3 yaşda məktəb? Problemi həll etmək yox, onu erkənləşdirmək

Əməkdar müəllim Almaz Əsgərova tərəfindən səsləndirilən “uşaqlar 3 yaşından təhsilə başlamalıdır” fikri ilk baxışda cəlbedici görünə bilər. Xüsusilə də bağça çatışmazlığı kimi real problemin fonunda bu yanaşma bəzilərinə həll yolu kimi təqdim olunur. Amma məsələni bir qədər dərindən analiz etdikdə bu təklifin həm pedaqoji, həm də praktik baxımdan ciddi suallar doğurduğu aydın olur.

Əvvəla, 3 yaşlı uşaq “təhsil” üçün deyil, inkişaf üçün uyğun mərhələdədir. Bu yaş dövrü daha çox oyun, sosiallaşma və emosional formalaşma ilə xarakterizə olunur. Erkən yaşda akademik çərçivələrin tətbiqi uşağın təbii inkişaf ritmini poza bilər. Dünyanın qabaqcıl təhsil modellərində məsələn, Skandinaviya ölkələrində uşaqlar formal təhsilə daha gec başlayır, amma nəticələr daha yüksək olur. Bu isə göstərir ki, erkən başlamaq keyfiyyət demək deyil.

Digər tərəfdən, bağça problemini məktəbə başlama yaşını aşağı salmaqla həll etmək yanaşması mahiyyətcə problemdən yayınmaqdır. Bağçaların çatışmazlığı struktur problemdir və onun həlli də struktur yanaşma tələb edir. Yeni bağçaların tikilməsi, mövcudların keyfiyyətinin artırılması, müəllim hazırlığı və s. Əks halda, sadəcə problemi bir pillə aşağı “köçürmüş” oluruq.

Almaz Əsgərovanın “əzbərlətmək təhsil deyil” fikri ilə razılaşmamaq mümkün deyil. Doğrudan da, müasir təhsil sistemi mexaniki yaddaşa deyil, düşünmə və anlama bacarıqlarına əsaslanmalıdır. Amma burada ziddiyyət yaranır. Əgər sistem artıq əzbərçiliyə meyillidirsə, onda 3 yaşlı uşaqları həmin sistemə daha tez daxil etmək problemi daha da dərinləşdirməzmi? Yəni problemli bir modeli daha erkən yaşa tətbiq etmək onu yaxşılaşdırmır, əksinə, daha çox uşağa yayır.

Bundan əlavə, erkən yaşda məktəbləşmə sosial bərabərsizliyi də artıra bilər. Maddi imkanları yaxşı olan ailələr uşaqlarını daha yaxşı hazırlayacaq, digərləri isə sistemə hazır olmadan daxil olacaq. Bu isə başlanğıcdan fərqləri dərinləşdirir.

Təhsilin erkən başlaması ideyası səsləndiyi qədər sadə və effektiv deyil. Əsas məsələ uşağın neçə yaşında məktəbə getməsi yox, hansı mühitdə və hansı metodlarla öyrənməsidir. Əgər sistem dəyişmirsə, sadəcə başlanğıc nöqtəsini dəyişmək heç nəyi köklü şəkildə həll etməyəcək.

Leyla Mirzə, Bizimyol.info