata keçirilməsini təsbit edir.
Dövlət Suverenliyi Gününün təsis edilməsi həm də gələcək nəsillərin tarixi yaddaşının formalaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu tarix gənc nəslə dövlət müstəqilliyinin və suverenliyin necə böyük tarixi dəyər olduğunu aşılamaq üçün mühüm imkan yaradır. 2025-ci ilin Azərbaycan Respublikasında “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi də bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət kəsb etmiş, dövlət suverenliyi və Konstitusiya ilə bağlı müxtəlif tədbirlərin keçirilməsi nəzərdə tutulmuşdur.
Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri əldə edilmiş suverenliyin möhkəmləndirilməsi və ölkənin bütün ərazilərində davamlı inkişafın təmin edilməsidir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən bərpa və quruculuq işləri bu prosesin mühüm istiqamətlərindən biridir. Yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, infrastrukturun yaradılması, əhalinin doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi və iqtisadi potensialın inkişaf etdirilməsi işğaldan azad edilmiş ərazilərin ölkənin sosial-iqtisadi həyatına yenidən inteqrasiyasını nəzərdə tutur.
20 Sentyabr – Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycanın dövlətçilik tarixində xüsusi yeri olan əlamətdar tarixdir. Bu gün Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin tam bərpasını, konstitusiya quruluşunun ölkənin bütün ərazisində təmin edilməsini və yeni dövlətçilik mərhələsinin başlanmasını simvolizə edir. Dövlət suverenliyi yalnız dövlətin ərazi bütövlüyü ilə məhdudlaşmır; o, milli iradənin, müstəqil dövlət siyasətinin, qanunun aliliyinin və gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyətin ifadəsidir.
20 Sentyabrın hər il qeyd olunması Azərbaycan xalqının dövlətçilik tarixinin mühüm səhifələrinin qorunmasına, milli yaddaşın yaşadılmasına və müstəqil dövlətçilik ideyasının gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir. Bu baxımdan Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycanın müasir tarixində həm tarixi hadisəni, həm də dövlətçilik dəyərlərini özündə birləşdirən mühüm milli tarix kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Nicat Əsədli

YAP Ordubad rayon təşkilatının əməkdaşı