4 gün ARDICIL İŞ OLMAYACAQ Hansı XƏBƏRDARLIQ EDİLDİ?

Qarşıdan bayram tətili gəlir. Noyabrda ardıcıl 4 gün qeyri-iş günü insanlara gündəlik qayğılardan uzaqlaşmaq və dincəlmək imkanı yaradacaq.

Bəs qısa tətil yorğunluğu azaltmağa, stressi aradan qaldırmağa və insanın psixoloji vəziyyətinə necə təsir edir? 

Mövzu ilə bağlı “Yeni Sabah”a psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru Gülər Əhmədova açıqlama verib. O, qısa tətilin insanın psixoloji vəziyyətinə təsiri barədə danışıb: pizza hut

“Qarşıdan gələn dörd günlük tətil çoxumuz üçün bir az nəfəs almaq, tələsmədən yaşamaq imkanıdır. Amma istirahət günlərinin olması hələ dincələ bildiyimiz demək deyil. Bəzən tətilə o qədər iş, görüş, səfər yerləşdiririk ki, işə qayıdanda yenidən istirahətə ehtiyac duyuruq.

ABŞ tədqiqatçılarının 2025-ci ildə yayımlanan, 32 araşdırmanı birləşdirən elmi təhlili məzuniyyətin insanın psixoloji rifahına müsbət təsirini göstərir. İşlə bağlı düşüncələrdən uzaqlaşmaq və fiziki fəallıq daha yaxşı bərpa ilə əlaqəli olub. Ancaq “dörd günə bütün yorğunluq keçəcək” demək olmaz. İnsanın nə qədər yorulduğu, hansı şəraitdə yaşadığı və bu günləri necə keçirdiyi də əhəmiyyətlidir”.

Psixoloq qeyd edib ki, tətil zamanı bütün yarımçıq işləri görməyə və hər dəvəti qəbul etməyə çalışmaq əvəzinə, insan özünə də vaxt ayırmalıdır:

“Bir psixoloq kimi ilk tövsiyəm budur: istirahətə də yer ayırın. Bütün yarımçıq işləri bu dörd günə saxlamayın. Hər dəvəti qəbul etməyə, hər yerə çatmağa çalışmayın. Bəzən insanın ehtiyacı səhər tələsmədən yemək yemək, rahat gəzmək, sevdiyi adamla söhbət etməkdir.

Yuxunu da unutmayaq. Tətil boyu gecələri oyaq keçirib gündüz yatmaq əvəzinə, yatıb-oyanma vaxtlarını mümkün qədər sabit saxlamaq faydalıdır. Çin Tibb Universitetinin tədqiqatçılarının 2025-ci ildə yayımlanan böyük araşdırmasında müntəzəm yuxu rejimi daha aşağı depressiya və təşviş riski ilə əlaqəli olub. Bu nəticə yuxunun yalnız neçə saat davam etməsinə deyil, rejiminə də diqqət yetirməyin əhəmiyyətini göstərir.

Evdə qalmaq, yoxsa səfərə çıxmaq məsələsində isə hamıya eyni məsləhəti verməzdim. Son elmi təhlillər də səfərin evdə istirahətdən mütləq üstün olduğunu göstərmir. Evdə rahatlıq tapa bilirsinizsə, özünüzü harasa getməyə məcbur etməyin. Səfərə çıxırsınızsa, yolun, xərcin və sıx proqramın sizi nə qədər yoracağını əvvəlcədən düşünün”.

O, ailə üzvləri ilə ünsiyyətin də tətilin əhəmiyyətli hissəsi olduğunu söyləyib:

“Bu tətilin ailələr üçün ayrıca bir dəyəri də var. Valideynlərimizlə nə vaxt tələsmədən oturub danışmışıq? Anamızın, atamızın sözünü telefona baxmadan nə vaxt dinləmişik? Uşaqlarımız nənə-babalarının həyatından nə qədər xəbərdardırlar?

İstərdim ki, bu günlərdə belə söhbətlərə də vaxt ayrılsın. Nənə bir xatirəsini danışsın, baba nəvəsi ilə gəzsin, uşaqlar ailənin köhnə şəkillərinə baxıb sual versinlər. Birlikdə yemək hazırlamaq, oyun oynamaq, çay süfrəsində söhbətləşmək üçün böyük xərc lazım deyil.

Bu fikrin elmi dayağı da var. Çində aparılan və 2026-cı ildə yayımlanan araşdırmalarda övladlarla daha tez-tez üzbəüz görüşmək yaşlılarda daha az depressiv əlamətlə, nəvələrlə birgə fiziki fəaliyyət isə daha yaxşı ailə münasibətləri ilə əlaqəli olub. Bunlar hər görüşün müalicəvi təsir göstərəcəyini sübut etmir, amma yaxın münasibətlərin psixoloji dəyərini görməyə kömək edir.

Mənim üçün burada əsas məsələ görüşün necə keçməsidir. İnsan həmin süfrədən özünü dinlənilmiş, sayılmış, sevilmiş hiss edərək qalxırmı? Yoxsa yenə danlanır, başqaları ilə müqayisə olunur, həyatı barədə hesabat verməyə məcbur edilir? Ailə görüşündə bir-birimizin halını soruşmağa, cavabını da həqiqətən eşitməyə çalışaq.

Nənə-babaların istirahətini də düşünək. Hamı dincələrkən nənə bütün günü mətbəxdə, baba isə uşaqlara baxmaqda qalırsa, onların payına yenə iş düşür. 2026-cı il Çin araşdırması da ağırlaşan nəvə baxımı yükünün yaşlıların psixoloji sağlamlığına mənfi təsir göstərə bildiyini göstərir”.

Mütəxəssis sosial şəbəkələrdən istifadənin də tətilin keyfiyyətinə təsir göstərə biləcəyini deyib:

“Sosial şəbəkə məsələsinə də toxunmaq istəyirəm. Əlbəttə, gözəl şəkil çəkdirək, xoş günümüzü paylaşaq. Amma bəzən görürük ki, insan bütün günü bir neçə kadr üçün yaşayır. Süfrədə söhbət yarımçıq qalır, uşaq gözləyir, yemək soyuyur, hamı “bir şəkil də çəkək” deyə yenidən düzülür. Belə məqamda özümüzdən soruşa bilərik: mən bu görüşdən zövq alırammı? Özümü həqiqətən necə hiss edirəm? Bəyənilmək xoşumuza gələ bilər. Lakin göstərdiyimiz həyatla yaşadığımız həyat arasında böyük fərq varsa, bu fərq insanda narahatlıq və özündən narazılıq yarada bilər. Siçuan Universitetinin 2026-cı il araşdırmasında da insanın real özü ilə ideal hesab etdiyi özü arasındakı uyğunsuzluğun bəzi tələbələrdə sosial şəbəkə istifadəsi və psixoloji çətinliklər arasındakı əlaqədə rol oynadığı göstərilib. Ancaq buradan “belə şəkillər gizli depressiya yaradır” nəticəsini çıxarmaq düzgün deyil.

Ona görə mən deyərdim: paylaşdığınız şəklin içində özünüz də olun. Hissinizlə, rahatlığınızla, yaşadığınız anla. Hər gözəl xatirəni dərhal paylaşmaq məcburiyyətiniz yoxdur. Bəzi söhbətlər, bəzi gülüşlər ailənin özündə qala bilər”.

G.Əhmədova davamlı yorğunluğun da diqqətdən kənarda qalmamalı olduğunu bildirib:

“Bir də yorğunluğumuza diqqətlə yanaşaq. Adi işlər əvvəlkindən çox güc tələb edirsə, yuxudan sonra da dincəlmiş hiss etmiriksə, insanlarla ünsiyyət çətinləşirsə, bunu davamlı olaraq “tətil keçsin, düzələr” deyə təxirə salmayaq. Əlamətlər uzanırsa, artırsa və gündəlik həyatımıza mane olursa, mütəxəssislə danışmaq lazımdır.

Bu dörd gündə özümüzə və yaxınlarımıza bir az vaxt verək. Tələsmədən, hər dəqiqəni doldurmağa çalışmadan. Tətil bitəndə xatırlayacağımız bir yaxşı söhbətin, rahat gəzintinin, könüldən gələn gülüşün olması da az şey deyil”.

Əsmətxanım Rzazadə