Icma.az
close
up
RU
Menu

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Evinin sökülməməsi üçün altından yol çəkdi

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

“3+3” vacibdir, ...amma nəyə görə?

“3+3” vacibdir, ...amma nəyə görə?

Xalq qazeti saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Rusiya, regional gündəlik və gözləntilər

Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova “3+3” regional məşvərət formatı çərçivəsindəki növbəti görüşün Bakıda və ya İrəvanda keçirilməli olduğunu xatırladıb. Ən doğru ifadə isə budur: M.Zaxarova, ümumən, belə bir formatın mövcudluğunu yada salıb. Yeri gəlmişkən, son vaxtlar Rusiya rəsmiləri “3+3”dən danışmağa həvəslidirlər. Yazımızda bu həvəsin nədən qaynaqlandığı barədə söz açacağıq. Amma əvvəlcə başqa məqamları vurğulayaq.

İlk növbədə, Rusiyanın “3+3” regional məşvərət formatını qabartması üzərində dayanaq. Cənubi Qafqaz müstəvisində cərəyan edən proseslər fonunda ölkənin ictimai cəbhədə təmsil olunan bəzi şəxslərin son dərəcə aqressiv bəyanatlar vermələrini nəzərə alsaq, Kremlin belələrinin baxışlarına deyil, diskussiyalara üstünlük verməsi müsbət haldır. Deməli, rəsmi Moskva hərbə-zorbalıqdan uzaqdır, bölgəyə dair məsələlərdə müzakirə məntiqini qorumağa meyillidir.

İkinci məqam. Xatırladaq ki, 44 günlük müharibədən sonra Azərbaycan Türkiyə ilə birgə regionda yeni əməkdaşlıq formatını təklif etdi. Bu, 2020-ci ilin sonunda oldu. 2021-ci ildə mövcud təşəbbüs “3+3” regional məşvərət formatı kimi təşəkkül tapdı. Özü də Moskvada. Yəni qurumun ənənəvi olaraq xarici işlər nazirləri səviyyəsində keçirilən ilk görüşü Rusiyanın paytaxtında reallaşdı. İkinci görüş 2023-cü ildə Tehranda, üçüncüsü isə 2024-cü ildə İstanbulda oldu. İstanbul görüşünün qərarına görə, növbəti toplantı 2025-ci ildə Bakıda və ya İrəvanda düzənlənməli, Azərbaycan və Ermənistan ardıcıllığı özləri müəyyənləşdirməlidirlər. Əslində, Zaxarovanın dediyi də budur. Amma...

Ümumən, “3+3” müstəvisi Cənubi Qafqazda əməkdaşlıq, təhlükəsizlik, iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı üçün nəzərdə tutulmuş regional məsləhətləşmə və dialoq mexanizmi kimi formalaşıb. Mövcud mexanizmdə Azərbaycan, Türkiyə və Rusiya ilə yanaşı, İran və Ermənistan da təmsil olunur. Gürcüstana gəldikdə, ölkə Moskva ilə ziddiyyətlər səbəbindən kənardadır. Amma Tbilisi üçün formatın qapıları açıqdır...

“3+3”ün fəlsəfəsinə gəlincə, məlumdur ki, Azərbaycan 44 günlük müharibədən sonra Ermənistana sülh əlini uzatdı. Münaqişə məntiqini tarixə qovuşdurmaq istəyən Bakı çalışdı ki, İrəvanla normallaşma xətti yalnız Rusiyanın vasitəçiliyi məntiqinə söykənməsin. Axı normallaşma beynəlxalq miqyasda da leqallıq qazanmalı idi. İş təkcə Rusiya ilə aşmazdı və...

Digər tərəfdən, “3+3” “region region ölkələri üçündür” şüarını əsas tutdu. Bakı isə müəyyən mənada İrəvana “pas” verdi. Təxminən belə: Ermənistan regionun tərkib hissəsidir və baş nazir Nikol Paşinyan administrasiyası Qərbdəki havadarlarına başa salacaq ki, bu platformada əldə edilmiş hansısa razılaşma Rusiyanın diktəsi yox, regionun mənafeyi baxımından vacibdir. Lakin Ermənistanın planları başqa idi. Ölkə yeni ambisiyalara həvəs göstərdi. Sonradan onun başqa regional gündəliyinin mövcudluğu üzə çıxdı.

Doğrudur, erməni iqtidarı “3+3”-dən imtina etmədi, çünki İranı özünə sipər gördü. Türkiyə hər bir halda Azərbaycanın maraqlarından çıxış etdi. Əlbəttə, Ankara üçün Cənubi Qafqaz coğrafiyasında dayanıqlı əməkdaşlıq platforması vacib idi. Onun ölkəmizlə birgə “3+3”ə maraq göstərməsi həm də bundan qaynaqlandı. İran və Rusiyaya gəldikdə, onlar regionda kənar qüvvələri görmək istəmirdilər. Ona görə də formatın işlək mexanizm kimi özünü təsdiqləməsinə maraq göstərdilər.

Bəli, Rusiya “3+3”ə bilavasitə şəxsi pəncərəsindən yanaşdı. Formata Cənubi Qafqazı Qərb təsirindən qorumaq aləti qismində baxan Moskva regiondakı münaqişəli durumun aradan qaldırılması naminə heç nə etmədi. Daha doğrusu, münaqişənin həllini öz inhisarına götürməyə girişdi. Konkret desək, Rusiya Azərbaycan–Ermənistan gərginliyinin azaldılmasını “3+3”ə sığışdırmaq istəmədi. Nəzərə alaq ki, həmin vaxt Qarabağda separatçı rejim qalırdı. Ermənistanı yenidən öz orbitinə qaytarmaq istəyən Kreml bunun üçün hər şeyə hazır olduğunu, dolayısı ilə sözügedən rejimi qorumaq niyyətini də açıqlayırdı. Yəni aydın idi ki, Rusiya Cənubi Qafqazdakı mövcudluq parametrini münaqişə məntiqini saxlamaqda görür.

Beləliklə, həm Moskvanın, həm də İrəvanın fərqli regional gündəliklərinin mövcudluğu “3+3”ün işlək mexanizmə çevrilməsinin qarşısını aldı. Ötən zaman kəsiyində Azərbaycan–İran münasibətlərindəki gərginlik fərdi təmaslar nəticəsində aradan qalxdı və hazırda Cənub qonşumuzdan eşidilən bəzi etirazlara baxmayaraq, Bakı və Tehran arasında regional məsələlər baxımından ciddi konsensus var.

Bu durum Türkiyə üçün də sərfəlidir. Digər tərəfdən, hazırda Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsi paraflanıb, ölkələr bu il avqustun 8-də Vaşinqtonda Birgə Bəyannamə imzalayaraq, mahiyyət etibarilə regional əməkdaşlığın vacib elementləri üzrə razılığa gəliblər və “3+3”ün vaxtilə açıqladığı prinsiplər reallaşmağa yaxındır. Deməli, belə bir formata ehtiyac yox kimidir.

Əlbəttə, birmənalı şəkildə demək olmaz ki, “3+3” lazımsızdır. Çünki Cənubi Qafqazın gələcək illərdə iqtisadi, nəqliyyat və siyasi baxımdan daha inteqrasiya olunmuş təhlükəsiz regiona çevrilməsi üçün nəzərdə tutulmuş mühüm mexanizmə, yəni regional məsləhətləşmələrə ehtiyac var. Heç şübhəsiz, hər görüş bu platformanın institusional olaraq möhkəmlənməsinə xidmət edəcək. M.Zaxarova da doğru vurğulayıb ki, əsas diqqət iştirakçı ölkələrin iqtisadiyyat, energetika, nəqliyyat və mədəniyyət sahələrində ardıcıl və harmonik əlaqələrinin inkişafına yönəldilir.

Amma Rusiyanın “3+3”ə əvvəldə haqqında söz açdığımız həvəsində əlahiddə məramın olduğunu ehtimal etmək mümkündür. Məsələ ondadır ki, Moskva Cənubi Qafqazda tutunmaq və bunu sivil, yəni diplomatik şəkildə həyata keçirmək niyyətindədir. Əslində, Ukrayna ilə müharibə fonunda dünyanın ona qarşı çıxması Kremlə başqa yol tanıtdırmır. Amma bu düzəndə addımlamaq üçün son dərəcə ciddi səmimiyyətə ehtiyac var. Səmimiyyət isə bərabərtərəfli, qarşılıqlı faydaya söykənmiş münasibətlər məntiqini əsas götürməkdən asılıdır.

Sonda ümumiləşdirmə apararaq belə bir qənaətə gələ bilərik: Həm Zaxarova, həm də digər Rusiya rəsmiləri bilməlidirlər ki, “3+3”dən söz açarkən və bu formatın növbəti toplantısının Bakıda və ya İrəvanda təşkili barədə qərarın qəbul olunduğunu xatırlatmaqla, Azərbaycanın və Ermənistanın öz öhdəliyini yerinə yetirmək istəməməsi görüntüsünü yaratmaq o qədər də yerinə düşmür. Çünki problem XİN rəhbərlərinin görüşünün hansı paytaxtda geçəkləşməsində deyil. Problem Rusiyanın “3+3” çərçivəsində açıqlanmış prinsiplərə nə dərəcə sadiq qalacağına, gözləntiləri doğruldacağına, hansısa fərqli məqamları ortaya atmayacağına inanıb-inanmamaqla bağlıdır. Nəhayət, inanmaq lazımdır ki, Moskva bu formatda özünü Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətləri normallaşdıran vasitəçi obrazında təqdim etməkdən uzaq duracaq. Axı vasitəçiliyə ehtiyac qalmayıb, köhnə “havalara” heç kəs qol qaldırmır.

Ə.RÜSTƏMOV
XQ

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:136
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 22 Noyabr 2025 11:56 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see344

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see337

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see336

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see285

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see273

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see266

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see263

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see263

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see236

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see233

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see225

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see222

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see218

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see217

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see214

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see206

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see198

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see192

Evinin sökülməməsi üçün altından yol çəkdi

19 Noyabr 2026 01:37see173

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see173
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri